Dusza czyśćcowa. Wspomnienia o Stanisławie Grochowiaku

Dlaczego Świrszczyńska? Odpowiada Miłosz: "Należała do mojego pokolenia, została też przez to pokolenie dobrze przyjęta. Odtąd była dla mnie znaczącym nazwiskiem i wiele się po niej spodziewałem. Teraz uważam, że nas nie zawiodła, i piszę o niej aby miejsce jej należne w dziejach polskiej poezji" I chyba Miłoszowi się udało. W moim przypadku skutecznie przywrócił pamięć o ...poetce. Niby słyszałem o niej, znałem kilka jej wierszy (nawet na pamięć),ale myślałem: Jedna z wielu młodych, ambitnych, które chciały "przelać na papier swoje łzy niewieście". A dzięki Miłoszowi i jego esejowi zobaczyłem wielką polską poetkę. Nie poetkę feministkę - chociaż trochę feminizowała. Nie poetkę patriotkę zawodzącą po stracie zębów w czasie jakiejś bardzo ważnej bitwy "Wybili Panie, wybili". Dzięki Miłoszowi poznałem Annę Świrszczyńska jako poetkę wojny, ale nie jest jej poezja zapisem bohaterstwa, bardziej jest opisem tragizmu wojny. Właściwie nie znam niczego podobnego, nie tylko w polskiej literaturze. Chodzi mi szczególnie o tom "Budowałam barykadę", gdzie poprzez wiersze dała świadectwo swojej obecności w walczącej Warszawie. A uczestniczyła w nim jako sanitariuszka i w pewnym momencie jej wiersze przybierają postać traktatu o umieraniu. Oczywiście poezja Świrszczyńskiej to nie tylko wiersze o powstaniu - i daje temu świadectwo Miłosz - ale dla mnie Świrszczyńska przede wszystkim budowała barykadę, chociaż również prowadziła "Bardzo smutne rozmowy nocą", bo dzięki temu wierszowi poznałem Świrszczyńską wcześniej, a to już nie jest zasługa Miłosza.

Nic tak dobrze nie leczy intelektualisty z komunizmu jak odebranie od komunizmu solidnego lania pałą po dolnej części pleców. Bez tego intelektualista teoretyzuje, ma wahania, nie widzi możliwości zrobienia omleta bez rozbijania jaj, a po kuracji często nabiera mądrości i empatii. Z tego co wiem, terapia nie jest refundowana przez NFZ...

Osoba Czesława Miłosza jest dla mnie odpowiednikiem kosmicznych świec standardowych. Pozwala mi oceniać wartość publicystów na podstawie ich stosunku do jego twórczości. Mimo, że Benedyktyńska praca Andrzeja Franaszka zbierającego przez 10 lat materiały przekłada się na taki sam benedyktyński odbiór. Mimo, że książka siląc się na obiektywizm staje się subiektywna, o czym pisze sam autor. Mimo pobieżnie tylko zarysowanego tła społecznego i politycznego. Nad wszystkim unosi się postać Miłosza, która spina to wszystko w spójną całość. Dlatego po 41 godzinach słuchania (nie wiem dlaczego portal podaje, że to 16 godz. i 32 min.) mam i tak spory niedosyt. Dla mnie osobiście 7/10. Dla osób nie ceniących Czesława Miłosza może mieć jednak wartość śmieciową, za co ja dodaję jeszcze jedną gwiazdkę.

Tragedia niespełnienia. Jednak jest ono sensem i jednocześnie pewnikiem, gdy wiadomo, że nie ma od niego ucieczki. Zebrane listy, nawarstwiając się, budują argument o niedoskonałości języka jako narzędzia komunikacji, szczególnie gdy użytkują go ludzie, dla których ważniejsze jest nie c o, ale j a k pisać, a swoisty pisarski performance jednego przed drugim służy za mechanizm obronny przed obnażeniem. Jedne z najpiękniejszych – bo życiowo posklejanych, poplamionych, naderwanych – stron, przez jakie szłam. Jak dobrze, że zebrano je w całość.

Mam ambiwalentne odczucia związane z tą książką. Niewątpliwie ma swój ciężar, który rezonuje w człowieku, bo też temat w jakiś sposób dotyczy każdego z nas, czy to poprzez doświadczenia związane z odchodzeniem bliskich, czy też własną chorobę i strach przed śmiercią lub choćby bezradnością ciała. Z pewnością porusza, dotyka tego, co na co dzień pozostaje ukryte, czego nie wywołuje się nadaremno. Nie mogę jednak nie zauważyć pewnych pretensjonalnych stwierdzeń, zbędnych dopowiedzeń tam, gdzie należałoby pozwolić wybrzmieć opisowi, który ma wszak swoją wartość również poprzez odbiór osobisty. Momentami autor stara się wzbić nad poziomy, podczas gdy to one są solą tej książki. Ale to tylko moje zdanie.

Najistotniejszą częścią tej książki jest profesjonalnie zedytowana i opracowana korespondencja pomiędzy Aleksandrą Watową a Czesławem Miłoszem. Ich kilkuletnia wymiana napisanych przepiękną polszczyzną listów, rozpoczęła się niedługo po samobójczej Aleksandra Wata, a ich tematyka skoncentrowana była na determinacji tej dwójki do wydania spuścizny po tragicznie zmarłym poecie. Towarzyszy im szereg aneksów, które razem dają wyjątkowy obraz epoki, w której żył Aleksander Wat oraz złożoności jego losów.

To fantastycznie erudycyjny, a zarazem bardzo autorski - by nie powiedzieć: intymny, jak przystało na esej - obraz życia i twórczości autora "Pani Bovary”. Zostałem zwłaszcza wręcz uwiedziony szerokim kontekstem kulturowym, prezentowanym przez Autorkę. A nie stroni ona także od komentarzy czy wręcz domysłów psychologiczno-społecznych co do swego bohatera. Ba, sięga także po - jakże to francuskie - szczegóły z jego życia seksualnego. Jest tam miejsce i na relację z innym mężczyzną, i ze słynną a toksyczną Lousie Colet, i z egipską kurtyzaną, i chyba z najważniejszą: angielską guwernantką jego siostrzenicy (która wprawdzie przetłumaczyła „Pani Bovary” na angielski, ale książka ta ukazała się na wyspach w przekładzie… córki Karola Marksa!) . Mimo że nigdy się nie ożenił, kobiety były dla niego ważne i to nie tylko jako obiekty seksualne, choć ten wymiar był dlań hmmm… nie bez znaczenia… Ale najbardziej rzuca się w oczy to, co było istotą i twórczości Flauberta, i jego samego czyli nienawiść do mieszczaństwa – a zatem do większości Francuzów. Nie znosił ich postawy rozumianej jako brak ideałów, ciasnota umysłowa, wąskie horyzonty i jeszcze węższe zainteresowania, przyziemność egzystencji, a zarazem łzawy sentymentalizm, pretensjonalność, małostkowość. Nie przypadkiem wiele tych cech przypisał najgłośniejszej postaci literackiej, jaką powołał do życia. A potem do śmierci. Za tę niechęć odpłacono mu pięknym za nadobne. W relacji z pogrzebu Flauberta Zola dziwi się, że w pogrzebie w Rouen nie uczestniczyli w zasadzie mieszkańcy miasta, a przecież chowano największego jego obywatela. A to taka właśnie była zemsta tychże mieszczan, których nb. bardziej interesowała paryska socjeta przybyła na pogrzeb niż zmarły pisarz…. A za życia mieszczaństwo, w postaci państwa francuskiego, wymierzyło mu konkretny cios – został oskarżony o obrazę moralności w „Pani Bovary”. Prok. Pinard przed sadem zwracał uwagę zwłaszcza na to, że „Emmy nikt nie potępia” (a jak podkreśla Autorka, nikt też przecież jej nie współczuje….). Ostatecznie sąd uniewinnił pisarza, którego proces dał książce tylko reklamę. Jednocześnie jednak Renata Lis przypomina, że pół roku potem prok. Pinard doprowadził do skazania Charlesa Baudelaire’a za „Kwiaty Zła”- przy poecie wyklętym Flaubert był wręcz wzorowym obywatelem. Niezwykle ciekawy jest także wątek spotkania Wschodu i Zachodu w kontekście przyjaźni Flauberta z Turgieniewem (a Autorka specjalizuje się w kulturze rosyjskiej - polecam także jej rzecz o nobliście Iwanie Buninie pt. „W lodach Prowansji”). „Ręka Flauberta” to lektura dająca, oprócz wiedzy o Pisarzu i jego współczesnych, olbrzymią satysfakcję. Wielka to zasługa Autorki, której eseistykę od dawna śledzę ze wzrastającą przyjemnością.

„Na początku lat sześćdziesiątych Celan nieraz narzekał na „twarde” paryskie bruki, a „nieludzkie” miasto nad Sekwaną przeciwstawiał rodzinnym Czerniowcom. Taka wyspiarska egzystencja do pewnego stopnia była jego wyborem. Pozostał wierny niemczyźnie. W elitarnych kręgach był znany jako „niemiecki poeta”. Swoje wiersze uważał za prawie nieprzetłumaczalne i nie zabiegał o przekłady. Kiedy zaś wydawcy składali mu takie propozycje, często hamował ich zapędy i zrywał kontrakty” (s. 382.) Anna Arno, Paul Celan. Tam, za kasztanami, jest świat. Biografia. Wydawnictwo Literackie, Kraków, 2021. „Tam, za kasztanami, jest świat” – fraza, która znalazła miejsce w tytule biografii, pochodzi z wiersza Druben (Tam). Przy Wassikogasse stał dom rodzinny poety i rosły kasztanowce. Poeta wybierze świat, ale wrażliwość na urodę natury odnajdzie każdy Czytelnik wierszy Celana. Anna Arno w Podziękowaniach wyjawia powód powstania książki, a było nim spotkanie z Ancą Bratu – Minott, profesor historii sztuki, która podarowała jej w Paryżu tom korespondencji Paula Celana z Ilaną Shumeli. Jak napisze: „Z pamięcią o niej zaczęłam pracę nad tą książką”. Książkę zdążył przeczytać A. Zagajewski, nanosząc własne uwagi, a tekst dedykowany jest synom autorki, Adamowi i Piotrowi, którzy urodzili się kilka godzin po postawieniu ostatniej kropki. W bardzo obszernej biografii (starannie udokumentowanej i zilustrowanej) wielkiego poety Paula Celana Anna Arno- pisarka i tłumaczka, historyk sztuki kreśli wizerunek wyjątkowego twórcy związanego z wieloma miejscami na świecie, m. in.: • Czerniowcami – miejscem urodzenia w 1920 r. jako Paul Antschel, nie jest tam pochowany, utopił się w Sekwanie, a spoczywa na cmentarzu w Thiais na obrzeżach Paryża (na tym samym cmentarzu pochowany został w 1939 r, Joseph Roth); • Bukaresztem (w drodze na Zachód) nazywanym „Paryżem Wschodu” - był lektorem w Wyd. Cartea Rusa (Rosyjska Książka) poprawiał przekłady rosyjskiej literatury na rumuński; jak napisze autorka: „prowadził życie nocne: wieczorami pisał wiersze, ale też spotykał się z przyjaciółmi, flirtował (…) . rzucał się z jednego związku w drugi…”. (s.109) • Wiedniem - spędził tam 6 miesięcy, Austria była jedynym krajem niemieckojęzycznym, w którym mieszkał Celan. • Paryżem, doznał tam samotności, samotności poety, nie znajdując czytelników i słuchaczy; latem 1955r. ostatecznie otrzymał obywatelstwo francuskie. Biografii Celana autorstwa A. Arno towarzyszy od pierwszych stron "Fuga śmierci” w przekł. Julii Juraś rozpoczynająca się od słów: „Czarne niebo świtu pijemy cię w mroku pijemy w południe o brzasku pijemy cię nocą, pijemy, pijemy…” Czytelnik z pewnością znajdzie uzasadnienie tego stanu rzeczy. 10/10

Warto przeczytać dla każdego zapisanego słowa, wyjątkowy zmysł-umiejętność łączenia obserwacji z ich wiernym, obrazowym opisywaniem. Lektura pamiętników zapada głęboko w pamięć, szczególnie opis podróży po południowej części Francji oraz późniejsze, oddalone w czasie, wstrząsające porównanie Powstania Warszawskiego z wyzwoleniem Paryża. Najważniejsza rzecz, pamiętniki to tak naprawdę poszukiwanie samego siebie w świecie który: zmusza, tłamsi, dusi, nie daje wytchnienia, ogranicza, nie pozwala, dlatego ten diariusz Andrzeja Bobkowskiego jest tak wspaniały, tak wybitny, mój osobisty top. Ps; oczytanie Autora wzbudza ogromny szacunek, łatwość z jaką przychodzi Pisarzowi przytaczanie fragmentów wybranych dzieł jest imponująca, niesamowita.

Trzeba przyznać, że autor wykonał pracę tytaniczną. Stworzył biografię równoległą. Z jednej strony pokazał życie poety i równolegle jego twórczość. Jeśli ktoś chce poznać Herberta to przebrnięcie przez tę książkę jest dobrym pomysłem. Franaszek stara się zachować obiektywny dystans, ale przecież widać i czuć, że do Herberta ma stosunek osobisty. Na końcu w podziękowaniach przyznał zresztą, że zaprzyjaźnił się z rodziną poety. Pewnie z tego powodu niektóre kłopotliwe sprawy z życia Herberta omijał lub traktował z największą ostrożnością. To dobrze, bo czy można zasłaniając się obiektywizmem badacza nicować bez żadnych ograniczeń życiorys opisywanej postaci? A co z jego żyjącymi bliskimi? Co do samego Zbigniewa Herberta, to jego życie pokazuje, że nie wolno utożsamiać artysty z jego dziełem. Jakoś mamy do tego skłonność. Gorzej, że niektórzy artyści też. Aktor grający chirurga nie staje się lekarzem. Wielki poeta może być trudnym w życiu codziennym człowiekiem. To nie umniejsza wielkości ich dzieł. Niewątpliwie Herbert wielkim poetą był i pozostanie na zawsze w historii naszej literatury. Jestem przekonany, że również nie będzie można pisać historii Polski tamtych lat nie wspominając o roli jaką odegrał Herbert. Tym bardziej warto znać jego wiersze i nie zaszkodzi wiedzieć co nie co o jego życiu.

Przeczytałem obydwa tomy tych młodzieńczych wspomnień. Po kawałku, codziennie przy śniadaniu. Nie da się tego czytać jednym cięgiem. Czasami bystre, czasami naiwne. Byłem ciekawy, jak kształtował się ten wybitny umysł. Bez pracowitości i ambicji ten talent nigdy by nie rozkwitł.

Odkąd prowadzę bloga sporo czytałam o przynajmniej tych dwu sztandarowych książkach Bruno Schulza, jakimi są : "Sklepy cynamonowe" i "Sanatorium pod klepsydrą", ale ich Autor nadal był mi zupełnie nie znany/ do liceum chodziłam w latach 60-tych, nie studiowałam polonistyki ani literaturoznawstwa więc chyba jestem jakoś wytłumaczona/. Toteż, gdy zobaczyłam książkę Wiesława Budzyńskiego - zaintrygowana nią - zdecydowałam się dołączyć ją do innych nabywanych książek. I w ten sposób za mizerne, chyba, 5 zł stałam się posiadaczką, jak się okazało nie tylko dobrze i estetycznie wydanej, ale przede wszystkim doskonale, bo rzetelnie i błyskotliwie napisanej, i przynajmniej dla mnie odkrywczej biografii mistrza z Drohobycza na Kresach - dzisiaj Ukraina. Po przeczytaniu tej fascynującej, oddziaływujacej na moją wyobrażnię a przy tym czytającej się jak bardzo dobra powieść, opowieści Wiesława Budzyskiego syn niezamożnego kupca bławatnego z Drohobycza, Jakuba Schulza, po którym odziedziczył słabe zdrowie i szczupłą przygarbioną sylwetkę, ale równocześnie nadzwyczajną inteligencję, wyobraźnię i marzycielstwo a także dowcip i poczucie humoru zrobił się dla mnie nagle kimś znajomym. Wiesław Budzyński pozwala czytelnikowi poznać Bruno Schulza poprzez cytowanie wypowiedzi osób, które go znały oraz fragmentów listów, z tych, które zachowały się, a jego kontakty korespondencyjne były szerokie i bogate w treść. Autor przywołuje w swej książce również Jerzego Ficowskiego, który poczynił wiele starań, by odnaleźć spuściznę epistolograficzną, literacką i rysowniczą, która niestety poniosła ogromne straty wskutek działań totalitaryzmów XX wieku. Z książki i snutych wspomnień , a także fragmentów listów wyłania się czytelnikowi wielce dramatyczna postać. Człowiek pełen kompleksów i zahamowań, niedostosowany do życia, uważany przez innych za dziwoląga, którego jedynym pragnieniem było być wolnym i móc pisać. A to nie było mu dane, gdyż by utrzymać swą matkę, chorą siostrę i jej syna musiał wykonywać znienawidzony zawód nauczyciela rysunków. Gdy nie otrzymał upragnionego urlopu w jednym z listów pisał :"[...]nadal hałastra będzie wyprawiała harce na moich nerwach. [...] Nerwy moje rozbiegły się siecią po całej pracowni robót ręcznych, rozprzestrzeniły się po podłodze, wytapetowały ściany i oplotły gęstąplecionką warsztaty i kowadło..." Drugim bohaterem książkiWiesława Budzyńskiego - równie intrygującym - jest miasteczko Drohobycz na Kresach, na tle którego ukazuje on Bruno Schulza. Wielonarodowy, barwny w tamtym czasie Drohobycz, w którym ten czuł się najlepiej, i którego nie chciał opuszczać....nawet dla Józefy Szelińskiej, nazywanej przez siebie narzeczoną, tego nie zrobił i nie przeniósł się do Warszawy. Drohobycz, w którym się urodził, żył, tworzył i w końcu znalazł tragiczną śmierć z rąk SS-mana, i pozbawiony został pośmiertnego miejsca. Drohobycz, ktróry nigdy go nie znał tak do końca i nie docenił, w którym dzisiaj mało kto wie kim Bruno Schulz był. "Schulz pod kluczem" to świetnie i szybko się czytająca biografia nietuzinkowego człowieka, ale również miasta, które przechodziło jak on różne koleje losu, co zubożyło je pod każdym względem . Książka jest zaopatrzona w stare zdjęcia Drohobycza i rysunki Bruno Schulza, w tym jego autoportrety co dodatkowo podnosi jej wartość a poza tym mnóstwo przypisów, z których dokładnie poznajemy osoby, których wspomnienia pojawiają się na jej kartach. A Drohobycz, jak się okazuje był rodzinnym miastem wielu znakomitości..........znanych, mniej znanych i zupełnie nie znanych.

Tadeusz Januszewski w posłowiu pisze o Tuwimie m.in.: "...miał silne i dramatyczne poczucie mijania czasu(...) nieustannie, całe życie manifestował swój sentyment do Łodzi(...) miał głębokie poczucie związków z rodzinnym miastem, które darzył wielką miłością". Towarzyszyło temu przykre poczucie bezpowrotności. Ta książka to zbiór tekstów z rozsypanych wspomnień Poety, uzupełniony także zapiskami jego siostry- Ireny. Tuwim wspomina Łódź, letnisko Inowłódz, szkolnych kolegów, miejsca zabaw i różne swoje bziki. Teksty są pełne humoru, błyskotliwe, wzruszające. Ma się poczucie permanentnej tęsknoty poety za minionym czasem, za ludźmi. On "tam został". W tej wyjątkowej dla niego Łodzi, wśród dzikich letnich breweri ... Wzruszyła mnie bardzo ta lektura. Polecam!

Regularnie, kilka razy do roku odwiedzam prowincjonalne miasteczko Cieszyn. Od niedawna w tym mieście funkcjonuje lokal, księgarnia-antykwariat-kawiarnia, o niesamowitym wystroju, klimacie, oferującą pyszną kawę, ciastką, lody, "Kornel i Przyjaciele". http://korneliprzyjaciele.pl Nie zawsze podczas wizyty w tym lokalu miałem okazję przyjrzeć się bliżej ofercie książkowej oraz wglębić się w znaczenie nazwy. Wreszcie podczas ostatniego pobytu w Cieszynie miałem dwie godziny czasu, sam dla siebie i wykorzystałem je myszkując wśród książek tej kawiarnio-księgarni. Część z książkami podzielona jest na cztery części: 1. Sprzedarz nowych książek 2. Sprzedaż książek używanych 3. Półka z wyłącznie z książkami Kornela Filipowicza do poczytania i przejrzenia tylko na miejscu 4. Tak zwany "Books Crossing", gdzie każdy kto przyjdzie z ulicy może przynieść i zostawić dowolną książkę, oraz w ramach zdrowego rozsądku zabrać, wypożyczyć sobie dowoloną ilość książek. W tym lokalu można doznać istnego oczopląsu i rozkojarzenia, szczególnie jeśli się jest molem książkowym i lubi się dobrą literaturę. Gorąco polecam ten lokal tym, którzy planują odwiedzić Cieszyn. Podczas ostatniej wizyty w wyżej wspomnianym lokali kupiłem dwie książki, jedna to nowelka autorstwa Kornela Filipowicza pt. "Gdy przychodzi silniejszy" którą planuje przeczytać w bliżej nieustalonej przyszłości, a druga to właśnie powyższa pozycja, "Byliśmy u Kornela". Byliśmy u Kornela to, jak sam podtytuł wskazuje "rzecz o Kornelu Filipowiczu". Została wydana w dwudziestą rocznicę śmierci Kornela, w 2010 roku. Świetna pozycja aby bliżej poznać postać Filipowicza, szczególnie jeśli się mało o nim wie, a ja muszę przyznać, że bardzo mało wiedziałem o nim, w zasadzie to nic. Kornel Filipowicz ma dość ciekawą biografię. Urodził się w Tarnopolu na kresach w 1913 roku. Tuż po uzyskaniu niepodległośći naszego kraju trafia wraz z rodzicami do Cieszyna gdzie jego ojciec rozpoczyna pracę w magistracie. Kornel spędza dzieciństwo i młodość w Cieszynie, aż do matury. Studia rozpoczyna na UJ w Krakowie, na wydziale przyrodniczym, mimo, że jeszcze przed rozpoczęciem studiów zaczął pisać. W Cieszyńskim gimnazjum przyrodniczo-matematycznym gdzie maturował był uczniem Juliana Przybosia i być może mentorstwo Juliana Przybosia przyczyniło się do rozwoju literackiego talentu u Filipowicza. Filipowicz walczy w kampani wrześniowej, trafia do niewoli z której ucieka jeszcze przed końcem września. Przez jakiś czas ukrywa się. Następnie pracuje jako pracownik umysłowy w kamieniołomie gdzieś pod Krakowem. Pod koniec wojny jednak zostaje aresztowany i trafia do obozu koncentracyjnego w Oranienburgu. Dożywa szczęśliwie końca wojny w strefie wyzwolonej przez aliantów. Wraca do Polski. Powrót do zdrowia trwa dwa lata. Po wojnie wchodzi śmiało w środowisko artystyczne w Krakowie i zaczyna pisać. Pierwsza żona Filipowicza z która mają syna jest artystką. Niestety pierwsza żona umiera szybko. W latach piędziesiątych i szcześćiesiątych Filipowicz współpracuje między innymi z rodzeństwem Różewiczów. Pisze scenariusze do kilku filmów reżyserowanych przez Stanisława Różewicza. Równocześnie pisze wiele opowiadań, nowelek, powieści, ale raczej krótszych. Ulubiona forma Filipowicza to opowiadanie, nowela lub mini powieść. W latach sześcdzieiątych żeni się po raz drugi. Niestety nie wiadomo jak kończy się jego drugie małżeńśtwo, bo o tym nie ma mowy w książce. Pod koniec lat sześciesiątych związuje się z Wiesławą Szymborską, późniejszą naszą noblistką i żyje z nią jako partner życiowy, ale bez zawierania małżeńśtwa aż do swojej śmierci w lutym 1990. Książka "Byliśmy u Kornela" to swego rodzaju antologia. Zawiera wywiad z samym Filipowiczem, kilka jego opowiadań o charakterze autobiograficznym, wspomnienia pisane przez jego najbliższych współpracowników, przyjaciół, w tym Jerzego Pilcha, Stanisława i Tadeusza Różewicza, Karola Dedeciusa (wybitnego tłumacza literatury polskiej na język niemiecki),dwóch synów Filipowicza, oraz wielu innych osób ze świata artystycznego, bardziej lub mniej znanych. Oczywiście książka zawiera również wywiad z samą Wiesławą Szymborską która opowiada o swojej bratniej duszy, Kornelu, z którym spędziła ponad dwadzieścia lat. Podsumowując. Biografia Kornela Filipowicza jest dość ciekawa, pokazuje jak mogą być zawiłe losy osoby żyjącej w naszym kraju w XX wieku. Cieszyn jako miasto (jedno z moich ulubionych w Polsce) przedstawione jest jako wyjątkowe miejsce i to chyba nie przypadek, że wydało artystę w postaci i pokroju Kornela Filipowicza. Ciekawe były losy Filipowicza podczas okupacji i później już za czasów reżimu komunistycznego. Potrafił funkcjonować w tak trudnych warunkach jako człowiek i artysta, będąc wiernym wartościom ludzkim, które wyznawał. Mimo, że był z przekonania socjalistą od samego początku istnienia reżimu komunistycznego wiedział, że reżim nie ma nic wpółnego z socjalizmem. Filipowicz był miłośnikiem przyrody. Regularnie wędkował, urządzał rok w rok spływy kajakowe, w tym w latach piędziesiątych po Wiśle od Krakowa aż po Warszawę. W tych spływach oprócz rodzony brali udział jego przyjaciele, w tym bracia Rozewicz oraz jego ważny mentor z młodości Przyboś. I wreszcie. Wkład w kulturę Kornela można, moim zdaniem, podzielić na dwie dziedziny. Mianowicie, po pierwsze, to jego własne książki, proza, scenariusze filmowe, poezja oraz działalność w kręgach artystycznych. Po drugie, będąc partnerem życiowym Wiesławy Szymborskiej, ba, będąc jej bratnią duszą, drugą połówką przez ponad dwadzieścia lat, był dla niej wielkim wsparciem, inspiracją i pewnie w jakimś tam niebagatelnym stopniu, wysunę tu dość odważną tezę, ma swój wkład w jej Nagrodę Nobla.

Skan dziennika przeczytanych lektur – najlepsza sprawa! Najbardziej zaciekawiło mnie przeczytanie o historii nauczania Marii Janion i jej codziennym procesie pracy. Otarcia o Wikipedię występujące w wywiadzie dały mi również do myślenia o względności punktów widzenia, ugruntowały w opinii o niemożliwości obiektywizmu, zarazem rzucając na tę opinię nowe światło.

Opowieść o trzech róznych wcieleniach Jasieńskiego (Polska, Francja, Rosja),napisana troszeczkę chwilami za bardzo jak praca magisterska lub doktorska, bez literackiej smykałki. Ale dobrze udokumentowana, napisana jasno i przejrzyście. Brakowało mi niestety cytatów z dzieł, te które włączono są jakieś nieudane, a właściwie większość cytatów to wiersze lub teksty o Jasieńskim pisane przez innych poetów czy dziennikarzy. Od tej strony byłem rozczarowany, mieszkam bowiem za granicą i dostępu do dzieł Jasieńskiego nie mam. Oczywiście czasy radzieckie są najsmutniejszym momemtem w tej biografii, komunistów polskich pomordowanych z kaprysu Stalina rzadko ktoś dziś wspomina. byli bowiem raczej entuzjastycznie antypolscy. Potem Stalin musiał znaleźć sobie nowych. Nie ma ciągle odpowiedzi na pytanie czy Jasieńskiego należy brać na poważnie. Czy Jasieński wogóle miał jakieś własne głęboko przemyślane poglądy poza byciem obrażonym na wszystkich? Tu nasz autor nie daje odpowiedzi, czytelnik nie wie czy to życie to była po prostu tragiczna w skutkach farsa czy prawdziwa tragedia.

Pomimo swej niewielkiej objętości nie jest to książka, którą czyta się szybko. Często wymaga zatrzymania się, przemyślenia, podążenia za tokiem rozumowania autora wypowiedzi. Sięgając po nią warto mieć jakieś rozeznanie w kulturze i historii zarówno Polski jak i USA, chociaż gdy nie do końca będziemy umieć umiejscowić w kontekście daną myśl - skłoni nas to przynajmniej do rozszerzenia wiedzy. Życie, religia, filozofia, literatura, kultura, sztuka, piękno, przyjaźń, dylematy, rozterki, niełatwe pytania, niebanalne odpowiedzi.

Książka o muzyce, a nie tylko o Gouldzie. Błyskotliwa i otwierająca oczy. Dla laika momentami trudna do zrozumienia - Rieger jest krytkiem muzycznym, więc terminologia musiała się pojawić (nie mówię tego z zarzutem). Zadziwił mnie podział książki na 4 rozdziały dziełami Bacha, ponieważ np. w rozdziale 4 - Wariacje Goldbergowskie, Rieger wspomniał o tym utworze tylko pare razy.