Świadectwo poezji. Sześć wykładów o dotkliwościach naszego wieku

„ Planeta jest małą i nie jest nieprawdopodobne jej zjednoczenie przez jedno państwo planetarne. Mogłoby się to dokonać drogą podboju. Wojna atomowa leży w sferze możliwości, nie większej jednak niż użycie gazów w drugiej wojnie światowej, i pacyfistyczna propaganda nie jest wolna od histerii: we wszystkich wojnach XX wieku decydującą bronią byłą piechota, co pozwala przypuszczać, że będzie nią też w przyszłości”.(s. 105.)
„ Nie jest tutaj miejsce na przepowiadanie, co będzie jutro, tak jak to robią wróżbici i futurologowie. Nadzieja poety, ta której bronię, którą zalecam, nie jest zamknięta żadnymi datami. Skoro rozpad jest funkcją rozwoju i rozwój funkcją rozpadu, wyścig pomiędzy nimi może równie dobrze zakończyć się zwycięstwem rozpadu. Na długo, ale nie na zawsze tutaj wkracza nadzieja. Nie jest ona jednak chimeryczna ani szaleńcza. Przeciwnie, każdego dnia można widzieć znaki świadczące, że teraz, w tej chwili, rodzi się coś nowego, dotychczas nigdy nie znanego w tej skali; ludzkość jako żywioł świadomy swojej nieprzynależności do Natury- ponieważ tylko człowiek otrzymał w dziedzictwie ten skarb, jakim jest pamięć, czyli historia”. ( s.117)
Czesław Miłosz, Świadectwo poezji. Sześć wykładów o dotkliwościach naszego wieku, Czytelnik, Warszawa 1987.


Zacytowane słowa poety z Wykładu VI O nadziei,
wydają się pochodzić z XXI w. (brzmią niezwykle współcześnie
w obliczu rewolucyjnych zmian zachodzących
we wszystkich dziedzinach życia).
A przecież poeta daje świadectwo poezji.
Kiedy spojrzy się na indeks nazwisk:
Adorno, Apollinaire, Baudelaire, Białoszewski, Blake, Dante, Dostojewski, Goethe, Herbert, Homer, Horacy, Kochanowski, Mallarme, Mickiewicz, Napoleon, Nietzsche, Poe, Pound, Rimbaud, Szekspir, Szymborska, Świerszczyńska, Wat, Whitman,Witkiewicz..(najczęściej cytowanych).
Jest o czym myśleć!
Cykl wykładów w języku angielskim
z roku akademickiego 1981/82 (Harvard),
wymyka się tradycyjnym ocenom, m. in. za zdanie:
„ Otóż Polska jest krajem wyrafinowanych intelektualnie poetek”
(chodzi, m. in. o Halinę Poświatowską, przedwcześnie zmarłą poetkę),której wiersz dedykowała
W. Szymborska, przełożył go i odczytał sam Miłosz.(s. 44-45):
„ (…)
Na jednym brzegu śmierć, na drugim życie.
Tu rozpacz, tam otucha”.
Tytuł Czytelnik musi odnaleźć sam!

Niezwykle cenne Świadectwo poezji w wydaniu Cz. Miłosza
poza ocenami.

„ Planeta jest małą i nie jest nieprawdopodobne jej zjednoczenie przez jedno państwo planetarne. Mogłoby się to dokonać drogą podboju. Wojna atomowa leży w sferze możliwości, nie większej jednak niż użycie gazów w drugiej wojnie światowej, i pacyfistyczna propaganda nie jest wolna od histerii: we wszystkich wojnach XX wieku decydującą bronią byłą piechota, co pozwala...

Nie ośmielę się recenzować wykładów Czesława Miłosza, posługującego się po mistrzowsku językiem polskim intelektualisty i erudyty.

Nie ośmielę się recenzować wykładów Czesława Miłosza, posługującego się po mistrzowsku językiem polskim intelektualisty i erudyty.

Miałem z Czesławem Miłoszem pewne porachunki, pewne kwestie wymagające dopowiedzenia. Po zderzeniu z fragmentami jego poezji, do którego doszło mniej więcej dwa lata temu, Miłosz zaczął funkcjonować w moim poglądzie, jako poeta niezrozumiany. Czy niezrozumiały zupełnie? Nie wiem. Po prostu pierwsze i kolejne podejście, okazały się dla mnie nieudane.

Sięgam więc po Miłosza w formie "stałej" - Świadectwo poezji, to cykl sześciu wykładów, które nasz poeta wygłosił jako gość honorowy na uniwersytecie Harvarda w roku akademickim 1981-1982. W dwu pierwszych tekstach znalazłem moje do CZ.M. uprzedzenie i prawdę mówiąc... zgubiłem się w nich. Uprzedzenie to okazało się na szczęście złudne, bowiem to, co Miłosz wyprawia w kolejnych wypowiedziach, po prostu w głowie się nie mieści!
To komentarz całej, światowej kultury na przestrzeni kilku wieków - bo żeby zrozumieć poezję XX wieku, trzeba rozumieć nie tylko poezję i nie tylko wiek dwudziesty. Tak więc autor odwołuje się do klasyków, do ich wpływów na twórczość współczesną, do starcia, jakie między tymi - tak różnymi czasami - dochodzi. Dalej, przygląda się romantyzmowi, i następującemu po nim wybuchowi nauki, który to na zawsze zmienia człowieka. Jak ma się ludzkość wkraczająca po tych zmianach w nowy wiek dwudziesty? Sami wiemy.
Opowieść to trochę gorzka. W całości odpowiada na zadane na początku pytanie: "jak to się stało, że być poetą w dwudziestym wieku znaczy otrzymać zaprawę we wszystkich rodzajach pesymizmu, sarkazmu, goryczy, zwątpienia?". Gorzka, bo i wiek dwudziesty do najlepszych nie należał. Ale ostatni wykład, opatrzony tytułem "nadzieja", każe patrzeć w przyszłość z podniesioną głową, spodziewając się nie tylko tych rzeczy najgorszych.

To wyczerpujący, błyskotliwy przegląd dziejów kultury jako takiej. A gdzie owo ŚWIADECTWO POEZJI? Idzie krok w krok z człowiekiem. Rozumieć ludzi przeszłości można czytając ich poezję. Bo ona maluje nastroje, które potem stanowić będą dzieje. Naprawdę udane, poruszające, mocne i zmuszające do myślenia spotkanie z Czesławem Miłoszem, z którym już teraz na pieńku nie mam.

Miałem z Czesławem Miłoszem pewne porachunki, pewne kwestie wymagające dopowiedzenia. Po zderzeniu z fragmentami jego poezji, do którego doszło mniej więcej dwa lata temu, Miłosz zaczął funkcjonować w moim poglądzie, jako poeta niezrozumiany. Czy niezrozumiały zupełnie? Nie wiem. Po prostu pierwsze i kolejne podejście, okazały się dla mnie nieudane.

Sięgam więc po Miłosza...

Jedna z najbardziej niedocenionych książek Miłosza. Sam autor nie miał o niej zbyt wysokiego mniemania ("Nie jest to tekst, z którego byłbym szczególnie dumny..." pisze w przedmowie z 2004 r.). Dla mnie jednak, jego rozważania o poezji będącej "namiętną pogonią za Rzeczywistością", uwikłaną w uwarunkowane historycznie przemiany mentalności, były małym objawieniem, pozwalającym uporządkować sobie wiele spraw i wiele z nich lepiej zrozumieć. Za to jestem niezmiernie wdzięczny Autorowi.

Jedna z najbardziej niedocenionych książek Miłosza. Sam autor nie miał o niej zbyt wysokiego mniemania ("Nie jest to tekst, z którego byłbym szczególnie dumny..." pisze w przedmowie z 2004 r.). Dla mnie jednak, jego rozważania o poezji będącej "namiętną pogonią za Rzeczywistością", uwikłaną w uwarunkowane historycznie przemiany mentalności, były małym objawieniem,...