Noc. Słowiańsko-germańska tragifarsa medyczna

Eseje autorów, czterdziestolatków wówczas (urodzonych w 1960 roku),nt. Europy Środkowo-Wschodniej. Jurij Andruchowycz w swojej narracji wyszedł od ruin i rozwinął przede wszystkim historię własnej rodziny. Z kolei Andrzej Stasiuk przywołał sobie znane podróże, peregrynacje, które posłużyły za to, czym dlań jest geografia i cały terytorialny podział. Całość napisana z wyobraźnią, barwnie. Podczas czytania miałem zresztą przekonanie, że obaj prezentują podobną wrażliwość na otaczający świat.

Książka niezwykle nostalgiczna, widać że pisana przez bardzo wrażliwych autorów, prozaików z zacięciem poetyckim. Jest zbiorem esejów napisanych przez kilkunastu autorów, głównie z terenów Europy Środkowo-Wschodniej. Motywem, który je spaja, jest proces zaniku albo transformacji – książka została zredagowana i wydana 20 lat temu, kiedy opisywane w niej procesy miały miejsce. Autorzy dotykają miejsc peryferyjnych, położonych zupełnie poza centrum - o większości tych miejsc w ogóle wcześniej nie słyszałem, były dla mnie obce, ale autorzy w niezwykle głęboki sposób potrafili wydobyć w nich pewną symbolikę przemijania. Pokazują, że to, iż coś jest w Europie, nie znaczy, że będzie trwałe, wpisane w krajobraz i przestrzenie, bo również może zniknąć. Nie chodzi tylko o wsie i wioski, ale też miasta i miejscowości. Książka ma melancholijny wydźwięk – niektóre eseje mają charakter filozoficzny, wiele jest literackich metafor, a wszystko po to, by pokazać, że Europa nie jest miejscem li tylko rozwoju. Są przestrzenie podlegające daleko idącej degradacji albo znikaniu, obszary, które nie wpisują się w nowoczesny trend modernizacyjno-globalizacyjny, są niejako wystawione na poza integracji europejskiej. Czytało mi się ją dość dobrze, choć miejscami musiałem się mocno skupić, bo lektura wymagała uważności ze względu na liczne odniesienia poetycko-filozoficzne. Mam poczucie, że treść tej książki jest dziś dużo bardziej aktualna niż w chwili wydania, bo współczesne procesy transformacyjne znacznie bardziej ingerują w przestrzeń, więzi społeczne i demografię. Pewne wskaźniki demograficzne będą skutkowały nie tylko zmianami na mapie, lecz także przemianami w mentalności i relacjach lokalnych społeczności.

Zbiór trzech opowiadań, właściwie opowiadania są dwa i jest także fragment książki. Przyznaję bez bicia, że twórczość pana Pilcha kompletnie do mnie nie przemawia. Dużo powtórzeń, właściwie nic się nie działo, ani w otoczeniu pacjentów szpitala, Anie w ich głowach. Autor przeskakiwał z myśli do myśli, nie rozwijając żadnego wątku. Ale być może to akurat kwestia wyrwania fragmentu z większego utworu. Natomiast przy opowiadaniu pani Tokarczuk i pana Stasiuka było zupełnie inaczej. Bohaterowie są, żyją, działają, analizują. Zmienia się otoczenie, zmienia się kontekst. Nie ma zbędnych powtórzeń, jest wartko. I czuć że to polskie święta 🫣 karp w wannie, wódka, rozmowy egzystencjonalne. Nic tylko „żywy czy na miejscu”.

Stasiuk nie jest i już chyba nie będzie tytanem eseistyki, część rzeczy z tego zbioru brzydko się zestarzała, nad częścią prychałbym pewnie i te 20 lat temu, ale tam gdzie autor przestaje strugać doktorka artes liberales, tam jest dobra literatura i jak zwykle zdarza mu się coś napisać w taki sposób, że sobie myślę: no zesrałbym się, ale lepiej bym tego w słowa nie ubrał.

Z ciekawością sięgnęłam po swoją pierwszą książkę Krzysztofa Vargi. Zróżnicowane opinie zawsze kuszą mnie do przeczytania. Tym razem stoję po stronie fanów tej niecodziennej prozy. W tej niewielkiej objętościowo książce kryje się wulkan emocji i przemyśleń. Monolog bohatera na 100 stronach jego refleksji oddaje więcej, niż możnaby się spodziewać. Język, okazuje się że dla niektórych nie do przyjęcia, świetnie odkrywa przed czytelnikiem prawdziwe „ja” bohatera - muzyka „pankrokowego”. Momentami wulgarny, ale nie rażący, przeplatany nutami nostalgii i (nie taniego) sentymentu, nie pozbawiony humoru. Muzyka, seks i alkohol - nieodłączni partnerzy w życiu bohatera. To oni wypełniają całe jego życie, niosąc ze sobą rozczarowanie, utratę złudzeń i nadziei. Świetna proza. Szukam kolejnych książek autora.

Chodzenie do kościoła „ To wszystko minęło. To naturalne, że gdy zaczęto nam ufać, my zaczęliśmy kłamać. W końcu, cóż to był za problem dopaść jakiegoś młodszego a rozgarniętego i przepytać go na okoliczność tematu kazania czy treści Ewangelii? Żaden” (s. 10.) Chodzenie do biblioteki „ Widząc ją nieustannie zatopiona w lekturze, byłem przekonany, że zna wszystkie książki z osiedlowej wypożyczalni, ba! Podejrzewałem, że zna wszystkie książki świata, zna ich treść i wartość, i moja ignorancja, pospolitość gustu, zwykłe prostactwo prędzej czy później zostaną zdemaskowane”.(s.14.) Nadia „ Gdy Nadia pojawiła się w naszym życiu, ani mnie, ani jemu nie przyszło do głowy pytać, skąd się wzięła i dlaczego. Przyjęliśmy jej istnienie zupełnie naturalnie. Chłonęliśmy jej obecność ze zwierzęcą bezmyślnością. Jedliśmy, póki było jedzenie, piliśmy, póki było co pić.”( s. 40.) Andrzej Stasiuk, Przez rzekę, Wyd. Czarne, Czarne 1999. Zacytowane początkowe części „Przez rzekę” wydają się być kluczowe dla całego zbioru (kościół, biblioteka, religia) i stanowią przechodzenie przez tytułową „rzekę” w warszawskich przestrzeniach. „Nadia” i dalsze opowieści stanowią przekraczanie granic poznania, czyli przekraczanie kolejnych rzek, tym razem związanych z ekstremalnymi doświadczeniami spod znaku Erosa i i relacjami przyjacielskimi. Ze zbioru Przez rzekę wyłania się bohater: • zagubiony, • wykorzeniony, • poszukujący sensu w miłości, przyjaźni czy zwyczajnej codzienności. Zbiór opowieści Przez rzekę ilustruje to, co w twórczość Stasiuka najcenniejsze: • pisanie dosadne, prowokacyjne, skrajne, • bez zbędnych ozdobników, • dotykające istoty rzeczy w sposób konkretny, • ale i zmysłowy, • od którego nie sposób się oderwać. Jak napisze p. Czapliński: „ Granica poznania, wyznaczana przez nicość, to chyba najtrudniejszy, ale i najbardziej fascynujący wątek tej książki, łączący tom „Przez rzekę” z wcześniejszymi „Opowieściami galicyjskimi” … Dotknąć istnienia to właśnie dotknąć formy, która w pustce zostaje po istnieniu…” A sam autor dodał: „No właśnie, bo jest to książka dla inteligentnych.” W liczącym 144 strony zbiorze „Przez rzekę” Czytelnik odnajdzie też własne granice poznania, własne drogi i ścieżki wyznaczane znakami, takimi, jak: kościół, biblioteka, przystanek autobusowy, dom, knajpa, nocne wyprawy… 10/10

Kupiłem tę książkę w momencie jak się ukazała, czyli jakieś 15 lat temu. Przez ten czas miałem do niej ze trzy podejścia, ale zostawiałem gdzieś po drodze. Po "Śmiejącym się psie" pomyślałem, że teraz, albo nigdy. I jest w tej książce wszystko to, za co pokochałem tego autora; smutek przegranej egzystencji, przyozdobiony czarnym humorem, będący jednocześnie trafnym komentarzem współczesności. Może dobrze, że książka ta musiała tyle czekać na swój czas, bo dziś jestem już nieco starszy niż główny bohater i jego losy są mi bliższe. Jestem taką lepszą wersją Apostaty ( bo nie piję w nadmiarze),sporo mamy punktów stycznych. Obym tylko nie skończył jak on. Podsumowując 100% Vargi w Vardze ;)

Nie jestem fanem książek w formie wywiadów, rozmów, zwłaszcza gdy autor ma aż tylu rozmówców. Z każdym udaje się zamienić po kilka/kilkanaście zdań, przez co cała książka staje się dość powierzchowna. Pytania też są do siebie dość podobne, więc wałkujemy w zasadzie ciągle to samo. Wschód jest zbyt głębokim pojęciem, żeby przelecieć tak po łebkach.

Ależ znakomity to strumień świadomości alkoholika z podkarpackiej wsi, z lekką niepełnosprawnością intelektualną oraz kilkoma innymi deficytami, snuty na pustym (już wtedy) przystanku autobusowym. Przemawia do mnie bezbrzeżny smutek bijący z tej pozornie zabawnej opowieści o życiu niewartym uwagi i takimże świecie z 2004 r. Jak się można spodziewać, jest to narracja bardzo politycznie niepoprawna. Z tego powodu wolałem tylko takie cytaty przytaczać, które mogły być cenzuralne dla mnie samego, nawet już nie dla standardów społeczności LC. Niemniej imponuje mi słowotwórstwo i język bohatera, godny najlepszych mistrzów takiej narracji – nie żadnych salonowych. Nie jest łatwo wejść w skórę takiego „bożego prostaczka”. Miał Nahacz wybitne zdolności językowe, skoro tak wiarygodnie wykreował jego cały świat, że ktoś mógłby ulec pokusie utożsamienia podmiotu mówiącego z piszącym… A zarazem ten bełkot (ale czy tylko…?) wylewający się ze stronic „Bombla” powinien, a nawet musi być, choć dziś, wysłuchany, by cokolwiek w ogóle zrozumieć z naszego pięknego kraju, a zwłaszcza, choć nie tylko przecież, z wyborów politycznych rodaków. Bo mamy tu świetnie oddany stan nie-świadomości tych wszystkich, którzy nie mieli nawet cienia szansy załapać się na benefity transformacji. Znienawidzili tych, którym się to udało, a przy okazji i samych siebie – jeszcze mocniej. To niemal dokumentalny zapis nastrojów i emocji „przegrywów” niewartych uwagi ani wspomnienia. Ale Nahacz pamięta…… Narrator nie imponuje składną mową. Gubi wątki, a w zasadzie twórczo je rozwija, jak przystało na ludowo-alkoholowy poemat dygresyjny prozą pisany. Niekończące się, wielokrotnie złożone, niemal transowe zdania wręcz oszałamiają. Kwestie poboczne bywają ważniejsze niż to, co było zamiarem wypowiedzi, jeśli w ogóle taki zamiar był. Acha, no i nie ma dialogów… Tematy główny, co oczywiste, to alkohol, kobiety i nicnierobienie. Jest kilka szczególnie znakomitych epizodów, m.in. wyjazd do Słowacji, gdzie eksploduje nienawiść do Romów, przerażający opis powodzi i pożaru, traumatyczne wspomnienia tzw. „domu rodzinnego”, gdzie zaznał tylko zła. Nie przypadkiem stał się takim, jaki jest. Ale znajdzie się też tu miejsce na delikatne wspomnienie akcji „Wisła”, wciąż żywe jeszcze – Autor był wszak Łemkiem (BTW: nie dość, zwłaszcza dziś, przypomnienia, że dla IPN te zbrodnicze przesiedlenia to żadna zbrodnia). Po tej książce dostrzegam, że śmierć Nahacza stanowiła niepowetowaną stratę dla naszej literatury. A odszedł w 2007 w wieku 23 (!) lat. Jakimże mistrzem mógłby być, a raczej jakim byłby…. Jeżeli miałbym go do kogoś porównać, byłby to niezapomniany Marian Pilot. Która to już moja książka, którą się chce niemal całą przepisywać? „Mówię, jakby wewnątrz mnie wiał wiatr, i najwyraźniej do mojej głowy nawiewa ciągle nowe myśli, miesza te, które już tam są jako tako uporządkowane, robi z nich kompletny pierdzielnik, burdel do kwadratu, i ciągle nawiewa nowe, ciągle coś, czego jeszcze nie powiedziałem, o czym nawet nie wiem, że miałbym ochotę powiedzieć, wszystko przez ten umysłowy wiatr”. „Może jakiś mój anioł stróż mógłby pomyśleć akurat: biedny ten Bombel, miał straszne życie, matka go nie kochała, ojciec bił, a żona okazała się kurwą, całe jego życie to pech”. „Mój ojciec był dobrym człowiekiem, ale bił mnie okrutnie cepem i sznurami różnych grubości i długości oraz zamykał w stajni, jak było minus dwadzieścia pięć stopni Celsjusza, w samych majtkach”. „Żadnych perspektyw przed sobą nie widzę, przez co najmniej dwa dni”. „Nie znajdzie się żaden człowiek, który popatrzy na mnie z bólem w sercu i ze współczuciem wyciągnie do mnie pomocną dłoń, zakończoną jakimś alkoholem”. „Jak piliśmy jeden dzień, drugi, trzeci i wszystkie następne, to po jakimś czasie cały komplet pamięta się jak jeden dzień”. „Jezu, tak mówię i nie poznaję tych słów, które wychodzą z mojej gęby. Gadam jak nienormalny, bo tylko tacy do siebie mówią”. „Słychać już buczenie dojarek, bo teraz dużo ludzi sobie takie kupiło. Zakłada się na wymiona krowom i już. Ale ja myślę, że to je boli. Nie ma tak, żeby nie. Bo jakby tak na kutasy tym wszystkim rolnikom pozakładać, to może na początku byłoby i fajnie, ale potem nie gwarantuję. Bo żeby się wyłączyło, musi uciągnąć piętnaście litrów, a tyle ładunku to nawet najlepsi katolicy nie mają”. „I może wszystko byłoby w porządku, gdyby na każdym kroku nie widziało się kobiet zesłanych prosto z nieba. Bo one są już wszędzie: na obrazkach, w gazetach, telewizorach, kalendarzach”. „Kręciła tą piękną dupą, tym cudem na świecie, tym chodzącym dowodem, że Pan Bóg istnieje i ludzie to jego dzieci”. „Mądrą miałem matkę, że w kołysce straszyła mnie Cyganami, bo do teraz została mi jakaś taka ostrożność, taki zmysł obserwacji czarnych, że jak się jakiś pojawia w kącie oka, od razu zapala mi się czerwona lampka (…) ale grunt to nie popadać w przesadę, a to co, się stało z nimi, to tylko płacz i zgrzytanie zębów”. „Z Pietrka zresztą jest patriota i zawsze chodzi głosować, żeby potem z czystym sumieniem mógł narzekać”. „Widziałem, jaki wkurwiony jest Bóg na ten cały świat”. „Myślę sobie, że w zasadzie jest całkiem źle, bo są same braki i to, czego nie ma, jest ważniejsze niż to co jest”. „W dodatku ci policjanci ani razu mnie nie uderzyli, a przecież mogli bez kłopotu, takiego pijaka jak ja zawsze można, dobrze o tym wiem, nikt przecież nic nie powie, nawet dobrze w zasadzie, że żula biją, może przestanie się lumpić i zrobi się z niego porządny obywatel”. „Powiedzieli, że mnie zostawiają ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynu, ale mam się nie ruszać z miejscowości zameldowania, jakbym nic całe życie nie robił, tylko ciągle gdzieś podróżował”. „Już nigdy mi nie opowie, jakie dawniej wszystko było piękne, że wszyscy mieli pracę pieniądze były, każdy miał swoje miejsce na świecie, każdy był potrzebny państwu, nie tak jak teraz, że zdychajcie, a co nas, kurwa, obchodzicie, jak nic nie umiecie, przyzwyczajajcie się, nieroby, nikt wam nic nie da za darmo, skurwysyny”. „Życzę mu, żeby w jego niebie było tak, że dwadzieścia anielic jest oddelegowanych tylko do tego, żeby zabawiać Karczaka w sposób ziemski, z pięć, żeby mu nalewać wino i ze dwie, żeby tańczyły przed nim nago taniec brzucha”. „Bez domu ogień jest niczym. I widać, jakim on jest pasożytem, jak żre to drewno, te zasłony i komplety mebli wypoczynkowych kupionych na raty bez żyrantów i pierwszej wpłaty, widać jak to żre i od razu przerabia, od razu sra tym i rzyga, zamienia w coś nieuchwytnego, w coś, czego nie można chwycić, w coś, co od razu ucieka w niebo, w coś, czego naprawdę nie ma, a tylko się wydaje”. „Czas wokół przystanku jest teraz kryształem, który odbija wszystko to, co już kiedyś było, a czas w środku przystanku jest już zupełnym lustrem, które prócz tego kryształu z zewnątrz odbija też to, co mam w głowie”. „Nie lubię wyjeżdżać nigdzie z mojej wsi, boję się potem jak wracam, że jej tam nie będzie, że nie będę mógł znaleźć drogi z powrotem, że ją przestawią bez mojej wiedzy i zgody”. ”Mam tylko jednego kumpla, porządnego, ale nawiasem mówiąc, z niego to też niezły skurwysyn i świnia”.

Stasiuka nikomu specjalnie nie trzeba przedstawiać, to jest już w pewnym sensie literacka legenda i klasyk. Ja regularnie wracam do jego książek, potrzebuje jego dystansu, ironii i, jak niemodnie by to zabrzmiało, mądrości. Nie ze wszystkim muszę się zgadzać, ale jednak cenię sobie jego perspektywę. On nie wpada w łatwe przegródki naszego stadnego bytowania, jest raczej jak kamień w bucie, który u jednej strony uwiera bardziej, a u innej trochę mniej, ale generalnie żadnemu stadu nie chodzi się z nim wygodnie. Te dialogi są bardzo dynamiczne, treściwe i po lekturze w dwa wieczory miałem niedosyt, bo miałem wrażenie, że sporo treści musiano wyrzucić, ale i tak zostało dużo perełek. Ja w moim materiale po prostu niektóre cytuje z niewielkim komentarzem. Książkę warto nie tylko przeczytać, ale czytać i smakować, szczególnie jesienią jest to przydatna lektura. Na pewno będę do niej wracał przy okazji omawiania Haupta, czy Wykopu. Stasiuk, jak Witkacy sprawia, że rozumiem okalającą mnie rzeczywistość, nawet jeśli się z nią niespecjalnie zgadzam, czy godzę. Tyle. Dziękuję za uwagę. Niedługo mam zamiar wziąć na tapet Wschód Stasiuka, który zaraz po jego wydaniu wbił mnie w ziemię.

Austriacki fotoreporter (Karl-Josef Zumbrunnen) w pogoni za ukraińską kochanką, wikła się w tworzenie alternatywnego życiorysu poety Bohdana Ihora Antonycza (1909-1937). Trochę przypadkiem historia rozciąga się na cztery pokolenia, w nieco krzywym zwierciadle pokazując historię i współczesność (do roku mniej więcej 2000) Ukrainy. Rzecz przewrotna z obowiązkowym alkoholicznym odlotem i waleniem flaszką po złośliwych polskich lwowskich łbach. Bez większych zachwytów.

Bardzo ciekawe reportaże pisane z pozycji współczesnego, świadomego inteligenta z Ukrainy, wrośniętego w swoją tradycję, ale też ciekawego Europy Zachodniej. Z każdej historii wyciągnąć można konkluzję: delikatną, ale odważną i zadziwiająco słuszną; nie do końca schlebiającą bohaterom, ale traktującą ich z czułością i szacunkiem. Świetne spostrzeżenia na temat współczesnych, przedwojennych (przed napadem Putina) relacji, uprzedzeń i stereotypów ukraińsko-polskich. Troszeczkę przechwałek, ale z umiarem. Dobrze napisane i przetłumaczone na język polski. Szybko się czyta.

(tekst znajduje się na www.rudymspojrzeniemnaswiat.blogspot.com) Odessa transfer to zbiór reportaży trzynastu różnych autorów (Neal Ascherson, Attila Bartis, Mircea Cărtărescu, Nicoleta Esinencu, Karl-Marcus Gauss, Katja Lange-Mϋller, Sibylle Lewitscharoff, Aka Morchiladze, Emine Sevgi Özdamar, Katja Petrowskaja, Andrzej Stasiuk, Takis Theodoropoulos, Serhij Żadan). Na trzynaście sposobów przedstawiono tu Morze Czarne – czyli miejsce, gdzie stykają się różne kultury i religie, gdzie Europa i Azja podają sobie rękę. Tam zbiegają się różnego rodzaju szlaki, spotykają oraz ścierają się różne wpływy i interesy. Jeśli ktoś choć raz był przynajmniej w dwóch państwach, które leżą nad Morzem Czarnym, to wie, jak bardzo różne potrafią być miasta, klimaty i samo wybrzeże. Nie mogę powiedzieć, że wszystkie reportaże podobały mi się jednakowo bardzo. Wśród nich kilka moim zdaniem należy wyróżnić. Przede wszystkim Podbój gościnnego morza Takis’a Theodoropoulos’a. Wydaje mi się, że głównie za oryginalne wplecenie mitu o Jazonie, złotym runie i Medei. Wyspa szczęśliwców Sibylle Lewitscharoff ujęła mnie swoją metafizycznością i zmusiła do zastanowienia, co tak naprawdę autorka miała na myśli. Reportaż, który tak naprawdę wychodzi poza tę formę i zbliża się do opowiadania. Odessa transfer Nicoleta Esinencu początkowo wzbudził niechęć, ponieważ jest zbliżony do wiersza. Jednak już po kilku wersach, wciągnął i aż żałowałam, że już się skończył. Bardzo interesujący sposób na pokazanie realiów życia nad Morzem Czarnym. W Dzieciach z Orlanoka Katja Petrowskaja natomiast przeraziły mnie współczesne sposoby prania mózgu dzieciom. Oryginalne, nie da się ukryć. Z pożytkiem dla kraju – nie będę zaprzeczać. Jakby nie patrzeć fakt indoktrynacji jest tu jednak niezaprzeczalny. Jadąc do Stambułu Andrzeja Stasiuka to moje pierwsze zetknięcie z tym autorem. Pozytywne, aczkolwiek muszę przyznać, że oczekiwałam trochę większego zachwytu. Jednak wszystko jeszcze przede mną. Ciężko opisać każdy reportaż nie zdradzając treści. Podsumowując, wszystkie teksty ujęte w Odessa transfer na pewno warto przeczytać. Szczególnie, jeśli kogoś interesują miejsca nad Morzem Czarnym. Dzięki książce można lepiej poczuć ten klimat i zrozumieć mieszkańców państw tam położonych.

Specyficzna, natchniona proza. Przenikanie się rzeczywistości, brak sensu i logiki. Poszukiwanie, dążenie, skakanie z jednego wymiaru w drugi. Podziwiam Nahacza jak płynął, bo sadzić tyle zdań, zdawałoby się, "o niczym", a przy tym zachowywać oryginalność i pomysł, to trzeba posiadać niebywały talent pisarski.

Recenzje Kuczoka są dla filmu tym czym dla mnie był rozbiór stylistyczny wiersza w liceum. Czytało się te poezje, a potem okazywało się, że niewiele się z tego rozumie i nikt nie wie "co pokazać chciał poeta". Podobnie tutaj, niby te filmy widziałem, niby coś tam z nich wychwyciłem, ale świadomość użytych środków stylistycznych, symboliki scen itd. była w zasadzie minimalna. Pytanie tylko czy te przemyślenia są wynikiem dogłębnej i czasochłonnej analizy, czy też może przychodzi to autorowi tak jak nam jedzenie popcornu. Pomijając powyższe jest to popis erudycji i ponadprzeciętnej inteligencji, bez zbędnego popisywania się i puszenia. Odbiera się to szczerze i czyta z przyjemnością. Tylko się trzeba skupić, bo inaczej trzeba strony po trzy razy powtarzać.

Tomasz Jastrun, znany i ceniony felietonista m.in.„Zwierciadła”, zadebiutował prozatorsko zbiorem „Gorący lód. 29 poważnych i niepoważnych opowiadań o miłości i niemiłości”. Jako wierna czytelniczka jego felietonów nie mogłam przejść obojętnie obok tego tytułu na półce bibliotecznej. I choć nie każde opowiadanie mnie porwało, nie żałuję ani jednej przeczytanej strony. To zbiór bardzo nierówny – obok błyskotliwych, dowcipnych, refleksyjnych perełek trafiają się teksty przeciętne, szkicowe. Całość jednak tworzy ciekawy portret współczesnych relacji, ludzkich słabości i pragnień, wszelkich odcieni i barw miłości. Jastrun jest dobrym obserwatorem. Potrafi w kilku zdaniach uchwycić istotę relacji, słabości i niespełnienia człowieka, czasem ironicznie, czasem z melancholią. Narracje są krótkie, często oparte na jednym pomyśle lub emocji – i właśnie w tej prostocie tkwi ich siła... lub słabość. Tematyka – jak sam tytuł sugeruje – krąży wokół miłości i jej braku, uczuć żywych i wypalonych, romantyzmu i jego karykatury. Autor igra z konwencją, bawi się stylem, ale nie ucieka od refleksji, od odrobiny goryczy i nostalgii, obnaża ludzkie przywary, śmieszności, obsesje, marzenia. Na specjalne wyróżnienie zasługują opowiadania, które szczególnie zapadły mi w pamięć: *"Jak wytresować lwa" to gorzko-zabawna opowieść o relacjach rodziców oczami dorastającej córki, miłosnej dominacji i podporządkowaniu, ubrana w lekką formę z ironicznym finałem. Jastrun trafnie pokazuje, jak cienka bywa granica między czułością a kontrolą. Całość błyska inteligentnym humorem i niepokojącym morałem. *"Balkon do nieba" urzeka samotnością i ludzką potrzebą bliskości. To jedno z tych opowiadań, gdzie więcej mówi się między wierszami niż w samych zdaniach. Balkon staje się tu przestrzenią ucieczki i jednocześnie niemożliwości ucieczki – subtelnie i poruszająco. *"Randka z mrokiem" to historia, która pokazuje, że to czego pragniemy, niekoniecznie otrzymamy polegając wyłącznie na wyobrażeniu. To w co się wplątujemy w sieci, niekoniecznie jest prawdziwe. Dialog z „mrokiem” staje się też pretekstem do konfrontacji z własnymi lękami. Opowiadanie prowokuje, nie daje łatwych odpowiedzi. *"Zazdrość" to miniatura psychologiczna klasycznej zazdrości, oszczędna w słowach, ale gęsta od emocji. Jastrun trafnie uchwycił moment, w którym irracjonalne wyimaginowane podejrzenia zamieniają się w obsesję. prosty pomysł, mocny efekt. "Gorący lód" to lektura niekoniecznie do zachwytu, ale z pewnością do refleksji - i momentami do uśmiechu. Jastrun debiutuje jako prozaik z pewną ręką i wyczuciem języka, dużym potencjałem i bagażem mięsistych obserwacji. Szczerze polecam jako dygresyjki od codzienności. Jeśli podoba Wam się moja recenzja, to zapraszam po więcej: https://www.instagram.com/anemonenemorose/

Ta książka to dwie historie, napisane zupełnie różnym stylem. Nieważne, od której się zacznie, choć ja uważam, że lepiej od "Domu Róży", by dopiero później poznać historię małej Róży w przejmującym opowiadaniu "Krýsuvik" – nie wszystko musi być zawsze chronologicznie, czasami lepiej zacząć inaczej. O ile już zdążyłam poznać twórczość Huberta Klimko-Dobrzanieckiego, to również w tej książce wiele daje ze swojego życia, ale to wszystko nie jest jednoznaczne – możemy się tylko domyślać, i współodczuwać – samotność, i chęć ucieczki: "najdalej gdzie można było, najdalej gdzie można było uciec od wspomnień z dzieciństwa". Spotkać taką Różę w swoim życiu, która poruszy w nas jakieś struny, obudzi coś... Piękna opowieść, pomimo ogromu dramatów i tragedii ludzkich.

Opowieść w której wspomnienia mieszają się z wyobrażeniami. Osnuta tajemnicą tatrzańskiej mitologii jednostkowa historia stosunków polsko-polskich, między Ślązakami i Góralami. Potrafi męczyć i uwierać przez okrutnie celne wyostrzanie przywar każdej z subnacji, by chwilę później porwać w świat magiczny i omotać czytelnika mitologiczną historią. Rewejacyjna, choć niekoniecznie wciągająca od pierwszych stron.

Wiesław Myśliwski – pisarz, który zasługuje wg mnie ze wszech miar na Nobla. To moje drugie spotkanie z Autorem jako dramaturgiem. Kilka lat temu czytałem genialne „Drzewo” teraz zdobyłem „Requiem…”. W mojej subiektywnej opinii utwór jest nieco słabszy od wcześniej wspomnianej pozycji, jednakże nadal reprezentuje poziom, o którym inni autorzy mogą tylko pomarzyć. Akcja toczy się podczas czuwania przy zmarłej wiejskiej Gospodyni. Pojawia nam się cały katalog wyrazistych postaci, które z jednej strony celnie opisują rzeczywistość, a z drugiej wnoszą nieco ironii i magii. Myśliwski jest tu dość oszczędny w słowach, jednak dalej widać kunszt pisarski, dzięki któremu jedno zdanie potrafi przejąć człowieka do szpiku kości. Polecam.

W 2003 roku Tartak znalazł się na liście dziewięciu najbardziej cenionych książek prozatorskich, wielokrotnie nominowany był też (i nagradzany) w prestiżowych konkursach literackich. Książka ta określana bywa jako manifest społeczny, badający współczesne obszary nędzy i beznadziei, upominający się o wykluczoną prowincję. Autor łączy w niej realistyczne, obyczajowe sprawozdania i lokalne anegdoty z filozoficznymi komentarzami wiejskiego bajarza. Trochę tu klimatu sennych obrazów, jak z Domu dziennym, domu nocnym Olgi Tokarczuk. Dzięki temu książki nie można sprowadzić do publicystycznego obrazka. Odija faktycznie opowiada o ponurej i biednej prowincji, pozbawionej nadziei. Ale nie jest to reporterski głos, zaangażowany społecznie i politycznie, lecz raczej przypowieść o ludziach, których przetrąciło życie, "pogrobowcach" PRL wpasowanych w ramy półrealnej baśni. Ten mityzujący styl pięknie nawiązuje do podobnych klimatów prozy Andrzeja Stasiuka, Magdaleny Tulli, Pawła Huelle, Piotra Szewca, Lidii Amejko czy Pawła Sołtysa. Klimat opowieści zręcznie podkreśla prosty język, pozbawiony patosu, pompowanego dramatyzmu i wielkich słów. Pomimo tego (dlatego?) Tartak budzi silne emocje... Autor w uroczy sposób przechodzi z poziomu szczegółowego sprawozdania z drobnych wydarzeń, do szeroko kreślonych obrazów, wykraczających poza opisywane chwile ("nie wiedział, kiedy zacząć płakać i z tego wszystkiego zapomniał w ogóle o płaczu, a przecież było mu bardzo smutno. No i na kilka dobrych lat zapomniał, jak się płacze."),realistyczny opis miesza z baśniowym przedstawieniem, a biblijny język narracji z rzeczowością spostrzeżeń i wulgaryzmami bohaterów książki - całej panoramy dziwacznych, trochę strasznych i trochę komicznych indywiduów.