Gaudeamus. Szkice z lat minionych

Dobre uzupełnienie "Na skraju imperium". Piękny i refleksyjny rozdział o balu Arkonii - zdecydowanie najlepszy tekst w tym zbiorze.

Dobre uzupełnienie "Na skraju imperium". Piękny i refleksyjny rozdział o balu Arkonii - zdecydowanie najlepszy tekst w tym zbiorze.

"Gaudeamus" to zbiór niewielkich, kameralnych obrazków z okresu studiów autora w Rydze. Pozycja niewielka, a jednak o potężnym ciężarze gatunkowym. To nie tylko nostalgiczny obraz piękna minionego świata bali, polowań, wielkich majątków ziemskich i studenckich korporacji - to także portret ludzi, którzy pielęgnowali ideę polskości, a w przyszłości mieli odbudowywać państwowość Polski, walczyć o nią, a nawet za nią ginąć. Kolejny raz wspomnienia Jałowieckiego wręcz dojmująco uzmysławiają stratę, jaką było dla naszej Ojczyzny zniszczenie tej warstwy społecznej, z jej formacją i etosem.

"Gaudeamus" to zbiór niewielkich, kameralnych obrazków z okresu studiów autora w Rydze. Pozycja niewielka, a jednak o potężnym ciężarze gatunkowym. To nie tylko nostalgiczny obraz piękna minionego świata bali, polowań, wielkich majątków ziemskich i studenckich korporacji - to także portret ludzi, którzy pielęgnowali ideę polskości, a w przyszłości mieli odbudowywać...

Gaudeamus. Szkice z lat minionych to niezwykle niepozorny tom, na który składa się dwadzieścia siedem krótkich form literackich, wymagających czytelniczej uważności i gotowości na wejście w świat, którego już nie ma.

Jest to zbiór tekstów wyrastających z doświadczeń polskiej inteligencji przełomu XIX i XX wieku, kształtującej się w środowisku akademickim Rygi oraz na litewskich obszarach zajmowanych przez polskie ziemiaństwo. Autor nie próbuje rekonstruować epoki z pozycji historyka, lecz pisze podług własnej pamięci, ufając, że zawarte w tomie szczegóły, emocje i myśli niosą w sobie jej prawdziwe świadectwo.

Autorem zbioru jest Mieczysław Jałowiecki, przedstawiciel pokolenia, dla którego studia były nie tylko kolejnym etapem edukacji, lecz przede wszystkim formą inicjacji oraz kuźnią charakteru i cnót. Jałowiecki nie mitologizuje ani samego siebie, ani otaczających go ludzi, nawet jeśli w części z nich dostrzega wyjątkowe talenty.

W swoich szkicach porządkuje nabyte doświadczenie, nadaje mu sens i ramę etyczną, wyłuskując dla czytelnika to, co w opisywanych wydarzeniach najistotniejsze. Są to teksty będące świadectwem formowania charakteru, a nie popisem literackim, choć styl zdradza dużą kulturę języka i naturalną swobodę narracyjną, wyniesioną zapewne z inteligenckiego domu.

Centralnym punktem tej opowieści pozostaje Politechnika Ryska, instytucja o ogromnym znaczeniu dla polskiej młodzieży pod zaborami. Była ona jednym z ważniejszych ośrodków kształcenia technicznego w tej części Europy, lecz dla Jałowieckiego i jego rówieśników miała znaczenie znacznie szersze.

To właśnie tam rodziła się wspólnota oparta na pracy, dyscyplinie i przekonaniu, że wiedza niesie ze sobą zobowiązanie wobec społeczeństwa. Uczelnia staje się w tym zbiorze nie tylko miejscem nauki, lecz przestrzenią formowania postaw obywatelskich i narodowych, a także wykuwania przyjaźni na całe życie.

Nie sposób oddzielić tego doświadczenia od kultury korporacji studenckich, które autor opisuje bez ironii i bez sentymentalnego upiększania, choć z wyczuwalną nutą nostalgii. Korporacje jawią się jako środowiska silnie zrytualizowane, oparte na hierarchii, symbolice i jasno określonym kodeksie honorowym.

Patriotyzm nie jest tu hasłem, lecz praktyką codziennych wyborów, a honor ma wymiar konkretny i wymagający. W tekstach wyraźnie widać, jak potężną rolę odgrywały mity wspólnotowe, wzmacniające poczucie przynależności i sensu w świecie pozbawionym państwowej stabilności. W opozycji do nich autor stawia resztę studenckiego świata, określaną mianem elementu wywrotowego.

Spośród wielu szkiców szczególnie poruszający pozostaje, w moim odczuciu, ten, w którym autor opisuje jeden z granicznych momentów swojego życia, zderzenie młodzieńczej wiary w nieśmiertelność z kruchością istnienia. Mowa o tekście poświęconym śmierci Dziadunia Antoniego.

To szkic cichy, pozbawiony patosu, a przez to wyjątkowo prawdziwy. Jałowiecki pozwala sobie tu na intymność i nie chroni się za konwencją wspomnienia środowiskowego. Osobiste wspomnienia więzi z ukochanym Dziaduniem wygrywają z szablonem nobliwej żałoby i pozostawiają czytelnika z poczuciem autentycznej straty.

Język tomu jest osadzony w swojej epoce, spokojny, precyzyjny, chwilami lekko archaiczny, lecz nigdy sztuczny. Autor posługuje się długimi zdaniami i klasyczną składnią, co sprzyja refleksyjności oraz rytmowi lektury. Jednocześnie w pewnych miejscach pozwala sobie na rodzaj dyskretnych didaskaliów, objaśniając bardziej specyficzne zwyczaje i nazewnictwo, dzięki czemu nawet współczesny czytelnik nie czuje się zagubiony.

To książka dla osób zainteresowanych historią polskiej inteligencji, kulturą akademicką i literaturą wspomnieniową, która nie próbuje uwodzić formą, lecz przekonuje konsekwencją myślenia. Wspaniałym dopełnieniem są również przypisy redakcyjne. Mariusz Zwoliński prowadzi czytelnika pewnym piórem przez arkana ówczesnej socjety, architektury oraz wydarzeń historycznych.

Osobnego spojrzenia wymagają ilustracje wykonane przez samego autora. Ich kreska bywa naiwna, momentami zaskakująco lekka, niemal frywolna w uproszczeniu form i koloru. W scenkach rodzajowych i postaciach widać swobodę ręki oraz czułość spojrzenia. Wyraźnie inaczej rysowane są przedstawienia herbu korporacyjnego oraz gmachu Politechniki Ryskiej.

Tam forma staje się bardziej zdyscyplinowana, linia poważniejsza, a ton niemal monumentalny. Ten kontrast dobrze oddaje napięcie obecne w całej książce, między prywatnym doświadczeniem a wagą instytucji i symbolu. Akwarele autora stanowią znakomite dopełnienie lektury.

Na końcu pozostaje wspomnieć o tytule zbioru i jego znaczeniu. Gaudeamus nie jest tu jedynie nawiązaniem do hymnu studenckiego, lecz przypomnieniem idei radości młodości, świadomej mimo wszystko własnej przemijalności. To wezwanie do życia intensywnego, ale odpowiedzialnego, zakorzenionego we wspólnocie i pamięci.

W tym sensie książka Jałowieckiego pozostaje zaskakująco aktualna. Nie dlatego, że opisuje świat, do którego można się przenieść w wyobraźni, lecz dlatego, że przypomina, jak trwałe i fundamentalne dla człowieka potrafią być wartości wyniesione z czasów młodości, nawet wtedy, gdy sam świat bezpowrotnie się zmienił.

Gaudeamus. Szkice z lat minionych to niezwykle niepozorny tom, na który składa się dwadzieścia siedem krótkich form literackich, wymagających czytelniczej uważności i gotowości na wejście w świat, którego już nie ma.

Jest to zbiór tekstów wyrastających z doświadczeń polskiej inteligencji przełomu XIX i XX wieku, kształtującej się w środowisku akademickim Rygi oraz na...

Aż płakać się chce, gdy się czyta o tych czasach minionych. Jakie opisy życia studenckiego, rodziny, majątków, umierającego dziadka, jaka miłość do ojczyzny. I wiele anegdot do śmiechu. Wszystko razem tworzy całą piękność.

Aż płakać się chce, gdy się czyta o tych czasach minionych. Jakie opisy życia studenckiego, rodziny, majątków, umierającego dziadka, jaka miłość do ojczyzny. I wiele anegdot do śmiechu. Wszystko razem tworzy całą piękność.