Han Kang

Laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w roku 2024. Nagrodę przyznano za „jej intensywną poetycką prozę, która konfrontuje się z traumami historycznymi i odsłania kruchość ludzkiego życia”.

Urodziła się w 1970 roku w Kwangju w Korei Południowej. Jest absolwentką filologii koreańskiej na Uniwersytecie Yonsei. W 1993 roku zadebiutowała jako poetka w magazynie literackim „Munhak kwa Sahoe” (Literatura i Społeczeństwo) wierszem "Seulska zima" (Sǒul ŭi kyǒul).

W laudacji autorstwa Andersa Olssona, przewdoniczącego Komitetu Noblowskiego, przekazano:
„Han Kang urodziła się w 1970 roku w południowokoreańskim mieście Gwangju, a w wieku dziewięciu lat przeprowadziła się z rodziną do Seulu. Pochodzi z literackiej rodziny; jej ojciec jest cenionym powieściopisarzem. Oprócz pisarstwa, poświęcała się także sztuce i muzyce, co widoczne jest w całej jej twórczości literackiej.
Han Kang rozpoczęła swoją karierę w 1993 roku, publikując wiersze w czasopiśmie 문학과사회 („Literatura i Społeczeństwo”). Jej debiut prozatorski miał miejsce w 1995 roku z wydaniem zbioru opowiadań 여수의 사랑 („Miłość Yeosu, tłum. red.”),po którym szybko nastąpiły inne prace prozatorskie, w tym powieści i opowiadania. Warto wspomnieć powieść 그대의 차가운 손 (2002; „Twoje zimne dłonie”, tłum. red.),która wyraźnie odzwierciedla zainteresowanie Han Kang sztuką. Książka ta zawiera rękopis pozostawiony przez zaginionego rzeźbiarza, który obsesyjnie wykonuje odlewy gipsowe kobiecych ciał. Powieść ta jest zajęta ludzką anatomią oraz grą pomiędzy osobowością a doświadczeniem, gdzie pojawia się konflikt między tym, co ciało ujawnia, a tym, co ukrywa. „Życie jest arkuszem unoszącym się nad przepaścią, a my żyjemy nad nim jak zamaskowani akrobaci” – mówi zdanie pod koniec książki.

Międzynarodowy przełom Han Kang nastąpił z powieścią 채식주의자 (2007; „Wegetarianka”, 2021). Książka w trzech częściach ukazuje brutalne konsekwencje decyzji głównej bohaterki, Yeong-hye, o nieprzyjmowaniu mięsa. Jej wybór spotyka się z różnymi reakcjami – jej mąż i autorytarny ojciec stanowczo go odrzucają, a jej szwagier, artysta wideo, eksploatuje ją erotycznie i estetycznie, obsesyjnie skupiając się na jej biernym ciele. Ostatecznie trafia do kliniki psychiatrycznej, a jej siostra próbuje ją uratować i przywrócić do „normalnego” życia. Jednak Yeong-hye coraz bardziej pogrąża się w stanie podobnym do psychozy, wyrażając go przez „płonące drzewa”, symbol świata roślinnego, który jest zarówno kuszący, jak i niebezpieczny.

Bardziej fabularną powieścią jest 바람이 분다, 가라 („Wiatr wieje, idź”) z 2010 roku – duża i złożona powieść o przyjaźni i sztuce, w której silnie obecne są żal i tęsknota za przemianą.

Fizyczna empatia Han Kang dla ekstremalnych historii życiowych jest wzmocniona jej coraz bardziej naładowanym metaforycznym stylem. 희랍어 시간 („Lekcje greki”, 2023, tłum. red.) z 2011 roku to wciągający portret niezwykłej relacji między dwojgiem wrażliwych osób. Młoda kobieta, która po serii traumatycznych doświadczeń traci zdolność mówienia, nawiązuje więź ze swoim nauczycielem greki, który sam traci wzrok. Z ich wad rozwija się krucha miłość. Książka jest piękną medytacją na temat straty, intymności i podstawowych warunków języka.

W powieści 소년이 온다 (2014; „Nadchodzi chłopiec”, 2020) Han Kang po raz kolejny sięga do wydarzeń politycznych, tym razem odnosząc się do masakry w Gwangju z 1980 roku, w której setki studentów i nieuzbrojonych cywilów zginęły z rąk południowokoreańskiego wojska. Książka ta, konfrontując tę historię z brutalną aktualizacją, zbliża się do gatunku literatury świadectwa, jednocześnie odchodząc od naszych oczekiwań wobec tego gatunku. Pozwala duszom zmarłych oddzielić się od ciał, umożliwiając im oglądanie własnego unicestwienia. W momentach, gdy nieidentyfikowalne ciała nie mogą zostać pochowane, tekst nawiązuje do motywu Sofoklesowego Antygony.

W 흰 (2016; „Biała Elegia”, 2017) poetycki styl Han Kang ponownie dominuje. Książka to elegia poświęcona osobie, która mogła być starszą siostrą narratorki, ale zmarła kilka godzin po narodzinach. W serii krótkich notatek, dotyczących białych przedmiotów, przez ten kolor żałoby cała praca zostaje konstrukcyjnie zbudowana. Jeśli, jak rozważa narratorka, wyimaginowana siostra mogłaby żyć, ona sama nie mogłaby zaistnieć. Książka kończy się adresowaniem zmarłych słowami: „W tej bieli, we wszystkich tych białych rzeczach, wdycham ostatni oddech, który wypuściłaś”.

Kolejnym godnym uwagi dziełem jest 작별하지 않는다 („Nie mówię żegnaj”) z 2021 roku, które pod względem obrazowania bólu jest blisko związane z Białą Księgą. Historia rozgrywa się w cieniu masakry na wyspie Jeju w latach 40. XX wieku, gdzie dziesiątki tysięcy ludzi, w tym dzieci i starcy, zostało rozstrzelanych pod zarzutem kolaboracji. Książka przedstawia wspólny proces żałoby narratorki i jej przyjaciółki Inseon, które, długo po wydarzeniach, niosą ze sobą traumę związaną z katastrofą, która spotkała ich krewnych. Obrazowanie, precyzyjne i skondensowane, nie tylko ukazuje moc przeszłości nad teraźniejszością, ale także niezłomne próby bohaterek wyciągnięcia na światło tego, co wpadło w zbiorową niepamięć i przekształcenia traumy w wspólny projekt artystyczny. Książka porusza zarówno najgłębsze formy przyjaźni, jak i dziedziczony ból, poruszając się z wielką oryginalnością między koszmarnymi obrazami snów a skłonnością literatury świadectwa do mówienia prawdy.

Twórczość Han Kang charakteryzuje się podwójnym obrazowaniem bólu, korespondencją między psychicznym a fizycznym cierpieniem, z bliskimi powiązaniami z myślą wschodnią. W 회복 하는 인간 („Odzyskiwanie zdrowia”, tłum. red.) z 2013 roku pojawia się wrzód na nodze, który nie chce się zagoić, oraz bolesna relacja między główną bohaterką a jej zmarłą siostrą. Nie ma tu prawdziwego powrotu do zdrowia, a ból jawi się jako fundamentalne doświadczenie egzystencjalne, którego nie można zredukować do przemijającego cierpienia. W powieści takiej jak „Wegetarianka” nie ma prostych wyjaśnień. Akt odbiegający od normy pojawia się nagle i wybuchowo w formie pustej odmowy, a protagonistka milczy. Podobnie jest w opowiadaniu 에우로파 (2012; „Europa”, tłum. red.),gdzie męski narrator, przebrany za kobietę, przyciągany jest przez enigmatyczną kobietę, która uwolniła się z niemożliwego małżeństwa. Narrator milczy, gdy jego ukochana pyta: „Gdybyś mógł żyć tak, jak pragniesz, co zrobiłbyś ze swoim życiem?” Tutaj nie ma miejsca ani na spełnienie, ani na zadośćuczynienie.

W swojej twórczości Han Kang konfrontuje się z traumami historycznymi i niewidzialnymi zestawami reguł, a w każdej ze swoich prac ujawnia kruchość ludzkiego życia. Ma wyjątkową świadomość połączeń między ciałem a duszą, żywymi i martwymi, a dzięki swojemu poetyckiemu i eksperymentalnemu stylowi stała się innowatorką we współczesnej prozie”.