John Banville

Stary człowiek i jego morze wspomnień, to klasyczny, literacki przebój. Iluż to bohaterów, zdążyło nam przed własną śmiercią, zdradzić tajemnice swojego istnienia? I bardzo dobrze, bo (przynajmniej w moim sercu) takie historie zbudowane są z ciekawych/gorzkich spostrzeżeń. Nadają perspektywy, mi jeszcze niedostępnej. Potrafią jednocześnie wzruszyć i przerazić. Biją po duszy jakąś niebezpieczną prawdą. Problem tylko w tym, że przy takiej konkurencji w ilości, łatwo przegrać zawody w jakości. Choćby tylko przez porównanie. Max Morden snuje historię poprzetykaną z 3 warstw czasowych. Teraźniejszość, niedawna przeszłość i dzieciństwo głównego bohatera mieszają się ze sobą, by ukazać nam czym jest lub może być strata. Strata najbliższych, strata życia, strata pięknych wspomnień. I w tej opisanej teorii, wszystko jest dobrze. Zaczyna być jednak gorzej, gdy zasiadamy do czytania. Mój pierwszy i w zasadzie podstawowy zarzut do autora, to pióro. Nie mam ustalonych odgórnie preferencji. Lubię zarówno poetykę Woolf, jak prostotę Houellebecqa. Lubię krótkie zdania Baricco oraz wywody, utkane z miliona przecinków Roth’a. Nie ma to znaczenia, zdania, po prostu muszą pod oczami brzmieć prawdziwie, „naturalnie” i zachęcająco. Banville jednak pisze, jakby starał się czytelnikowi zaimponować. „Morze”, to zaledwie lekko ponad 200-stronicowa książka, która jest sztucznie rozciągnięta. Miliony mało atrakcyjnych porównań, sporo, niby błyskotliwych, progów zwalniających fabułę. Fabułę i tak, mocno średnio nasyconą ciekawym rozwojem. I to wszystko brzmi (w głowie odbiorcy) po prostu nienaturalnie. Tak jakby autor na co dzień posługiwał się zupełnie inną frazą. A w sztuce, brak autentyczności bije po oczach najmocniej. I najtrudniej go wybaczyć. Jednak problemy nie kończą się na szyku zdań. Sama historia, jej myśli, jej intencje nie mówią nic nowego ani ciekawego. Max jest bohaterem, który podobnie jak autor sili się by nadać swemu życiu znaczeń, których albo tam nie ma, albo nie potrafi ich znaleźć. A cała intryga zawarta w błędzie młodości, też przysłonięta jest szyldem wtórność oraz brak głębi. „Morze” tak naprawdę zaciekawia jednym wątkiem, który kosztem obolałego opisu światła padającego na panele, nie ma miejsca na wybrzmienie. Relacja protagonisty z jego córką byłaby (przynajmniej dla mnie) o wiele ciekawsza, niż podróże przez dzieciństwo, które w zdecydowanej większości, przypadło każdemu z nas. Nic tu odkrywczego, litery bolą, gdy układa się je w zdania, a przesłanie jest płytkie, jak podłoga w łazience. Tylko morza żal.