Wejście i wyjście oraz inne utwory ku przestrodze i dla zabawy

Piękno oddziałuje na czlowieka, może przynosić ukojenie lub wytrącać z równowagi, może być święte i bluźniercze, może cieszyć, pociągać, inspirować, mrozić krew w żyłach. Można zadać sobie pytanie, czy piękno może być amoralne? Czy moda decyduje o tym kto ma być nagrodzony? Piękno jest realną i uniwersalną wartością, zakorzenione w rozumnej naturze. Poczucie piękna odgrywa ważną rolę w kształtowaniu ludzkiego świata. Gdzie jest piękno? W konkretnych przedmiotach, abstrakcyjnych ideach, w wytworach przyrody, w dziełach sztuki, w rzechach, zwierzętach, ludziach, w obiektach, właściwościach i działaniach. Piękno jest wartością ostateczną. Piękno jest prawdziwe i dobre. „Dobro i prawda, (…) nie konkurują ze sobą, a poszukiwanie jednego z nich daje się zawsze pogodzić z respektem dla tego drugiego.” „W przypadku planowania urbanistycznego celem jest w pierwszym rzędzie poczucie dopasowania, a nie sytuacja, w której coś się wyróżnia. Kiedy chcesz się wyróżniać, powinieneś być godzien uwagi, której się domagasz, tak jak to czyni kościół Longheny.” „Piękno nie jest źródłem bezinteresownej przyjemności, lecz przedmiotem uniwersalnego zainteresowania – tego, jakie znajdujemy w pięknie, i zainteresowania przyjemnością, jakiej ono dostarcza.” „Jeśli wszystko może być sztuką, jaki jest zatem cel i wartość w zabieganiu o miano sztuki?” Jak autor zauważa, że istnieje różnica pomiędzy artystycznym traktowaniem przedmiotu a jedynie poszukiwaniem efektu. „Sztuka odpowiada na zagadkę istnienia: wyjaśnia, dlaczego istniejemy, napełniając nasze życie poczuciem zgodności. W najwyższej formie piękna życie staje się swoim własnym uzasadnieniem, odkupionym dzięki logice, która łączy początki i końce rzeczy (…). W tym tkwi prawdziwa podstawa wartości sztuki, ponieważ właśnie sztuka, i tylko ona, może nam to podarować.” Ta książka jest napisana z perspektywy filozoficznej na temat piękna, to nie jest historia. Zawiera wiele otwartych pytań i zachęca do zbadania tematu głębiej. Bardzo inspirująca książka.

Spodziewałam się czegoś więcej po tej książce. Pierwszy esej potraktowałam jak rozgrzewkę, przez drugi już ledwo przebrnęłam przez mnogość niezrozumiałych słów i odniesień. Powiedziałabym, że książka skierowana do innych Izraelczyków, dużo szczegółów z religii żydowskiej, które dla laika są niezrozumiałe. Trzeci esej dotykał problemów współczesnych, ciut rozjaśnił spojrzenie Żydów na resztę świata, natomiast nie poleciłabym tej książki osobie, która chce po prostu lepiej zrozumieć Izraleczyków czy innych fanatyków. Wyrazy uznania za język literacki, który dał mi trochę przyjemności i sprawił że szybko się czytało. Bardzo prawdopodobne że sięgnę po kolejną książkę autora - „Opowieść o miłości i mroku”

Napisana w przystępny sposób przyrodnicza książka o pszczołach z uniwersalnymi odniesieniami także do ludzi. Znajdziemy tu ciekawe spostrzeżenia m.in. o opiece i niezwykłej czci jaką otoczona jest królowa pszczół przez inne pszczoły (tzw. robotnice) oraz o zawziętości i agresji pszczół w ulu (gdy ktoś lub coś narusza „świętość” tego miejsca) i obojętności pszczół gdy przebywają poza ulem. Zwraca uwagę także proces „zaślubin” królowej pszczół w locie zakończony śmiercią kopulującego z nią samca. Znajdą się także aspekty filozofii przyrody porównujące życie pszczół do ludzi. Przyznam, że mnie najbardziej ujęło nawiązanie literackie do „Odysei” Homera poprzez porównanie postępowania trutniów w ulu do panoszenia się zalotników w domu Penelopy.

Głos wołającego na puszczy. W roku 1940 Tomasz Mann otrzymał propozycję wygłaszania krótkich przemówień radiowych do swych rodaków w Niemczech. Robił to co miesiąc przez 5 następnych lat. Przemówienia te miały za zadanie zachęcać Niemców do oporu, dodawać otuchy przeciwnikom reżimu, w pewnym stopniu dostarczać informacji o istotnych wydarzeniach związanych z wojną. Mann bez przerwy zmaga się w tych tekstach z pytaniem: jak to możliwe, że naród niemiecki dał się omamić takiej kanalii jak Hitler i popchnąć do zbrodni. W próbach zrozumienia tego fenomenu pojawia się rozpacz, bezradność, gniew, ale też nadzieja, że jakaś część narodu zachowała resztki człowieczeństwa, dzięki którym uda mu się odrodzić po wojnie. „Przyznaję, że to, co zowie się narodowym socjalizmem, jest głęboko zakorzenione w niemieckim życiu. Jest to wybujała, zdegenerowana forma idei, które zawsze zawierały w sobie pierwiastek zabójczego zepsucia i bynajmniej nie były obce tym dawnym, dobrym Niemcom, kulturalnym i ogładzonym. Żyły tam sobie wykwintnie, zwały się „romantyzmem” i dla świata miały wiele uroków. Można by rzec, że zeszły na psy i że takie było ich przeznaczenie, skoro ostatecznie doszły do Hitlera. Wespół z wyborną adaptacją Niemiec do wieku techniki stanowią dziś wybuchową mieszankę, groźną dla całej cywilizacji. Tak, dzieje niemieckiego nacjonalizmu i rasizmu, których kulminacyjnym punktem był narodowy socjalizm, to długa, ponura historia; sięga daleko w przeszłość, zrazu jest interesująca, potem robi się coraz bardziej podła i szkaradna. Ale mylić te dzieje z dziejami samego ducha niemieckiego i utożsamiać je z nimi to jaskrawy pesymizm i błąd, który mógłby zagrażać pokojowi. Obcym powiadam: mam w sobie dość ufności i patriotyzmu, by Niemcom – tym, których oni kochają, Niemcom Dürera, Bacha, Goethego, Beethovena – przypisywać dłuższy oddech historyczny”. Czy Mann kogoś w Niemczech przekonał? Czy do kogoś dotarł? Jaki był odzew na jego audycje? Nie wiadomo. Dziś jest to przede wszystkim dokument epoki, lecz pod pewnymi względami zaskakująco mało się niestety zestarzał.

Książka przyjemna, choć nie rozbawiła mnie tak, jak się spodziewałem. Felietony pana Jacka z przeróżnych magazynów bywały lepsze, ale jako całość - fajnie przypomnieć sobie niektóre absurdy minionej epoki - więc oceniam pozytywnie. (Sprawdzę jeszcze "W zasadzie ciąg dalszy", ot tak, dla rozrywki ;).

Profesor Bralczyk rozmawia z żoną o miłości. Omawiane są tutaj różne etapy, formy i aspekty miłości oraz sposobów jej wyrażania - zakochanie i pierwsze wyznanie uczuć, rytuały występujące w związkach, kłótnie, język czułości, rozstanie itp. Poszczególne zagadnienia przedstawiane są zarówno z psychologicznego, jak i językowego punktu widzenia - sporo tu ciekawostek na temat pochodzenia różnych słów i wyrażeń, odniesień do różnych dzieł kultury (literatury, filmu), a także do prywatnych doświadczeń autorów z ich długoletniego małżeństwa.

"...bo też z biegiem stuleci niemiecka krew wymieszała się ze wszystkimi rasami europejskiego świata. Było to z pożytkiem dla innych, zapewne, a rzadko z pożytkiem dla nas". Wprawdzie następny paragraf nieco łagodzi tę niezaprzeczalnie übermenschowską konstatację, jednak jeśli Roth to wyjątkowo wrażliwy, tolerancyjny I kosmopolityczny przedstawiciel swojego pokolenia, ogólny obraz mentalności społeczeństwa niemieckiego lat 20. i 30. musiał być szczerze przerażający. To tylko jedno zdanie, w większości felietonów towarzyszyło mi jednak poczucie, że ten obserwator-erudyta, choć bardzo by chciał, nie może wyjść z pozycji protekcjonalnego pobłażania.

Książka Macieja Gduli nie jest prostą wykładnią rzeczywistości społeczno-politycznej ani zbiorem recept na przyszłość. Jeśli ktoś oczekiwał krótkich, oczywistych przepisów, to nie trafił pod właściwy adres. Stąd pewnie zaniżone oceny, z którymi ta książka się spotyka. Ja oceniam ją bardzo wysoko za szeroką perspektywę oglądu świata, konkretne przykłady i sprawne przechodzenie od szczegółu do ogółu i na odwrót. Przyczyn sukcesu PIS autor upatruje m. in. w fakcie, że ta partia dała poczucie wspólnoty tym, którzy z różnych względów czuli się wyrzuceni poza nawias, w rosnącym populizmie, w oddzieleniu kultury od ekonomii, w zmianie medialnego opisu rzeczywistości - od pogłębionej analizy w prasie, przez pobieżne dyskusje telewizyjne do internetowej powierzchowności i walki o czytalność/oglądalność, w wysokiej pozycji liderów, a słabości partii, w mocy ruchów społecznych, które skupiają ludzi wokół zdarzeń, ale nie są w stanie zbudować programu i zgromadzić dla niego poparcia. Jakie autor podrzuca sugestie do rozważenia? Proponuje odbudowanie myślenia o klasach społecznych, bo one jednak istnieją (to myślenie o klasie ludowej, średniej i elicie pomoże nam zrozumieć rzeczywistość) z jednoczesnym umiejętnym zmniejszaniem różnic między nimi. Najważniejsze byłoby zbudowanie otwartego sojuszu, który brałby pod uwagę potrzeby i interesy każdej z klas, a także zaangażowanie wszystkich stron tego sojuszu do korygowania kapitalizmu, ale także do konfrontacji z wyzwaniami etycznymi, wokół których koncentruje się konflikt polityczny. Uważam, że to książka warta analizy. I wydaje się, że Tusk korzysta - być może zupełnie przypadkowo - z nawoływań autora, by nie odwracać się tchórzliwie od konfrontacji z wyzwaniami etycznymi. Tak widzę deklarację Tuska, że na listach wyborczych nie będzie miejsca dla przeciwników zmiany przepisu na temat aborcji. Oczywiście konfrontacja z wyzwaniami etycznymi, przegranymi sprawami takimi jak gender, uchodźcy, przyszłość Unii Europejskiej, pluralizm (ja dodałabym tu jeszcze aborcję i pozycję Kościoła w państwie, czyli odspawanie go od władzy, wyprowadzenie religii ze szkół, wypowiedzenie konkordatu, włączenie Kościoła w proces normalnej kontroli jak każdej innej instytucji życia publicznego) obarczona jest ryzykiem, ale tylko ona daje szansę na zmianę i w gruncie rzeczy na sukces. Choć nie o sukces tu chodzi tak naprawdę, tylko o jakościową zmian

ODCISKI W PLASTELINIE KULTURY Zbiór esejów Roberto Calasso (ur. 1941) pod tytułem „Ślad wydawcy” jest jedną z bardzo unikatowych pozycji, pozwalających czytelnikowi zajrzeć za kulisy działalności wydawniczej. Trudno w moim przekonaniu o osobę bardziej kompetentną do napisania takiej książki, niż włoski pisarz, ponieważ Calasso jest nie tylko znakomitym eseistą, autorem książek poświęconych Kafce i Baudelaire’owi, ale również doświadczonym wydawcą, współzałożycielem jednego z najważniejszych włoskich wydawnictw – Adelphi. Co więcej, Calasso to jeden z nielicznych przypadków osób, które w branży wydawniczej osiągnęły sukces – jest to istotne zastrzeżenie, biorąc szczególnie pod uwagę to, co Włoch pisze w jednym z esejów – że na wydawaniu książek wielu już roztrwoniło swoje majątki. Na „Ślad wydawcy” składa się dwanaście tekstów, opublikowanych przez autora we włoskich czasopismach lub wygłoszonych przy różnych okazjach. Niestety, i to właściwie jedyny zarzut jaki ośmielam się sformułować wobec książki włoskiego eseisty – jak się wydaje, finalny układ tekstów w „Śladzie wydawcy” nie jest wynikiem koncepcji autora, a jedynie eklektycznym wyborem jego eseistyki, dokonanym przez osobę trzecią, co widać wyraźnie, gdy Calasso parokrotnie w swoim wywodzie posługuje się takimi samymi przykładami i ideami, nie wspominając o miejscu ich wcześniejszego użycia. Ale to jedynie uwaga na marginesie, która nie unieważnia licznych pozytywów. Grupa edytorów, która zakładała Adelphi, była zainspirowana działalnością Kurta Wolffa, który tuż przed pierwszą wojną światową zaczął wydawać „nowych pisarzy odznaczających się talentem literackim”. Swoistej idée fixe Niemca, światowa literatura zawdzięcza odkrycie takich nazwisk jak Kafka, Walser, Trakl czy Benn. Calasso, w nawiązaniu do serii „Der Jüngste Tag”, rozwija koncept „książki jedynej” – czyli pozycji nieoczywistej, „którą się czyta, wchodząc w krąg potężnej halucynacji”, „napisanej przez autora jedynego w swoim rodzaju, „któremu coś się przydarzyło i (…) to coś utrwaliło się w tekście”. Serią wydawniczą, która nadała wydawnictwu Adelphi rozgłos, była zainicjowana w 1965 roku „Biblioteca”, gdzie pierwszym tomem była powieść Alfreda Kubina „Po tamtej stronie” (warto nadmienić, że numerem trzy był „Rękopis znaleziony w Saragossie” Jana Potockiego). Do dziś ukazało się w tej serii ponad siedemset tytułów, ze średnią częstotliwością półtorej książki na miesiąc. W kolejnych tekstach Calasso rozwija swoje myśli na temat profili wydawniczych, które to zjawisko w dobie bezrefleksyjnej pogoni za zyskiem i wynikami sprzedaży uważa za zanikające. Sporą część poświęca problematyce serii wydawniczej – rozumie ją w sposób odkrywczy i chyba, w porównaniu z większością współczesnych wydawców, unikatowy. A mianowicie jako „zdolność nadania takiej formy książkom, jakby były rozdziałami jednej i tej samej księgi”. Istotna jest również kwestia okładki, a w szczególności jej właściwego wyboru. Okładki były bodaj najskrupulatniej selekcjonowanymi częściami książek, publikowanych przez wydawnictwo Adelphi – ich funkcję widzi Calasso jako „odwróconą ekfrazę” dzieła (ekfraza – artystyczny, szczegółowy opis dzieła sztuki). Włoski pisarz skupia się również na filozofii pisania tekstów na drugiej stronie skrzydełka. Niejako mimochodem, Roberto Calasso zdaje również relacje ze swoich edytorskich inspiracji, pisząc między innymi o najpiękniejszej według niego książce, jaką kiedykolwiek wydano – „Hypnerotomachia Poliphili” („Miłosne zmagania we śnie”) anonimowego autora, opublikowaną w 1499 roku nakładem weneckiego wydawcy Aldusa Manucjusza. Wspomina też o ważnych w swoim życiu ludziach – mistrzach i przyjaciołach wydawcach, każdemu poświęcając krótki tekst w formie nekrologu. Niewielką, ale jakże istotną część książki stanowi niezwykle interesująca polemika z artykułem „Co się stanie z książkami?” Kevina Kelly’ego, który w „New York Timesie” przepowiada istnienie biblioteki uniwersalnej, „jedynej księgi świata”, gdzie każdy będzie miał dostęp do wszystkich tekstów i książek, jakie kiedykolwiek zostały napisane. W wizji Kelly’ego czytanie nabiera wspólnotowego wymiaru, a czytelnicy mogą dzielić się między sobą tym, co przeczytali, wraz z opracowanymi przypisami, glosami, komentarzami. Calasso uważa, że byłoby to zagrożenie dla funkcji wydawcy, którego rolę postrzega znacznie szerzej niż statystyczny odbiorca kultury – nie tylko jako menedżera lecz przede wszystkim jako arbitra, oceniającego jakość dzieła. Wtedy „wydawca może zejść ze sceny i nie będzie to ani dostrzeżone, ani opłakane”. Widać jak na dłoni, że dla Calasso działalność wydawnicza była czymś w rodzaju misji. Co chwalebne, wydaje się ona biegunowo odległa od tak bardzo popularnych w dzisiejszych czasach wydawnictw subsydiowanych, czy tak zwanego „vanity publishing” – nastawionych jedynie na zysk pseudowydawców, żerujących na twórczych i wrażliwych, a poniekąd naiwnych ludzi, którym z różnych powodów nie udaje się przebić do żadnego z wydawnictw z wyższej edytorskiej półki. Książki o książkach to bardzo specyficzny rodzaj lektur. Taki metapoziom literackiej refleksji z pewnością wymaga od autora erudycji i dużych umiejętności, aby nie zanudzić czytelnika, lub, co jeszcze gorsze, nie stać się jedynie kompilacją powszechnie znanych prawd. Na szczęście znakomite pióro Roberto Calasso, w połączeniu z jego niekwestionowanym doświadczeniem w branży wydawniczej sprawiają, że „Ślad wydawcy” to bardzo interesująca, warta przeczytania książka. Choć, co widać w tytule, prezentuje jedynie „ślad”, to z całą dobitnością uświadamia wagę takiego śladu, który, choćby najmniejszy z możliwych, odciska się w niebywale chybotliwej i plastycznej materii, jaką jest plastelina światowej kultury. Każdy źle postawiony krok może ją nieodwracalnie zdeformować. Trudno jest mi oprzeć się wrażeniu, że „Ślad wydawcy” to pozycja również zaliczająca się do „książek jedynych” – napisana przez człowieka, którego tożsamość wykracza daleko poza banalne określenie „pisarz”, opublikowana przez wydawnictwo, które jak żadne inne posiada jasno określony profil i konsekwentnie go realizuje, które kładzie nacisk na estetyczny wymiar publikowanych książek. Nie sądziłem, że można w tak zajmujący sposób opowiedzieć o historii edytorstwa, a co dopiero – jak w przypadku włoskiego pisarza – streścić niewielki jej wyimek i to jeszcze z jakże subiektywnego punktu widzenia. Roberto Calasso daje nam szansę spojrzeć na literaturę od drugiej, rzadko dostępnej zwykłym czytelnikom strony – od strony nerwów, flaków, kabli i sznurków. Pozwala zaobserwować ten niezwykle ważny i nierzadko trudny moment, w którym dzieło literackie nabiera dodatkowego wymiaru i staje się przedmiotem.

𝐏𝐫𝐳𝐲𝐭𝐨𝐜𝐳ę 𝐬ł𝐨𝐰𝐚 𝐀𝐮𝐭𝐨𝐫𝐚, 𝐧𝐚𝐣𝐥𝐞𝐩𝐬𝐳𝐚 𝐫𝐞𝐤𝐨𝐦𝐞𝐧𝐝𝐚𝐜𝐣𝐚 𝐭𝐞𝐣 𝐤𝐬𝐢ąż𝐤𝐢 : "Nie za​chowałem na koniec żadnej specjalnej rekapitulacji ani apelu. Strzeż się wszystkiego, co irracjonalne, nie​za​leż​nie od tego, jak bardzo będzie cię kusić. Odrzucaj „transcendencję” i wszystkich, którzy będą cię na​ma​wiać do pod​po​rząd​kowania lub unicestwienia własnej jaź​ni. Nie ufaj współczuciu – wybieraj godność, własną i innych. Nie obawiaj się, że zostaniesz uznany za aroganckie​go lub samolubnego. We wszystkich ekspertach dostrzegaj ssaki. Nigdy nie przyglądaj się bez​czyn​nie niesprawiedliwości lub głupocie. Bierz udział w dyskusjach i sporach dla nich samych – w grobie będziesz mieć dość czasu, by się namilczeć. Bądź podejrzliwy względem własnych pobudek i wszelkich wymówek. Nie żyj dla innych w większym stopniu, niż​byś oczekiwał po nich, że będą żyć dla Ciebie. Zo​stawię Cię ze słowami György’ego Konráda, węgierskie​go dysydenta, który dochował za​sad w mrocznych czasach i prze​żył własnych prześladowców. Jest au​to​rem książek Antipolitics i The Loser oraz wielu krótkich esejów i dzieł prozą. (Gdy jego oj​czy​zna i społeczeństwo odzyskały nie​pod​ległość, przy​szli do nie​go i za​pro​po​nowa​li mu prezydenturę, na co od​po​wie​dział: „Nie, dziękuję”). Cytat ten pochodzi z 1987 roku, kiedy świat wy​da​wał się jesz​cze bardzo odległy : Żyj za​miast ro​bić karierę. Zdaj się na dobry smak. Życiowa wolność zrekompensuje Ci straty. […] Jeśli nie po​do​ba ci się styl innych, kul​ty​wuj własny. Po​znaj sztuczki reprodukcji, sam sobie bądź wydawcą, i to na​wet w rozmowie, a wtedy radość pracy wypełni twoje dni. Oby tak samo było z tobą; dbaj, żeby proch nie za​mókł przed czekającymi cię bitwami, i bądź czujny, byś potrafił rozpoznać, kiedy nadejdzie ich czas.

Ebook Esej autobiograficzny o wydźwięku intymnym - nie mogłam przejść obok niego obojętnie. Uderzyły mnie przede wszystkim słowa: " Wszyscy szydzili z Hitlera malarza, a okazało się, że był akwarelista lepszym, niż wielu profesorów z polskich Akademii Sztuk Pięknych. Tak, malował zupełnie nieźle, żaden szyderczy śmiech tego nie przekreśli". Cóż z tego?! Zbrodni ludobójstwa, tego "teatru zbrodni o mocnym pięknie " też nikt nie przekreśli - nie ma takiej gumki, aby można ją wymazać! Zło przybiera się w piękne piórka, jak choćby wygląd tego oficera SS, o którym pisarz Chwin wspomina i zdjęcie jego załącza do tego eseju o pięknie. Dalej, Autor konfrontuje się z chrześcijaństwem, z jego przykrymi obrazami itp. Za przykład podaje Dostojewskiego, który był bliski utraty wiary, kiedy zobaczył w namalowanym obrazie brzydotę umęczonego Chrystusa. W związku z tym sięgnęłam do źródła nt twórczości Dostojewskiego- Studia Gdańskie XXI (2007)ks.Penke-Piekno Słowa Wcielonego u Fiodora Dostojewskiego. Dostojewski zawsze interesował się tematem piękna. U niego piękno, które zbawi świat odnosi się do Chrystusa. Esej jest frapujący, a sięgnęłam po niego zainspirowana tą lekturą jednej z moich znajomych portalu Lubimy czytać. Mój odbiór jest jednak różny od jej odbioru. Trudno, różnić się w duchu prawdy jest rzeczą ludzką.😘

Moje pierwsze książkowe spotkanie z Adamem Zagajewskim - zdecydowanie na plus. Eseje tu zebrane są dobre, bardzo dobre, a niektóre rewelacyjne. Sam jestem zaledwie początkującym czytelnikiem, stąd bardzo wciągnęło mnie spojrzenie Zagajewskiego na autorów, których bardzo cenię: Rilkego, Herberta, Kawafisa, Miłosza, Szymborską czy Barańczaka. Przy okazji poznałem kilka nowych nazwisk i dzieł wartych uwagi. Co nieco zaskoczyła mnie opinia wyrażona w posłowiu przez autora, jakoby filozofowie nie interesowali się eseistyką i jej nie czytali - przy całej swej wyjątkowości wierzę, że nie jestem jedynym kontrprzykładem dla tego zdania. Ta lektura pchnęła mnie wreszcie do rozpakowania kupionego przed dwoma laty zbioru wierszy wybranych Zagajewskiego - zapowiada się kolejna niezwykła przygoda. A z odkryć literackich pozostaję m.in. z tym cytatem z hiszpańskiego poety, Antonio Machado: "Moja miłość do ciebie, dziewczyno i ten rzymski akwedukt, jakaż w tym wytrwałość (tak mówią u nas)"

Esej Brodskiego o nudzie, wygloszony do kończących Dartmouth College młodych ludzi to przewrotna pochwała tego stanu. Ucieczka przed nudą jest jego zdaniem niemożliwa, prowadzi tylko do frustracji. Lepiej się jej poddać, zachęca rosyjski poeta w tym ironicznym i w gruncie rzeczy optymistycznym tekście. Nuda to okazja, by się zatrzymać, pobyć tu i teraz. Erudycyjny drobiazg: 6.5/10

Malarstwo Czapskiego zachwyciło mnie od pierwszego wejrzenia kilka lat temu; później poznałam jego historię w czasie wojny i w latach kolejnych. Gdy dowiedziałam się o tym zbiorze esejów i szkiców, wiedziałam, że muszę się z nimi zapoznać. Bardzo ciekawa pozycja, dla mnie najbardziej interesujące były wrażenia z podróży oraz opisy mentalności Polaków w USA, ich stosunek do tego kraju, do Polski, kultury, życia. Ach i jak się cieszę, że przeczytałam "Szkice piórkiem" Bobkowskiego przed tą pozycją, miło było przeczytać rozdział, gdzie Czapski komentuje Bobkowskiego. Mniej interesowały mnie rozdziały a autorach, których nie znałam (podobnie jak pewne polityczne tematy), gdyż nie miałam na ten temat wcześniejszej wiedzy. Świetny dokument tamtych czasów.

"Władza autorytarna w większości jest dana dobrowolnie. W czasach takich jak dzisiejsze ludzie zastanawiają się, czego zażąda w przyszłości bardziej represyjny rząd, i są gotowi spełniać te żądania, zanim jeszcze je usłyszą. Uginając się w ten sposób, obywatele wskazują władzy, jak daleko może się posunąć. Wyprzedzające posłuszeństwo oznacza polityczną tragedię. Na początku rządzący być może nie wiedzą, że ludzie są skłonni do kompromisu w sprawie danej wartości lub zasady. Nowy reżim może początkowo nie dysponować środkami bezpośredniego wywierania wpływu na obywateli. Po niemieckich wyborach w 1932 roku, które stworzyły Adolfowi Hitlerowi warunki do utworzenia rządu, a także po czechosłowackich w 1946 roku, w których zwyciężyli komuniści, kolejnym ważnym etapem było wyprzedzające posłuszeństwo. Ponieważ w obydwu przypadkach wystarczająca liczba ludzi dobrowolnie zaoferowała nowym przywódcom swoje usługi, zarówno naziści, jak i komuniści zdali sobie sprawę, że mogą szybko przystąpić do pełnej przebudowy porządku politycznego. Te pierwsze niebaczne akty konformizmu okazały się nieodwracalne."

Książka dość nierówna: o ile w stawianiu diagnoz, opisie rzeczywistości – bardzo dobra, o tyle w proponowanych rozwiązaniach, czyli tytułowym wyjściu awaryjnym, nader ogólnikowa i nawet banalna. W opisie rzeczywistości z pewnymi tezami się nie zgadzam, ale nie zasługują one na lekceważące wzruszenie ramion. Na przykład, warte polemiki są jego wnioski na temat populizmu w polskiej polityce. Matyja słusznie opisuje zarówno naszą nędzną sytuację, jeśli chodzi o istnienie elity (a właściwie jej brak) oraz problem z istnieniem samego państwa – państwo „istniejące tylko teoretycznie” ma jak najbardziej praktyczne konsekwencje. Jak pisze autor: „czas po 1989 roku procesom elitotwórczym nie sprzyjał. Chodzi raczej o pewne grupy osób na wysokich stanowiskach lub posiadających spore fortuny, które jednak nie myślą w kategoriach jakiejkolwiek zbiorowości szerszej niż doraźna koalicja zawodowa lub korporacyjna.” Do najciekawszych części książki należy opis wielkiego zaniedbania, w części świadomego, a w części nie, czyli braku budowy państwowości. Matyja słusznie, moim zdaniem, zauważa, że PRL nie była państwem – była polem działania partii, PZPZ, która to partia była właściwym czynnikiem sprawczym. Książka jest bardzo krytyczna wobec głównych aktorów politycznych, ale jest to krytycyzm ciekawy, z którym można polemizować, niemający nic wspólnego z nienawiścią typową dla naszych "plemion". Proponowane wyjście z duopolu PO – PiS jest jednak tak nijakie, że w sumie nawet nie wiem, co autor proponuje. Szkoda, bo byłoby potrzebne…

Nie wiem, czy wiecie, ale jeśli nie, to Was uświadomię! Rok 2025 ogłoszony został rokiem m.in. Antoniego Słonimskiego, znakomitego prozaita, poety, dramatopisarza, satyryka, publicysty... Słowem - pisarza (pełną gębą)! Nie ukrywam, że z tej nominacji cieszę się bardzo! Przez ostatnie dni zaczytywałam się w felietonach Słonimskiego zebranych w "Mętnych łbach", które pietwszy raz pojawiły się w księgarniach w 1929 nakładem Biblioteki Groszowej. Lektura tej książki przenosi czytelnika do Warszawy lat 20. XX wieku w sposób specyficzny, bo oglądamy i poznajemy miasto oczami niezwykłego autora: bacznego obserwatora, kąśliwego komentatora, dowcipnisia, utalentowanego żonglera słowami i uroczego człowieka. Słonimski uważnie przygląda się światu, tropi absurdy i ujmuje w trafne zdania rzeczy, których jest świadkiem, a niekiedy i uczestnikiem. Nie oszczędza nikogo: obywateli, polityków, kolegów po fachu, wydawców, a nawet czytelników! Co jednak ważne - nie oszczędza również siebie, mając świadomość, że przywary to rzecz powszechna i każdy bywa motorem sytuacji komicznych. Nawet on sam. Po wielekroć wybuchałam śmiechem, wertując kolejne strony, jednocześnie rozmyślając o kondycji ludzkiej i ponownie utwierdzając się w przekonaniu, że mimo upływu czasu nie tak bardzo różnimy się od tych, którzy byli przed nami... Autorzy pokroju Słonimskiego są dla mnie osobiście jako piszącej źródłem inspiracji. W porównaniu do współczesnej publicystyki, której często brakuje finezji i oryginalności, ta sprzed lat jawi mi się jako znakomite połączenie zmysłu obserwacyjnego z talentem do takiego doboru słów, że zdaje się, że bardziej w punkt pewnych postaw i sytuacji ująć nie można. Czysta to była przyjemność obcować z wysokiej jakości ironią! Tak swoją drogą: niektóre z felietonów są tak niepoprawne, że zastanawiam się, czy dzisiaj znalazłoby się miejsce, które odważyłoby się je publikować... Ośmielam się z całego serca polecić tę książkę! https://www.instagram.com/justynaczytuje/?hl=pl https://www.facebook.com/JustynaCzytuje

Książka jest bardzo specyficzna trochę jak podręcznik wiedzy o społeczeństwie. Na początku w ciekawy sposób pokazuje jak kapitalizm oraz socjalizm i jego odmiany wpływają na państwo przekonując że kapitalizm jest najlepszy. Książka jest dla wąskiej grupy odbiorczej, całkiem trudno się ją czyta i wszystkie informacje w niej trzeba przetworzyć.

Myślę, że każdy ambitny filolog, student zaczynający swoją karierę akademicką nie obędzie się bez tego autora. W samej książce jest wiele powtórzeń, co przedłuża proces czytania, ale też i utrwala. Dla amatorów rozgryzania zagadek literaturoznawczych, będzie to czas zmagań z językiem Blooma. Osobiście bardziej polecam książkę: Czytaj jak profesor Thomasa C. Fostera.

Można się było obawiać, że się w ręku trzyma rozprawę przekładoznawczą, suchą, naukową i niefajnym sensie, z wykładem nudnym a odstręczającym, a tymczasem czyta się to fantastycznie! Nie na darmo autor jest pisarzem, i to dobrym, i - jak widać - umiejącym swój talent wkładać także w eseje z pogranicza literatury i językoznawstwa. Choć jednak tekst Jarniewicza traktuje właśnie o literaturze, na niej się koncentruje i o nią opiera, bo autor w niej zakochany, i nie bez pamięci, bo pamięć ma wyborną. Kwestie językowe są tu przywoływane tylko jako elementy literackie, i bardzo dobrze. Każdy wywód prowadzi tu autor nieśpiesznie, szczegółowo, ze wszelkimi wyjaśnieniami, wyjaśnieniami czasem powtarzanymi po kilkakroć, ale to nie nuży. Nie dał mi też autor pola do polemiki, jako że ze wszystkimi jego tezami zgadzam się bez zastrzeżeń, i bardzo się cieszę, że moje intuicje znalazły potwierdzenie u takiego autorytetu. Oto dzieło dla tłumaczy początkujących lub jeszcze nawet nie początkujących niezbędne, ale, jak widać w opiniach na lc, także ludzie czytający najlepszą literaturę znaleźli w tej książce i inspiracje, i przyjemność obcowania ze sztuką od kuchni.