O pisaniu

Myślę, że każdy ambitny filolog, student zaczynający swoją karierę akademicką nie obędzie się bez tego autora. W samej książce jest wiele powtórzeń, co przedłuża proces czytania, ale też i utrwala. Dla amatorów rozgryzania zagadek literaturoznawczych, będzie to czas zmagań z językiem Blooma. Osobiście bardziej polecam książkę: Czytaj jak profesor Thomasa C. Fostera.

Z każdą kolejną książką Georgesa Pereca moja miłość do niego rośnie w postępie geometrycznym. To jeden z tych mistrzowskich pisarzy, którzy odpowiadają na moje niezadane pytania, w 99 proc mówiąc to, co chcę usłyszeć – a bynajmniej nie łaszą sie do czytelnika…. A chcę usłyszę prawdę o współczesności. Perec - choć jego książki liczą już sobie nieco latek – coraz bardziej jest aktualny, bo to, co krytykował te 50 lat temu, wciąż wzbiera i wzbiera, z każdą chwilą, która już od dawna nie trwa. A co wzbiera? Ano to wszystko zewsząd i dookoła, co namolnie każe mi się zachwycać wszystkim tym „nadzwyczajnym”, „niepowtarzalnym” i „wspaniałym”, co ma jedną, najczęściej jedyną cechę: jest nowe, właśnie co wyprodukowane. A to, co nowe, z samej istoty jest nadzwyczajne i spycha w otchłań zapomnienia (niczym w orwellowskim „grobie pamięci”) to, co jeszcze wczoraj za nadzwyczajne uchodziło. Inaczej to, co nowe, a zarazem nadzwyczajne, nigdy by się nie sprzedało, w każdym tego słowa aspekcie. A o to w końcu przecież chodzi…. Co na to wszystko Autor? „To, co się dzieje naprawdę, co przeżywamy, reszta, cała reszta, gdzie to jest? To, co się dzieje każdego dnia, to, co banalne, codzienne, oczywiste, pospolite, zwyczajne, pod-zwyczajne, rutynowe, ukryte w szumie, jak to w sobie uzmysłowić, jak zgłębić, jak opisać?”. Tak, podzwyczajność jest dziś tym, co najbardziej mnie pociąga w świecie, gdzie wszystko jest , a nawet musi być, „nadzwyczajne” – bo wtedy nic takie nie jest. I dalej Perec: „Przesypiamy nasze życie snem bez snów. Ale gdzie jest nasze życie? Gdzie są nasze ciała? Gdzie jest nasza przestrzeń”? A jaką Autor ma dla nas odpowiedź? „Zgłębić zwyczajność”, bo „przeżywamy ją, nie myśląc o niej”. Trzeba zatem; „zgłębić to, co od wieków przestało nas dziwić”. Jakże aktualnie brzmi takie np. zdanie, setki epok temu pisane, czyli w 1973 r.: „Dzienniki mówią o wszystkim, tylko nie o tym, co codzienne. Dzienniki mnie nudzą, nie informują mnie o niczym nowym; to, o czym opowiadają, nie odnosi się do mnie – o nic mnie nie pytają, nie odpowiadają też na pytania, które stawiam lub które chciałbym postawić”. „Pociągi zaczynają istnieć dopiero, gdy wypadną z torów, i im więcej podróżnych zginie, tym bardziej pociągi istnieją; samoloty nabierają znaczenia dopiero, gdy zostaną uprowadzone; jedynym przeznaczeniem samochodów jest uderzanie w platany; pięćdziesiąt dwa weekendy w roku, pięćdziesiąt dwa bilanse: tyle a tyle ofiar i tym lepiej dla wiadomości, jeśli liczby nie przestają rosnąć”. „Wydarzenie musi być podszyte skandalem, skazą, niebezpieczeństwem, jak gdyby życie nie mogło przejawiać się inaczej niż poprzez spektakularność, jak gdyby to, co wymowne i znaczące, zawsze musiało być anormalne: kataklizmy, historyczne wstrząsy, społeczne konflikty, polityczne skandale….” „Gazeta powiedziała nam coś innego niż: proszę się uspokoić, widzicie przecież, że życie toczy się dalej, ze swoimi wzlotami i upadkami”. W ramach zgłębiania codzienności Autor zatem opisuje po kolei, co znajduje się w kolejnych domach w jego okolicy Paryża (a nie są to rejony wielkich bulwarów). Różnorodność tych lokali: usługowych, warsztatów rzemieślniczych, małych kafejek itp. musi budzić smutek w dobie gentryfikacji. Dziś taka lista składałaby się z sieciówek i placówek z czarnymi szybami. Ale w książce jeszcze czasy, gdy tkanka miejska wciąż ma ludzki wymiar (i zna się swych sąsiadów, których nie mija się tylko na korytarzu, często bez „Dzień dobry”)… A już zupełne rozrzewnienie ogarnęło mnie przy rozdziale złożonym z treści wakacyjnych pocztówek – 243 sztuk. To także już zaprzeszłość, a ileż sam się ich napisałem - od tych nieporadnych, z kolonii letnich do rodziców pisanych, poczynając. Treści z braku miejsca były lakoniczne, jakby dzisiejsze krótkie wpisy w SM – choć jednak chyba nie aż tak pozbawione treści… Fascynuje rozdział pt. „Próba sporządzenia spisu pokarmów płynnych oraz stałych, które spożyłem w ciągu roku 1974” (nie czytać przed jedzeniem!!!). Czego tam nie ma: pularda (kto to dziś je i kto w ogóle wie, co to?), jagnię mleczne; pominę już foi gras, małże św. Jakuba, ostrygi, koguta w rieslingu, głowiznę cielęca itp. A już przy winach diabli mnie biorą…. Świetne opisanie Londynu – miasta nie do ogarnięcia bez kilkutygodniowego w nim pobytu, z czym nie można się nie zgodzić. „Najlepiej więc iść za radą Stendhala, modelowego turysty, jeśli tacy w ogóle istnieją: +Z obcego kraju trzeba czerpać tylko to, co sprawia przyjemność. Największą przyjemność sprawiło nam w Londynie włóczenie się po ulicach+”. Z innych wątków: użycie przez tłumacza określenia brytyjskiego króla jako „George VI” (jednak najczęściej mówi się jednak Jerzy VI) uświadamia mi, że nasz język nie ma jednej normy w tym względzie. Nie mówiliśmy wszak „królowa Elisabeth”, ani Louis XVI a już na pewno nie Ołeskandr I czy Nikołaj I – przypomnijmy: dwaj nasi prawowici królowie, o czym wolimy nie pamiętać (ich następcy już się nie koronowali, bo już de facto nie było Królestwa…). To moja już 6. książka Pereca. Na szczęście jest wysyp jego wcześniej nietłumaczonych rzeczy….

Zgadzam się z opinią na okładce książki, że jest to nowy rodzaj krytyki literackiej. Dodałabym jeszcze, że dużo bardziej zjadliwy i trafiający do czytelnika. Rozmowa jest w istocie rozmową, a nie jej udawaniem, a Wiesław Myśliwski rzeczywiście mówi ważne rzeczy, które dotyczą jego książek. Ciekawy układ pozycji: dzielona na pół (cześć to rozmowa, a cześć - wypowiedzi z innych wywiadów, w innym czasie). Czyta się ją więc nielinearnie, a fragmentami. Zdecydowanie warto poznać tę osobliwą publikację.

Nie wiem co myśleć. Z jednej strony „Społeczeństwo zmęczenia” okazało się dla mnie rozczarowaniem i jestem tą lekturą niepocieszona. Nie chodzi mi o to, że wizja kreślona przez Hana jest niepocieszająca, bo to żadne zaskoczenie. I wina w tym nie autora (pewnie trochę też), ale tego co sama sobie wymyśliłam, że w tych esejach odnajdę i co usłyszałam od innych polecających te teksty. Z drugiej strony doceniam niektóre eseje, zgadzam się z diagnozami, parę fragmentów zapamiętam szczególnie. Ale forma podania , powtarzalność i niekiedy nazbyt (przynajmniej dla mnie!) skomplikowany tok rozumowania (tam gdzie autor zaczyna dywagacje o ontologii bytu czy Heglu np.) zwyczajnie mnie zmęczyły (heh) i trochę skonsternowały. Nie była to porywająca rzecz i pewnie nie miała taką być, a mimo to mi przykro. Może kiedyś do niej wrócę i docenię tę formę bardziej, a może nie.

Pewnie lepiej byłoby, i tak też podpowiada zdrowy rozsądek, gdybym przed przystąpieniem do czytania zbioru esejów “Literatura jako kłamstwo” była świeżo po lekturze omawianych przez Manganelliego tekstów. Wtedy pewnie wyciągnęłabym z tej książki więcej, no ale nie zrobiłam tego, zero zaskoczenia, a i tak bawiłam się przednio. Manganelli pisze po prostu pięknie o literaturze, tak żywo i mięsiście, że nie sposób oderwać od tego wzroku. Szczególnie poruszył mnie ostatni, tytułowy esej, którego mam wewnętrzną potrzebę nauczyć się na pamięć i umieć wyrecytować z marszu.

Philip Roth w swoich rozmowach, korespondencji i wspomnieniach o dziesięciorgu innych pisarzach odsłania przed czytelnikiem część swojego intymnego świata. Jawi się tutaj zarówno jako uważny czytelnik, jak i przyjaciel, oceniający innych twórców, ale też przez nich oceniany. Eseje zebrane w "Mistrzach" mogą być wisienką na torcie dla wielbicieli talentu poszczególnych artystów i samego Rotha, albo przystawką przed nowym wykwintnym daniem dla nieznających ich dzieł.

Cudowna. Jak perła. Odkrycie. Niech zaświadczy jeden tylko fragment tego dzieła: „Najpóźniej zrozumiałem słowika. Każdego ptaka można pojąć jedynie metafizycznie, z przestrzeni, która przekracza człowieka. Stamtąd, skąd zrozumieli je Orfeusz i święty Franciszek. Ale do tego zrozumienia trzeba uczynić jeszcze jeden krok. Wiersze o słowikach Wordswortha, Shelleya czy Keatsa nie odpowiadają rzeczywistości. Kto nie zaznał pokoju, nie zdoła pojąć słowika. Dlatego młody człowiek może go tylko podziwiać. Dopiero kiedy namiętności się wypalą, kiedy już minie wiek radości i cierpienia, dopiero gdy człowiek nie chce już niczego od siebie i dla siebie i pogodzony składa głowę na dłoni Boga, dopiero gdy obudzi się w nim tęsknota ostatecznego powrotu do świata wolnego od „ja”, wówczas może usłyszeć, co i dlaczego śpiewa słowik. W jego pieśni nie ma ani bólu, ani cierpienia, nie ma bohaterskiej siły ani śmiechu, nie ma radości ani triumfu. Kiedy człowiek ma życie poza sobą i już niczego nie pragnie, a jedyne, co go jeszcze zajmuje, to oczekiwanie ostatecznego wezwania, wówczas spędza czas na modlitwie. Ta spokojna, cicha, pełna pokoju modlitwa oczekiwania to właśnie pieśń słowika, to pieśń męczeńska, kryształowo czyste oczekiwanie śmierci i tamtego świata–pożegnanie z przepiękną ziemią, z upojeniem, jakie przynosi słodkie życie, i prośba do niebios, by otwarły bramę” (Śpiew ptaków). Jakimi słowami opisać tę książkę? Że jest ona zapisem fenomenów „życia nie-agonistycznego”, będących efektem dobrowolnego wybrania „ogrodów i bibliotek” i odwrócenia się od „ambon i placów boju” (Złote dni)? A może: to opowieść przesycona życiem? I wdzięcznością? To wszystko prawda, ale nie do końca. Bo jeszcze trzeba by dodać: subtelna, mądrościowa, uważna, erudycyjna... I tak mnożyłbym prawdopodobnie w nieskończoność tę laudację, a że recenzja nie powinna być długa, to kończąc ją dodam tylko: dawno tak łapczywie nie chłonąłem kolejnej strony. I dlatego polecam serdecznie: Béla Hamvas, Księgę gaju laurowego i inne eseje.

W "Patrząc z ukosa" autor proponuje wprowadzenie do myśli Lacana za pomocą kultury popularnej. Fanem Lacana nie byłem przed lekturą i nie zostałem po niej, dziwi mnie zresztą samo podejście fanów Lacana, nie objaśniają oni bowiem zjawisk za pomocą teorii mistrza, ale teorię mistrza za pomocą zjawisk. Lacan jako cel sam w sobie - ja mówię nie. Jednocześnie jednak Žižek dostarcza niemałej ilości spostrzeżeń odnośnie kina i literatury, nierzadko sięgając do Hitchcocka i kryminalnych czytadeł. Można, jak ja, odrzucić psychoanalizę i skupić na swobodnie przyciężkim humorze autora i zyskać poznając nową perspektywę interpretacyjną dla znanych filmów i książek.

W 2025 roku byłam na targach książki w Katowicach. Długa, naprawdę długa wijąca się kolejka odwiedzających stała do stolika, przy którym siedział nieznany mi jeszcze wtedy autor "Ucieczki od bezradności". Popatrzyłam na książki, które ludzie trzymali w kolejce, wyszukałam sobie w sieci, kto zacz. Filozof, eseista, pisarz. Hm. Nie dla mnie, ale ilość osób stojących w tej kolejce wzbudziła we mnie pytanie, co jest w tych książkach takiego, że tyle ludzi czyta twórczość filozofa, eseisty, pisarza? A potem przyszedł koniec stycznia, a potem początek lutego, mróż, śnieg, wiatr, nieprzyjemność życia każdego kolejnego dnia rosła. A bezradność wzrastała. I wtedy w jakiś mroźny poniedziałek przypomniałam sobie o istnieniu pana Stawiszyńskiego, i że może to jest własnie taki moment, że zamiast sięgać po kolejny kryminał z cyklu Domestic Noir i uciekać od zalewającej mnie fali smutku, należałoby się z nią w jakiś sposób zmierzyć. No i tak sięgnęłam po Ucieczkę od bezradności. Przeczytałam ją już dwa razy. Fragmentami czytam codziennie. Można by powiedzieć, że momentami jest banalna, że to są oczywiste oczywistości, ale nikt inny nie zdobył się na to, żeby to opisać. Żeby pozwolić się z tym zmierzyć. Z bezradnością, śmiercią, smutkiem, beznadzieją. Która przecież towarzyszy nam codziennie.

Wstrząsająca lektura. Z każdym kolejnym zdaniem miałem wrażenie, jakbym dopiero zaczynał raczkować w świecie tekstu, myśli i idei. Po latach czytania spotkanie z Bélą Hamvasem uświadomiło mi, jak wiele moich lekturowych wyborów było chybionych, jak często szukałem nie tam, gdzie trzeba. Hamvas – niczym Sokrates – obudził we mnie daimoniona.

Lubię te chwile, gdy po przeczytaniu setek książek, ktoś nagle łapie mnie za głowę i mówi - Patrz tam, tam jeszcze nie spojrzałeś! I ja idę za wskazaniem jego palca ciemną aleją odkrywać świat. Taka jest dla mnie książka Stawiszyńskiego. Niezwykła, pokazująca nowe lądy, zachęcająca do myślenia.

Dlaczego w dobie przebodźcowania i literatury instant wciąż warto wracać do tytanów rosyjskiej prozy? Odpowiedź, jaką serwuje nam George Saunders w swojej wybitnej książce Kąpiel w stawie podczas deszczu, jest prosta, a jednocześnie ożywcza: ponieważ wielka literatura to najczystsza forma empatii, jaką wymyślił człowiek. Powieści Tołstoja, Czechowa czy Dostojewskiego nie tracą na aktualności, ponieważ nie zajmują się dekoracjami epoki, lecz niezmienną, krwistą i często bolesną naturą ludzkiego serca. To nie są zakurzone eksponaty z muzeum idei, ale precyzyjne mapy naszych własnych lęków, pragnień i moralnych potknięć, które Saunders odczytuje z rzetelnością chirurga i wrażliwością poety. Moja ocena 8/10 wynika z faktu, że autor dokonał rzeczy niemal niemożliwej – zamienił akademicki wykład w porywającą przygodę intelektualną. Saunders wychodzi z założenia, że powieści o czytaniu klasyków są jednocześnie lekcjami czytania świata, rozumienia innych ludzi i odkrywania samych siebie. Książka ta stała się fenomenem czytelniczym właśnie dlatego, że zdejmuje literaturę piękną z piedestału, czyniąc ją dostępną dla każdego. Sięgają po nią nie tylko ci, którzy nie mają szansy wziąć udziału w elitarnych zajęciach pisarskich prowadzonych przez Saundersa na uniwersytecie Syracuse, ale wszyscy, którzy czują, że współczesna komunikacja staje się zbyt powierzchowna. Największym plusem tej publikacji jest jej struktura. Saunders bierze siedem rosyjskich opowiadań i analizuje je niemal zdanie po zdaniu, pytając: „Dlaczego to działa?”. Jego język jest mięsisty i niezwykle obrazowy; autor nie boi się kolokwializmów, humoru i bardzo osobistych wtrętów. Wysoka nota należy się za brak pruderii w rozkładaniu na czynniki pierwsze błędów wielkich mistrzów oraz zero litości dla czytelnika, którego Saunders zmusza do aktywnego współtworzenia tekstu. Trawestując proces twórczy: czytanie według Saundersa to nie konsumpcja, to raczej wspólna „kąpiel w stawie podczas deszczu” – doświadczenie sensualne, odświeżające i pozwalające poczuć, że pod powierzchnią każdego zdania tętni prawdziwe życie. Nieliczne minusy wynikają z momentami zbyt silnego skupienia na technice pisarskiej, co może być wyzwaniem dla osób szukających jedynie czystej interpretacji filozoficznej. Jednak nawet te techniczne fragmenty Saunders podaje w sosie genialnej narracji, która udowadnia, że dobra opowieść ma moc zmieniania naszej percepcji rzeczywistości. Podsumowując, Kąpiel w stawie podczas deszczu to literackie rekolekcje. Saunders przypomina nam, że klasyka to nie obowiązek, lecz przywilej obcowania z umysłami, które potrafiły zajrzeć w otchłań i wrócić z niej z opowieścią. To książka mądra, pokorna i szalenie inspirująca, która sprawia, że po jej lekturze każde kolejne opowiadanie będziemy czytać z dziesięciokrotnie większą uwagą. George Saunders stworzył pomost między XIX-wieczną Rosją a współczesnością, pokazując, że w kwestii tego, co w nas ludzkie, czas praktycznie stoi w miejscu.

Śmierć jako ten ostateczny etap, nie do odwołania, tajemniczy, gdyż nikt nie może przecież o nim opowiedzieć, a także zrównujący wszystkich ludzi, kimkolwiek by nie byli i cokolwiek znaczyli za życia, jest często obecna w naszych myślach. Okazuje się wszak, że niektórzy rozmyślają o niej jednak znacznie bardziej intensywnie, zapisując swoje refleksje w kolejnych „czarnych” notesach. Myślę tu o autorze „Księgi przeciwko śmierci” , nobliście – sceptyku, z gruntu pesymistycznie podchodzącym do świata i nie mającym złudzeń co do intencji ludzi. Zapewne jego niełatwy charakter i fatalistyczne podejście do życia miały wpływ na to kompulsywne wręcz zainteresowanie odchodzeniem, kresem naszej ziemskiej drogi. Ponieważ przy tym był dobrym pisarzem i niegłupim człowiekiem, który posiadł umiejętność ubierania myśli w doskonale skrojone, piękne w swojej precyzji słowa – nie oparłam się ciekawości i sięgnęłam, mimo obaw, do tego „śmiertelnego” kompendium. Canetti jest autorem wszystkich zamieszczonych tutaj cytatów z utworów literackich oraz z osobistych zapisków. Wyboru i redakcji dokonano jednak już po jego śmierci, korzystając pełnymi garściami z tekstów zapisywanych regularnie, maniakalnie wręcz, od 1942 roku przez lat ponad pięćdziesiąt. Jak widać więc zapiski, choć nie wiem czy akurat samo zainteresowanie tematem, zapoczątkowała wojna. Trudno wówczas oprzeć się przewidywaniu śmierci, skoro ma się ją na wyciągnięcie ręki. Canetti pisze więc: „Nie mogę pozwolić, by ta wojna przeszła obok mnie, muszę wykuć w sercu broń, która pokona śmierć (…) Muszę ją dopaść, gdzie tylko mi się uda, i przygwoździć ją pierwszymi lepszymi zdaniami.” Prowadzi tę swoistą, zadziwiającą krucjatę przeciwko śmierci siadając regularnie mad pustą kartką i zapisując ją krótkimi, naładowanymi emocjami słowami, jakby chcąc je z siebie czym prędzej wyrzucić. Pisze o zmarłych bliskich, o matce, szukając jej wokół, bo jak tak można w jednej chwili przestać być? „Wiem, że zmurszała, nigdy jednak nie przyjmę tego naprawdę do wiadomości. Chcę ją znowu ożywić. Gdzie znajdę jej cząstki?” Jakże bliski jest mi w tym szaleństwie niezgody. Choć dodam, że w większości tekstów jednak dużo dalszy, bardziej wydumany. Część wypowiedzi to bardzo trafne, zapadające w pamięć aforyzmy. Wydaje się, że ta krótka, treściwa forma, dość symbolicznie i skrótowo oddająca myśl, bardzo Canettiemu odpowiada, nam zaś daje dość szerokie pole do swobodnej interpretacji. Ciekawe spostrzeżenie, które można w dowolny sposób rozwinąć: „Motyl jako duch poczwarki”, albo „Po śmierci nawet się nie jest samotnym.” To doskonałe początki większych całości, dla każdego bardzo osobistych rozważań. W dodatku, choć wychodzących od pojęcia śmierci, to zadziwiająco mocno uczepionych właśnie życia i związanych z nim dylematów. To dobry sposób na oswojenie śmierci oraz siebie z tej śmierci nieuchronnością – porozmawiać o tym, co tu i teraz, za czym nie będziemy tęsknić, co odrzucimy z ulgą, a czego mogłoby nam brakować, gdyby owa pustka po drugiej stronie dopuszczała jednak jakiś rodzaj uczuć. Na tysiąc sposobów mierzy więc Canetti człowieka i jego świadomość upływu czasu, jego starzenie się, kiedy to „Jest teraz prawie wszystkim, czego nienawidził. Brakuje tylko tego, żeby wzywał śmierć.” Zastanawia się nad sensem gromadzenia dóbr, które z tym większym żalem trzeba będzie zostawić. Pojęcie odchodzenia niesie z sobą tyle różnorodnych skojarzeń, od czysto pragmatycznych, szukających konkretnych rozwiązań, po najbardziej egzystencjalne, uogólnione i abstrakcyjne. Notatki rozpoczął Canetti prowadzić w czasie wyjątkowo mrocznym i w śmierci unurzanym. Stąd nie dziwi rozważanie tematu nienawiści i odwetu, śmierci za śmierć, odpłacenia zemstą, która nie przyniesie jednak ulgi ani wskrzeszenia naszych zmarłych, zaowocuje natomiast jeszcze większą liczbą ofiar, a nie będzie miała końca. Zabijanie odpowiedzią na zabijanie. Jak przerwać ten łańcuch zdarzeń, tę wendetę? Bo, że przerwać trzeba, to wiadomo, ale czy jest to możliwe? Teksty te należy czytać powoli, stopniowo. Nad każdym z nich warto się zatrzymać i zastanowić, gdyż większość została sformułowana w sposób na tyle otwarty, by zainspirować nasz umysł, pobudzić go i pozwolić mu na snucie jego własnej historii, zrodzonej pod wpływem treści czy też jej niewielkiego nawet fragmentu i osobistych doświadczeń. W ten sposób „Księga przeciwko śmierci” Canettiego może stać się też i naszą księgą rozważań nad życiem, które z reguły nie do końca biegnie ścieżką, jaką mu wytyczyliśmy. Pozwólcie więc, że zostawię Was teraz z tekstami Eliasa Canettiego, a sama spróbuję zagrać z własną wyobraźnią i odpowiedzieć sobie na pytanie: „Czy umiera się, śniąc?” Książkę przeczytałam dzięki portalowi: https://sztukater.pl/

Slavoj Zizek piszę mniej więcej tak jak i mówi a też i mówi zazwyczaj to samo co, gdy piszę - dlatego też praca była o tyle zaskakująca, że nie kryło się w niej żadne zaskoczenie, ot zebrane standardowe wybiegi myślowe Źiźka. Praca opiera się na pytaniach skierowanych do Źiźka i jego odpowiedziach: skupia się na kierunku w jakim idzie świat, jak powinna wyglądać rewolucja, jak powinien wyglądać postęp i dużo analiz aktualnej (w tamtym czasie) sytuacji politycznej. Źiźek, jak to ma w zwyczaju, oferuje pewną różnorodność swoich myśli, ciekawe podejścia oraz ciekawe uwagi, jednak zazwyczaj na tyle abstrakcyjne czy przesiąknięte lacanizmem lub heglizmem by bardzo słabo utrwalały się w pamięci. Już teraz, bezpośrednio po przeczytaniu książki (czy też nawet w trakcie czytania) zastanawiałem się co mi zostanie z analizy „kawy bez kofeiny” czy „pochwały nieagresywnej przemocy” - przykry wniosek był taki, że zapewne ćwiartka tego. Mimo tej, w moim odczuciu, „niepraktyczności” i luźności większości treści tej książki to była ona sympatycznie, przystępnie zapisana i niemalże pochłonąłem ją w jednym posiedzeniu - może być to ciekawa lektura na plażowanie, bystra acz nie na tyle by się przy niej szczególnie męczyć.

Kolejna podróż autora do świata ciszy zabiera nas w różne miejsca i koncepcje, często nieoczywiste (rozdziały: Schowek; Kolekcjoner cisz; Świerszcze). Do zastanowienia pozostają pojęcia: namilczanie, galenosfery, odbieranie tzw. kompozycji świata, pejzaż dźwiękowy, doświadczenie akuzmatyczne, prozodia lata. Ładnie napisane, świetnie się czyta te króciutkie rozdziały. Ujmujący opis wspólnoty doświadczanej w lektorium. Polecam tę pozycję autora, tak jak jego: Notatki z terenu.

Ciekawe, dobre, często nawet bardzo dobre. Bataille analizuje klasyków literatury pod względem ich związków ze złem, odkrywając często nieznane warstwy. Najciekawszy jest wtedy kiedy poprzez ich analizę pokazuje warstwy swojego własnego systemu filozoficznego. Jest o sąsiedztwie erotyzmu i śmierci, o transgresji, wolności, prawości... Ciekawa jest atmosfera tekstów Bataille'a, gdzie zdaje się on szukać sacrum. W tekstach zdarza mu się przywoływać Sartra. Zaciekawiło mnie jak Bataille nie poparł całkowicie Geneta w jego poszukiwaniu świętości zła. Rozdziały często otwierają interesujące motta-cytaty, jak ten mówiący o cieniu rzucanym przez Sade'a na całą epokę. Co jeszcze: ciekawy rozdział o Bronte, mówiący o tym jak chcąc dobra, patrzymy z fascynacją na zło i w drugą stronę, o związku pasji erotycznej ze złem. I jak ostatecznie, odrzucając racjonalność, wchodzimy w sferę zła i pasji erotycznej gdzie, odrzucając własne "ja", możliwa jest prawdziwa komunikacja. Bataille pisze też o ważności skupienia się na teraźniejszości w dzieciństwie i jak zmusza się nas do porzucenia jej na rzecz troski o przyszłość w dorosłości. W analizie Prousta z kolei dowiadujemy się że czasami musimy złamać zasady moralne, zasady dobra i oddać się złu i stale przekraczać granicę dokonując transgresji - zdaje się, zwłaszcza jeśli pragniemy prawości, sprawiedliwości. W przypadku Kafki filozof również mówi o dzieciństwie i wolności, przedstawiając jednocześnie jak komuniści widzieli twórczość Kafki (jako kontrrewolucję, defetyzm lub też refleksję nad kapitalistycznym biurokratyzmem) i polemizując z nimi. Doświadczenie literatury Kafki, twierdzi Bataille, to doświadczenie ogólnoludzkie, nie polityczne. W przypadku Baudelaire'a Bataille rozważa istotę poezji i jej związek ze złem. U Sade'a pokazuje nam, że nie możemy czytać jego twórczości w sposób bezpośredni, prostolinijny, jednocześnie dając do zrozumienia że jego książki bardziej niż tradycyjną literaturą są literaturą nabożną, modlitewną. Fascynujący był rozdział o Michelecie analizujący sabaty czarownic i konstatujący że wartością jest nie tylko dobro, ale i zło, intensywność. Warto też intereagować z rzeczami co do których czujemy obrzydzenie. W rozdziale o Blake'u spodobała mi się hipoteza szaleństwa Blake'a i jego przebywanie w domu dla obłąkanych, niestety rozwiana przez Bataille'a. Zapamiętałem z niego to że Blake zachowywał się w sposób niezwykle dystyngowany. I tak to mniej więcej biegnie. Z fascynacją czytałem refleksje Bataille'a wiedząc że rozprawia o czymś bardzo dla niego ważnym, o pewnego rodzaju sacrum. Udziela się to też stylowi w którym pisze, który podkreśla tę wagę. Bardzo się cieszę z tego wznowienia Bataille'a przez wydawnictwo Aletheia i czekam na więcej. :) Mam nadzieję wziąć się też za inne książki tego twórcy.

Zbiór esejów Calasso traktuje o K. - dosłownie. Oznacza to, że nie znajdziemy w nim wielu informacji o samym Kafce. Mały nacisk jest też położony na te prace autora głośnego "Procesu", w których postać K. nie występuje. Łatwo wysnuć więc wniosek, że eseje skupiają się przede wszystkim na "Procesie" i na "Zamku". Ta książka jest odpowiednia dla wyjątkowo wiernych fanów Kafki oraz dla miłośników dwóch z trzech napisanych przez niego powieści. Ja akurat należę do tego grona, ale w pełni zdaję sobie sprawę z tego, że jest to literatura specjalistyczna i nie należy jej polecać jak kolejną pozycję podróżniczą, reportażu czy powieści. Natomiast w celu pogłębienia analiz dzieł Kafki, będę z pewnością powracać do K. w przyszłości.

Zdecydowałam się na przeczytanie tej książki, aby poznać sens codzienności, dostrzeżenia dużego znaczenia w rzeczach małych. Ta książka jest właśnie o tym. I pomimo, że jest ciężka do czytania, to zostaje ze mną to, że uważność na codzienność, w czasach gdy szybkość życia przyspiesza, jest pewnym ratunkiem.