Nietykalni. Mit o Cyganach

Znakomita powieść słoweńskiego autora. Otwiera ją tytułowy mit, który jak przysłowiowa strzelba z pierwszego aktu, wypala w następnych. A każdy kolejny rozdział to historia jednego pokolenia jugosłowiańskich Romów, pochodzących z Rumunii. Opowiada ja Lutvija, rozpoczynając historią swojego dziadka, jedynego ze swojej rodziny ocalonego z Holocaustu. Później nieco inaczej, w innym tempie i kulisach, rozwija się historia o ojcu narratora, potem o nim samym (tu pojawia się postać autentyczna – albański gwiazdor kina jugosłowiańskiego – Bekim Fehmiu), by w końcu opowiedzieć historię syna Lutviji.
Jak wiadomo Romowie przywędrowali do Europy z Indii (aczkolwiek dziadek narratora miał inne zdanie w tej kwestii), a jednym z określeń popularnych w tamtejszej kuchni jest masala, czyli mieszanka. Taką jest historia familii Mirga. Dramat, powieść łotrzykowska z elementami humoreski, kryminał, sensacja i romans i komedia w jednym. Jak w filmach „Czas Cyganów” Kusturicy czy „Spotkałem nawet szczęśliwych Cyganów” Aleksandara Petrovića (z głowną rolą Bekima Fehmiu).
I takie jest ich życie, ludzi nieznanych i ledwo tolerowanych, jeśli pełnią przypisaną im rolę społeczną.
Czytelnik poznaje zatem realia romskiego życia w Jugosławii, od sposobu zarobkowania, poprzez życie rodzinne, nie do końca odpowiadającemu temu, do reszta osiadłych Europejczyków rozumie pod tym terminem a także ich przygody z władzą. I tu jest występują największe zderzenia komedii z dramatem, jak w historiach Jorgi i Lutviji (m.in. koleje znajomości z milicjantem Gaborem).
Ale drugie dno powieści (oraz wspomnianych filmów) pokazuje, że i Romowie i gadziowie postrzegają się bardzo powierzchownie. Pierwsi naśladują od drugich to co jest tylko tandetnym opakowaniem i najmniej wartościową rzeczą, zaś ci drudzy widzą w Romach śmieszną egzotykę oraz społeczność wypełniającą te sfery, których gadziowie nie tykają.
Czy tak jest w istocie – z odpowiedzią należy się wstrzymać do zakończenia ostatniego rozdziału.
Kultura romska oczami gadziów z Jugosławii przekształca się w swoistą commedię dell’arte. Znane są postacie i ich stroje wiadomo czym będą się zajmować, kogo nie może zabraknąć w dramatis personae, nawet dekoracje są stałe. Ale w przypadku dobrej książki czy filmu to nie ma znaczenia. Traktują one bowiem o ludziach, których zaczynami widzieć bez ich strojów, zawodów, pochodzenia i dekoracji. I tak jest w przypadku tej powieści – o ludziach.
Przeczytane w ramach lipcowego wyzwania LC – książka poniżej 200 stron.

Znakomita powieść słoweńskiego autora. Otwiera ją tytułowy mit, który jak przysłowiowa strzelba z pierwszego aktu, wypala w następnych. A każdy kolejny rozdział to historia jednego pokolenia jugosłowiańskich Romów, pochodzących z Rumunii. Opowiada ja Lutvija, rozpoczynając historią swojego dziadka, jedynego ze swojej rodziny ocalonego z Holocaustu. Później nieco inaczej, w...