Łuskanie bobu w blasku księżyca

Kiedy myślimy o współczesnej literaturze chińskiej, często przed oczami stają nam obrazy tętniących życiem metropolii lub brutalnego realizmu Mo Yana. Tymczasem „Łuskanie bobu w blasku księżyca” – debiut Xue Mo na polskim rynku wydawniczym – zabiera nas w zupełnie inne rejony: na surowe, mistyczne pogranicze zachodnich Chin, gdzie pył pustyni miesza się z zapachem kadzideł i echem ludowych pieśni.
Xue Mo (właśc. Chen Kaihong) to postać niezwykła. Urodzony w 1963 roku w ubogiej rodzinie w prowincji Gansu, dorastał w świecie, gdzie analfabetyzm rodziców nie przeszkodził im w pielęgnowaniu wyobraźni syna. Autor, ukształtowany przez legendy opowiadane przez wuja oraz surowy krajobraz dystryktu Liangzhou, przeszedł długą drogę – od nauczyciela i redaktora, przez praktyka buddyzmu tybetańskiego, aż po jednego z najważniejszych kronikarzy chińskiego Zachodu.
„Łuskanie bobu w blasku księżyca” to zbiór czterech opowiadań, których wspólnym mianownikiem jest lokalny koloryt Chin zachodnich. Styl autora charakteryzuje się oszczędnym realizmem o kontemplacyjnym charakterze. Wydobycie głębszego sensu z tej prozy wymaga skupienia i sporego wysiłku. W opowiadaniu „Dziadek Sinciang” Xue Mo konstruuje postać głównego bohatera jako symbolu cierpliwości i lojalności. Pokazuje, jak wielka historia (wojna, przymusowa służba) niszczy życie jednostki, która jedyne ukojenie znajduje w prozaicznych czynnościach i izolacji.
W opowiadaniu „Piękno” autor analizuje mechanizm społecznego nadzoru. Jej bohaterami jest młoda para świeżo po ślubie, ale okazuje się, że dziewczyna jest chora na kiłę. Konstrukcja tekstu sprawia, że czytelnik czuje się niemal tak samo osaczony jak bohaterowie. Styl balansuje na granicy poetyckiego opisu miłości i brutalnego, wręcz medycznego opisu choroby oraz społecznego ostracyzmu, co jest znakiem rozpoznawczym prozy tego autora.
Tytułowe „Łuskanie bobu w blasku Księżyca” to studium upadku człowieczeństwa w obliczu skrajnego głodu. Autor posługuje się tu estetyką turpizmu (eksponowania brzydoty i rozkładu) oraz naturalizmu, by ukazać, jak biologiczny instynkt przetrwania wymazuje normy moralne.
Najdłuższym, najbardziej rozbudowanym opowiadaniem, będącym tak naprawdę fragmentem większej powieści, są „Dziewczyny i cyjony”. Wędrówka młodych bohaterek przez bezlitosną pustynię – pełną głodu, pragnienia i drapieżnych cyjonów – staje się przejmującą metaforą buddyjskiej drogi do oświecenia. Czytelnik poznaje tu specyficzną florę i faunę regionu (jak saksauły czy lecznicze cynomorium), ale przede wszystkim styka się z koncepcją anityi – nietrwałości świata.
Xue Mo po mistrzowsku pokazuje, że wierzenia ludowe i zabobony nie są jedynie „egzotycznym sztafażem”. W opowiadaniu „Piękno” bóstwa Heibai Wuchang odprowadzające zmarłych są integralną częścią wewnętrznego świata bohaterów. To proza przesiąknięta duchowością, w której śmierć i życie są elementami tej samej, niekończącej się przemiany.
Dla polskiego czytelnika styl Xue Mo może być fascynującym wyzwaniem. Pisarz nie stroni od plastycznych, niemal fizjologicznych porównań. Obok poetyckich obrazów, jak „błędne ogniki tańczące niczym wielbłądzia sierść”, odnajdziemy tu dynamikę rodem z chińskiej kuchni: świat bulgoczący niczym garnek wody czy drapieżniki skaczące jak pchły na rozgrzanej patelni.
„Łuskanie bobu w blasku księżyca” to lektura obowiązkowa dla każdego, kto szuka w literaturze czegoś więcej niż tylko fabuły. To książka-doświadczenie, w której realizm brudu i potu spotyka się z metafizyką. Dzięki przekładom cenionych sinologów (a teraz również polskiemu wydaniu), głos Xue Mo wybrzmiewa donośnie jako świadectwo kultury, która choć powoli odchodzi w zapomnienie, wciąż ma nam wiele do powiedzenia o kondycji ludzkiej duszy.

Kiedy myślimy o współczesnej literaturze chińskiej, często przed oczami stają nam obrazy tętniących życiem metropolii lub brutalnego realizmu Mo Yana. Tymczasem „Łuskanie bobu w blasku księżyca” – debiut Xue Mo na polskim rynku wydawniczym – zabiera nas w zupełnie inne rejony: na surowe, mistyczne pogranicze zachodnich Chin, gdzie pył pustyni miesza się z zapachem kadzideł...