Czyste nieczyste

Czy to książka o psie? Nie, to książka o utracie wolności, oddzieleniu od natury, bezwarunkowym przywiązaniu, wielkiej samotności, braku wpływu na los, aroganckiej przemocy, poczuciu zostawienia, lęku przed drugim człowiekiem, ale i momentach radości i beztroski, choć krótkotrwałych. Wszystko to chwyta za gardło, bo dzieje się w doświadczeniu istoty, która nie rozumie i niczym nie zasłużyła. Trudno oprzeć się wrażeniu, że czytamy nie o doświadczeniach tytułowego Flusha, ale samej Virginii Woolf, dla której ta krótka książeczka staje się drogą sublimacji jej własnej relacji z ludźmi i światem. We Flushu, który chodzi na łańcuszku i pije z purpurowej miseczki, widać doświadczenie człowieka przyzwyczajonego do wygód i społecznych konwencji, trzymających jednak w więzieniu salonowego życia. Ze współczesnej perspektywy poruszające i smutne są też dawne standardy obchodzenia się z psem (np. bicie zwierzęcia za karę). Z drugiej strony nie można odmówić "Flushowi" poczucia humoru i żartobliwego dystansu: ludzkie problemy przedstawione z punktu widzenia spaniela jakoś tracą na patosie (zakazane uczucie) czy tragizmie (naznaczenie chorobą), a stają się zwyczajne i możliwe do przezwyciężenia. To słodko-gorzka opowieść o psim i ludzkim życiu. Smutna, ale i dająca nadzieję.

Niezwykła, dogłębna wiwisekcja pewnego zakazanego uczucia i związku. Mistrzowski język i obrazowanie świata dokładnie takie, jak lubię, pełne napięć, detali, cielesośći. Gdyby sama historia nie była tak rzewna i, dla mnie przynajmniej, przewidywalna, to byłoby arcydzieło. Ale i tak jestem pod wrażeniem.

„Upiorny Jaś i biblia snów” i „Johnny Panika i Biblia Snów oraz inne opowiadania” Sylvii Plath („Joanny Panic and He Bible of Dreams”, tłumaczyli: kiedyś Tomasz Bieroń, Marek Obarski, Teresa Truszkowska, teraz: Aga Zano, wydane: kiedyś Zysk i S-ka Wydawnictwo 1995, teraz Marginesy 2024) 1. Dlaczego? Na spotkanie NKC opowiadania z nowego tłumaczenia, a że w lokalnej bibliotece było wydanie stare – to poczytałam oba. Wolę stare. Różnicę widać nawet w tłumaczeniu tytułowego opowiadania zbioru. W nowym wydaniu jest kilkanaście tekstów więcej, ale najważniejsze i najcenniejsze są te, które należą do tych kanonicznych i są w obu tomach. 2. I jak? Jak zawsze po spotkaniu klubu – podwyższam ocenę. O Sylvii Plath wszyscy wszystko wiedzą. „Szklany klosz” też jakoś ostatnio wrócił z uwagami, że nie taki dobry, że nie tak, że dziś inaczej by to napisać trzeba było. Nie sięgnę po tę powieść z dwóch powodów. Jeśli jest tak przejmująca, jak ją kiedyś odebrałam – boję się czytać. Jeśli jest słabsza niż pamiętam – wolę uniknąć rozczarowania. Czy opowiadania są dobre? Chyba lepsze, bardziej różnorodne niż powieść. Są nawet bardzo dobre. Szkoda, że nie wszystkie (malkontenctwo moje, zlituj się, ile lat miała pisarka w chwili śmierci?). Ale warto doczytać tom do końca, do tekstu finałowego (jest w tomie wydanym przez Marginesy), by zrozumieć, dlaczego jeden z profesorów Sylvii twierdził, że nigdy nie spotkał tak utalentowanego artysty. Zapamiętane: „Pięćdziesiąty dziewiąty niedźwiedź” (o, słodka Sadie o smukłej bezbronnej ? – sylwetce), „Mary Ventura i dziewiąte królestwo” (ciekawe tak, że warto poszukać ciekawych esejów dostępnych w prasie anglojęzycznej – dla mnie to spory wysiłek ,fajnie mają ci, którzy uczyli się języków obcych porządnie), „Lala Serdeńko i monterzy” (ale smaczny tekst), „Chłopiec z delfinem” (ziemno, dosłownie i w przenośni), „Skrzynka życzeń” (tragiczne, ironiczne, przerażające – czytała „wszystko, żeby tylko nie musieć się mierzyć z pustką zionącą w jej głowie”). 3. Dokąd mnie to prowadzi? Och, muszę przeczytać „Dżumę”, wczoraj byłaś zła na zielono” i opowiadania Thomasa Bernhardta. I jeszcze to coś Chambersa… (pamiętacie Carcosę?). Część do czwartku, część do poniedziałku. Czytanie to stres i wyścig. - - - - - - - - -

Intymnie o wzajemnym pożądaniu i przywiązaniu dojrzałej kurtyzany Lei i próżnego młodzieńca o imieniu Cheri oraz o tym jak pogodzić się z przemijającą młodością. "Ciało dobrej jakości trzyma się długo". Colette - niby francuska skandalistka a napisała w 1920 r tą krótką, jakby oszczędną powieść w sposób zmysłowy a nie wyuzdany. Zdania są długie, wyszukane, wręcz poetyckie. I opisała Francję okresu belle epoque z dobrobytem, przepychem, elegancją i zabawą. Książka ciekawie wydana, w mniejszym formacie, uświetniona zdjęciami z filmu, które zachęcają do obejrzenia i porównania;)

Moravia jak zwykle w nietuzinkowy, dosadny i prawdziwy sposób ukazuje pogubienie człowieka. To kolejna powieść tego autora, która dla mnie jest takim lustrem: Co mogłoby się ze mną stać, gdyby w moim życiu zabrakło Boga. Dla mnie wszystkie, jak dotąd przeczytane historie Moravii są takim dysktrentym apelem, żeby poszukiwać w życiu głębi. Pokładanie szczęścia wyłącznie w tym co zewnętrzne doprowadza człowieka do zguby. W różnych wymiarach i w różnych aspektach.

Był wrzesień. Czytałam szkolną „Klaudynę…”. Tego jednego puzzla brakowało mi do złożenia całości. Postać tytułowa, ale można te słowa odnieść też do samej powieści: rozbrajająca, łobuzerska. Jak jednak już stwierdzono – za każdą rogatą duszą kryje się melancholia. W ramach dopisku, mądrości w sprawie doboru specjalisty ochrony zdrowia: „Czy ten doktor pogrzebał wszystkich swoich chorych, że ma tyle wolnego czasu?”.

Powieść francuskiego Noblisty jest czymś więcej niż biografią dwojga wielkich malarzy meksykańskich Fridy Kahlo i Diego Rivery, z których każde wyrosło w legendą a ich małżeństwo, przeżywające wzloty i upadki, obrazuje – w ujęciu Gustave’a Le Clezio – trudną sztukę budowania miłości i bycia we dwoje. Biiografie Kahlo i Rivery każdy może sobie przeczytać, chociażby na hiszpanojęzycznych stronach Wikipedii. O obojgu zresztą powstalo wiele opracowań. Co mnie zainteresowało, to sposób, w jaki Le Clezio, który doskonale zna Meksyk, prowadzi swoją opowieść. To naturalnie, opowieść o miłości i cierpieniu. Ale portret obojga artystów, którzy stali się symbolami rewolucyjnego Meksyku, Le Clezio maluje na tle burzliwej epoki, gdy w Meksyku wrze, trwa rewolucja społeczna i polityczna, pojawia się komunizmu, ale kwitną także ruchy artystyczne - dadaizm, prymitywizm, kubizm… Le Clezio opisuje i wyjaśnia ten fenomen kulturowy ze znawstwem i głębią zawodowego historyka sztuki.

Rok 2025 zdecydowanie jest i będzie dla mnie rokiem Virginii Woolf - zaczęło się od "Pani Dalloway", a potem poszło z górki i w tym momencie przeczytałam już bodajże cztery powieści i kilka książek biograficznych o tej pisarce. Jest coś fascynującego w tej postaci, coś, co zdecydowanie nie trafi do każdego. Trzeba lubić ten specyficzny "vibe" obecny w jej twórczości, melancholię, skłonność do refleksji nad codziennością, poetyckość tej prozy. Bardzo podobnym stylem napisała Virginia swoje dzienniki -z oczywistych względów jest to lektura bardziej lapidarna i z gruntu inna, jednak równie ciekawa. Razem z pisarką śledzimy jej życie w latach 1915-1941 (do samobójczej śmierci). To, czym się zajmowała na co dzień, z kim się spotykała, jakie miała poglądy, jak reagowała na bieżącą sytuację polityczną w kraju i za granicą, jak wyglądało jej samopoczucie psychiczne w różnych okresach życia. A przede wszystkim, jak rozwijała się jako pisarka, jak przeżywała tworzenie, redagowanie i na końcu publikację książek, a przeżywała te wszystkie etapy bardzo mocno. Jeśli ktoś tak jak ja jest fanem Virginii Woolf, to jej dziennik jest pozycją obowiązkową.

Ta urocza książeczka trafi przede wszystkim do zawołanych bibliofilów, takich, którzy mają - skromnie mówiąc: niczym ja - całe ściany w książkach, a ich treści w sercu. Analogie do Borgesa - jak najbardziej zasadne. Ktoś tu przyjechał do Urugwaju, żeby zwrócić książkę komuś, kto wysłał ją do koleżanki z Cambridge, ale ta umarła, zanim ją otrzymała. Nie bez znaczenia jest, że zginęła ona pod kołami samochodu, zaczytana w poezjach Emily Dickinson… A sprawa wiąże się z pewnym, dość oryginalnym, miłośnikiem książek z Ameryki Płd. i - krótko - samej wykładowczyni. Ten przelotny romans miał nie byle jakie skutki - książkowe. Potem ten ktoś uciekł od życia w ustronne miejsce, gdzie warunki życia kompletnie prymitywne a swój dom… Ale nie, to trzeba doczytać, wraz z buzującymi emocjami. Fabuła jest nieco banalna - ukazana tu miłość do książek z pewnością taką nie jest. Rzadko można spotkać się z tak oryginalnym podejściem do zadrukowanych stronic, razem sklejonych bądź zszytych - tych przedmiotów fascynacji nas wszystkich na LC. Niemniej jednak z bólem, jakiego tu zaznają książki - a my razem z nimi - trzeba się pogodzić, bo on niejako egzystencjalny… Idealna lektura na lato; lekka a inteligentna, kulturowo głęboka. Książkożercy - do lektury! Nieco cytatów - a wszystkie o książkach..! “Odkąd sięgam pamięcią, kupowałem książkę za książką. Założyć bibliotekę to jak stworzyć życie. Nigdy nie jest to suma poszczególnych książek”. “Nie potrafię zasiąść do czytania książki, nie mając jednocześnie 20 innych, aby uzupełnić na przykład interpretację jednego rozdziału. Nie znam większego szczęścia niż pogrążyć się na kilka godzin dziennie w ludzkim czasie, który inaczej byłby dla mnie obcy”. “Książka, której nie można znaleźć, to książka, która nie istnieje”. “Wyjaśnił mi, ile pracy wkłada w to, żeby nie zestawiać na tej samej półce dwóch autorów skłóconych ze sobą. Na przykład nie ośmielał się umieścić książki Borgesa obok książki Garcii Lorki”. “Zobaczył na łóżku około 20 książek skrupulatnie ułożonych w taki sposób, że odtwarzały wraz z wypukłościami ludzką sylwetkę. Zapewnia, że można było wyróżnić głowę otoczoną małymi książeczkami w czerwonych okładkach, tors, kształt rąk i nóg. Kobieta? Mężczyzna? Sobowtór?”. “Zadawałem sobie wielokrotnie pytanie, po co trzymam książki, które tylko w jakiejś dalekiej przyszłości mogą mi się przydać, tytuły odległe od moich zwykłych zainteresowań, takie, które kiedyś przeczytałem i które przez wiele lat nie otworzą ponownie swoich stron może nawet nigdy! Ale jak pozbyć się na przykład +Zewu krwi+, nie niszcząc jednocześnie jednej z cegieł dzieciństwa czy +Greka Zorby+, który pieczęcią płaczu położył kres mojej młodości”. “Myślę, że nie weźmie mi za złe, jeżeli powtórzę jedno z jego wyrażeń, nieco wulgarnych: +Ja się pieprzę z każdą książką, a jeżeli nie zostawiam na niej śladu, to znaczy że nie mam orgazmu+. Mnie natomiast gryzmolenie zawsze wydawało się barbarzyństwem”. “Zła proza, gdy towarzyszy jej dobry koncert, może wydawać się znacznie lepsza, niż jest. (...) Lubię, jak podczas lektury Goethego rozbrzmiewa w tle któraś z oper Wagnera lub powiedzmy kiedy Baudelaire'owi towarzyszy Debussy. To część podróży i mogę pana zapewnić, że przyjemność jest wówczas większa, pod każdym względem. Może pan wie, że kiedy czytamy po cichu, emitujemy dźwięk liter na nieuchwytnej częstotliwości”. “Żartowaliśmy, mówiąc, żeby dodawać świece tylko do dzieł poprzedzających wynalazek światła elektrycznego. (...) Nigdy w odniesieniu do autorów z 20. wieku, bo w takim wypadku zapalał światło elektryczne i, oczywiście, zmieniał też muzykę”. “Dla bibliofila każda myśl o ogniu jest jak marzenie, który obraca się w popiół. To coś, o czym wiemy, że się czai, jest realne i może nas na zawsze zniszczyć. Unikamy nawet wzmianki o nim, mając nadzieję, że w ten sposób nie wywołamy wilka z lasu”. “Pozostawiamy kolegę siedzącego w salonie, a kiedy wracamy, znajdujemy go niezmiennie stojącego i węszącego wśród naszych książek”. “Ale nadchodzi chwila, w której tomy przekraczają niewidzialną granicę, jaką im się wyznacza, i dawna duma przeradza się w uciążliwe brzemię, gdyż odtąd przestrzeń zawsze będzie stanowiła problem. – Ile ma pan tu książek? – spytałem. –Prawdę mówiąc, straciłem rachubę. Ale przypuszczam, że około 18 tysięcy”. “Widziałem książki podłożone pod zbyt krótką nogę stołu, przekształcone w stolik nocny, spiętrzone w kształcie wieży i przykryte serwetką; wiele słowników prasowało i przyciskało przedmioty znacznie częściej, niż były otwierane, i niemało książek przechowywało listy, pieniądze i sekrety ukryte na regałach. Ludzie też mogą zmieniać przeznaczenie książek”. “Tłucze się wazon, psuje ekspres do kawy czy telewizor. Tymczasem książka nie niszczy się tak szybko, chyba że przyczynia się do tego właściciel, wyrywając z niej kartki czy ją paląc”. “Za czasów ostatniej argentyńskiej dyktatury wojskowej ludzie nierzadko palili swoje książki w toaletach i wannach czy zakopywali je w ogródkach. Mając do wyboru książki lub własne życie, stawali się katami”. “Książki (...) szły do nieba zamienione w popiół, który rozwiewał się w powietrzu. Stosunki ludzkości z tymi trwałymi przedmiotami, zdolnymi przekroczyć jeden wiek, dwa, dwadzieścia, pokonać, że tak powiem, piasek czasu, nigdy nie były niewinne”. “Kiedy babcia widziała jak czytam w łóżku, za każdym razem powtarzała mi: +Zostaw to, książki są niebezpieczne+. Przez wiele lat uważałem ją za ignorantkę, ale czas dowiódł rozsądku mojej niemieckiej babki”. “Książka zaczynała rozmiękać w deszczu, rozpłaszczać się na płycie z czarnego marmuru, zsuwać ku powolnej, lecz pogodnej śmierci, jak statek cicho zawijający do portu”. “Często jest mi trudniej pozbyć się jakiejś książki niż zdobyć nową. Nikt nie chce stracić książki. Wolimy zgubić pierścionek, zegarek czy parasol niż książkę, której już nie będziemy czytali, ale która zachowuje, w samym brzmieniu tytułu, jakąś dawną i być może utraconą emocję”. “Nadchodzi chwila, w której tomy przekraczają niewidzialną granicę, jaką się im wyznacza, i dawna duma przeradza się w uciążliwe brzemię, gdyż odtąd przestrzeń zawsze będzie stanowiła problem”. “Nie będzie mógł znów powiedzieć jakiemuś zachwyconemu gościowi: +Nie, nie przeczytałem ich wszystkich. Towarzyszą mi od wielu lat. Mam coś, co na pewno się panu spodoba+. Ale może powiedzieć: +Są nadal moimi przyjaciółmi. Dają mi schronienie. Cień latem. Osłaniają mnie od wiatrów. Książki są moim domem+”.

Ta powieść ma 50 lat, a mam wrażenie, że stereotypy w niej skrytykowane mają się dobrze. Stereotypy dotyczące roli kobiet, ich sposobu myślenia, pragnień, postrzegania ich. A obok nich funkcjonują mężczyźni, też stereotypowo przedstawieni. I choć Jelinek eksperymentuje z formą, nie stosuje wielkich liter na początku zdań i przy imionach, czyta się tę książkę bardzo dobrze.

„Mądry ojciec, który zna własne dzieci” – to z Szekspira. Ale może to dzieci są mądre, gdy znają własnego ojca? Dora i Nora, 75-letnie tancerki rewiowe, zostają zaproszone na ojcowskie urodziny – tatusiowi ma stuknąć setka. Wydarzenie to nie byle jakie także dlatego, że jubilat dotychczas ledwie uznawał przynależność swoich dwóch latorośli do znakomitego rodu Hazardów (mówiąc wprost – zmył się tuż po chwili miłosnej nierozwagi i zostawił dzieciaki same na trzy ćwierćwiecza). Zaproszone towarzystwo też ma być ciekawe – stadko dziwaków z show-biznesowego światka, w którym Hazardowie obracają się od pokoleń. Na co dzień ekscentryczne siostry swój czas spędzają na doglądaniu kotów, piciu herbaty (lub czegoś mocniejszego, a jakże) i strojeniu się w kreacje duszące naftalinowym smrodkiem. Przede wszystkim jednak na wspominkach – i to jakich! Dziecięce marzenia o karierze, Hollywoodzki blichtr, skomplikowane miłosne roszady członków rodziny. Wszystkie role obsadzone prawdziwymi oryginałami, scenarzysta nie szczędzi żarcików, a każde ze wspomnień prowadzi nas ku spektakularnemu urodzinowemu finałowi. Carter ma wyjątkowy talent do wtłaczania smutnych ludzkich losów w przezabawną scenografię. Jest bezpruderyjna, czasem kokieteryjnie wulgarna, a przy tym szalenie sprytna. Tworząc kronikę Hazardów, magluje Szekspira na wszelkie możliwe sposoby – pożycza bliźnięta z „Komedii omyłek”, rękami pradziadka popełnia otellowską zbrodnię, na głowę papy nakłada koronę Króla Leara. Jednocześnie prowadzi nas przez przełom XIX i XX wieku, od desek teatru aż po tandetne teleturnieje i robi to z takim urokiem, że nie sposób się oderwać.

Kobiety pokroju Sally Bowles – głównej bohaterki filmu, pobocznej bohaterki książki – zawsze budziły we mnie, jako człowieku pełnym życia, popłoch. Nie tylko bowiem wprowadzają one zamęt w życie mężczyzny, nie tylko doprowadzają go do szału, nie tylko odbierają wiarę w człowieka jako takiego, ale do tego wszystkiego nie można ich za to winić. Więcej, nie tylko nie można ich za to winić, ale im się to wybacza, lubi się je, szanuje, a nawet kocha – a wszystko to bodajże z tych samych powodów! W konsekwencji czytający o Sally Bowles lub oglądający Lizę Minnelli mężczyzna – zwłaszcza taki, który odnajduje ich odpowiedniki we własnym doświadczeniu – zaczyna obwiniać sam siebie. Za to że lubi, szanuje, a nawet kocha, chociaż zdrowy rozsądek podpowiada mu co innego. A to nie jest przyjemne uczucie, nie tylko dla mężczyzny, nie tylko dla człowieka inteligentnego i nie tylko dla takiego, który lubi być w porządku wobec samego siebie. To jest w ogóle nieprzyjemne uczucie dla każdego. Nie muszę dodawać, że zarówno Kabaret, jak i Pożegnanie z Berlinem są to rzeczy tyleż wspaniałe, co przygnębiające także z innych względów – mianowicie ze względu na swoją bezwzględność. Cała recenzja tutaj 👇 https://innelektury.pl/isherwood-pozegnanie-z-berlinem/

Piękna i emocjonalnie intensywna opowieść, składająca się z dwóch historii o kobietach rozczarowanych swoim życiem. Choć na pierwszy rzut oka ich problemy są różne – zdrada męża i zdrada syna wydają się całkowicie nieporównywalne – to na głębszym poziomie okazują się zadziwiająco podobne. Obie bohaterki zostają zranione przez najbliższe im osoby i próbują odzyskać dawne poczucie stabilności oraz sensu. To niezwykle poruszające historie, z którymi łatwo się utożsamić na wielu płaszczyznach.

Realizm magiczny, erotyzm, kobiecość. Opowiadania były tak zróżnicowane, aż zapominałam, że pochodzą spod tego samego pióra. Jedyny niedosyt pozostawiały zakończenia, czasami zbyt gwałtowne. Atmosfera upalnych dni w XIX-wiecznym mieście fabrycznym Fall River przenikła do moich nozdrzy - tworzone przez autorkę opisy idealnie oddawały klimat tamtejszego życia.

Styl raczej miałki, dokładnie taki, jaki kojarzy się z kioskowym erotykiem; ale drobne detale, wypchnięcia bioder do przodu, zanikające podniecenie po zdobyciu partnerki, stale powracający voyeryzm - te szczegóły zdają się odsłaniać nieoczywistości, które natychmiast odczuwa się jako prawdziwe. Same historie natomiast nadal są w stanie wprawić w zdumienie, mimo napisania ich w latach 40.

Powieść „Powracający głód” wydał Jean-Marie Gustave Le Clézio J.-M.G Le Clézio (ze względu na trzy imiona pisarza – taki skrót) w 2008 roku, czyli w tym samym, w którym otrzymał literacką Nagrodę Nobla. To uwaga porządkująca bowiem w jakiejś polskiej krytyce wyczytałem, że „Powracający głów” jest słabą powieścią, co dowodzi, że wszystkie książki noblistów, które piszą zaraz po otrzymaniu najważniejszego wyróżnienia literackiego, są słabe. Zdaję sobie sprawę, że portal lubimyczytac.pl, gdzie najwyższe oceny zdobywają nędznej jakości kryminały, może nie jest najlepszym miejscem, aby zachwalać wysoką literaturę, lecz nie rezygnuję z żadnej szansy, aby pokazać, że poza romansidłami i kryminało-horrorkami istnieje także prawdziwa Literatura, prawdziwa Proza. I taką prozę J.-M.G Le Clézio (ze względu na trzy imiona pisarza – taki skrót) pisze. „Powracający głód” to historia w Historii, historia kilkunastoletniej dziewczynki Ethel w latach tuż poprzedzających II wojnę światową, która zmieniła świat. Jest wiele elementów osobistych, intymnych w tej opowieści. Historia Ethel pokrywa się z historią matki autora, pochodzącej – jak bohaterka jego powieści – z Mauritiusu. W „Powracającym głodzie” czytamy o ojcu Ethel, który przenosi się do Paryża, gdzie liczy na karierę i rozwój biznesu. Po początkowych sukcesach, doznaje dotkliwej porażki. Ale nie jest to saga rodzinna, chociaż wykreowana przez Le Clézio postać Ethel jest jednym z najpiękniejszych portretów literackich, jakie noblista stworzył – krucha, ulotna, niczym wrażenie z wystawy obrazów wielkich mistrzów. A scena, w której dziesięcioletnia Ethel wchodzi na wystawę w Bois de Vincennes, trzymając swoją dłon w reku pradziadka, jest przepyszna. Jest rok 1931. Trzy lata później pradziadek umiera. Świat bankrutujących rodziców wywraca się do góry nogami. Podczas jednej z rozmów w salonie Ethel po raz pierwszy słyszy nazwisko Hitler. Le Clézio pisze o człowieku w żarnach Historii, lecz nie w tonach tragicznych, a bardziej nostalgicznych. Portretuje świat (druga część powieści, o życiu w Nicei – nędza, głód, rozpad więzi społecznych), bolejąc nad przemijaniem, utratą przyjaciół, młodości i nadziei. To naprawdę piękna powieść. Wprawdzie nieco statyczna, ale czuje się w niej, że ma się do czynienia z klasyką, która powstaje na naszych oczach.

Intymne spojrzenie w prywatne życie znanej pisarki. Budzi skrajne emocje - przez pierwszą połowę czytelnik obserwuje Anaïs, jako kobietę wyzwoloną i namiętną, która nie szanuje żadnej świętości, która ma wybująłą seksualność i artystyczną duszę. Druga połowa, to strony, na których wychodzi na jaw, że te wszystkie cechy to wynik zagubienia, kompleksów i strach przed porzuceniem, a szalone życie erotyczne można określić raczej jako rezultat niestabilnej osobowości i problemów osobistych, niż jako radosną rozwiązłość. Przez to, że powieść nie jest cenzurowana, czytelnik może obserwować prawdziwą psychikę i seksualność Nin, które pozostawiają niezwykłe wrażenie.

Podchodziłam do tej powieści kilkakrotnie, niczym przysłowiowy pies do jeża. I kilka miesięcy temu wybrałam się z przyjaciółmi na Kubę. Przyznam, że wydawało mi się iż mam jakieś pojęcie, jak wygląda ziemia zaorana przez komunistów, ale nie do aż takiego stopnia. Byliśmy w kilku miejscach, ale to Hawana jest tyglem totalnego smutku, degradacji, niszczenia, a jednocześnie miastem pubów, barów, restauracji, pięknych do oszalenia dziewcząt i przystojnych chłopców. Muzyka to chyba jest wszędzie. A z nią taniec. Zeta z jej pulchnym ciałem i wielkim sercem, nie przejmująca się przyszłością, żyjąca popędami i chwilą, całkiem nieźle sobie radzi mentalnie z tym depresyjnym zabiedzonym i zagłodzonym miejscem, jakim jest Kuba. Wychowana przez ulicę i ojca geja, zaskoczonego rychłym po porodzie zgonem żony, Zeta jednak trafia na odpowiednie przyjaciółki. Sama lojalna do granic, nie zwraca uwagi na drobne niedogodności czy uchybienia ze strony tych, których kocha. Depresyjny i agresywny, niczym zamknięty w klatce zwierz partner narratorki upokarza ją, bije niemal do zabicia, a ona przy nim trwa. I robi swoje. Urządza się w tym biednym, zatłoczonym ludźmi beznadziejnym życiu z humorem i zintelektualizowanymi spostrzeżeniami. Świetna książka. Nie do końca namawiam na wycieczkę na Kubę przed jej przeczytaniem, tam też można trafić jedynie do luksusowego all inclusive i nie zobaczyć nic destrukcyjnego. Ale chociaż obejrzyjcie dokument na Netflix: „Cuba libre”. To delikatnie zaznaczy problem beznadziei, w jakiej znaleźli się Kubańczycy i jeszcze bardziej to podrasuje entuzjazm życia Zety

Poruszająca. Miłość pełna namiętności i czułości (jak w „Listach na wyczerpanym papierze" Osieckiej i Przybory), która zdarzyła się w czasie i miejscu tak bardzo miłości nieprzychylnym. Amor vincit omnia, tylko w realiach hitleryzmu i wyzwolenia, zwyciężyć-przeżyć wcale nie oznaczało wygranej.

W nikim się tak nie znalazłam, jak w Plath i nikt tak moich uczuć (przeróżnych zresztą) nie potrafi opisać, jak ona. Piękna, czuła i osobista korespondencja o szukaniu siebie, próbie zrozumienia i dorównaniu przede wszystkim swoim ambicjom. Trudno ocenić ten zbiór jako dobry czy zły jako zawartość, dla mnie język zwyciężył tutaj wszystko.