Gdy krzepnie rtęć

Napisane dosyć suchym, wojskowym stylem. Tu nie ma ozdobników, jest konkret. Autor dostał zadanie, dobrał sobie sztab ludzi i wspólnymi siłami dokonali dzieła. A my możemy się dowiedzieć co konkretnie stało za tym sukcesem, ile trzeba było planów stworzyć i pracy wykonać po to, by pewnego dnia panowie Hillary i Tenzing dotarli na szczyt Everestu i zeszli z powrotem, przechodząc tym samym do historii himalaizmu :)

Niewiele jest książek, które zaczynamy czytać, znając ich zakończenie... A takie książki czyta się w specyficzny sposób - w każdym zdaniu doszukuje się ukrytych znaczeń, przeczuć czy znaków... Ta książka jest niesamowita i godna polecenia z wielu powodów - jeden z nich to możliwość poznania od podszewki życia himalaistów. Wielu ludziom wydaje się, że wejście na ośmiotysięcznik to trochę jak wejście na Rysy - człowiek to sobie zaplanuje i idzie, wchodzi i schodzi, gdzie tu problem? Falco pokazuje nam rzeczywisty koszt i trud zdobywania najwyższych gór świata, nie tylko materialny i fizyczny, ale też duchowy i psychiczny... To jest drugi powód, dla którego warto sięgnąć po tą książkę - możliwość poznania niesamowitego człowieka, jego najgłębszych przemyśleń, odczuć i spostrzeżeń, sposobu widzenia rzeczywistości... Ta książka jest słodko-gorzka, jednocześnie fascynująca i przerażająca, a już na pewno zapadająca w pamięć... W mojej opinii, zwłaszcza dla fanów polskiego himalaizmu, to pozycja obowiązkowa.

Walter Bonatti - wspinacz legenda, ostatni, romantyczny wojownik ścian, geniusz ekstremalnej wspinaczki w najtrudniejszych ścianach Alp, i to w czasach, gdy nie było jeszcze współczesnych ułatwień, a wspinacz musiał cisnąć skałę techniką hakową (czyli wbijanie młotkiem w ścianę tzw. haków),wiele trudnych dróg w Alpach nazywa się filarami Bonattiego, ograbiony ze sławy pierwszego zdobywcy K2 przez tych, którzy szczyt faktycznie zdobyli. Jego etos wspinaczki był unikatowy, jednocześnie był skromnym człowiekiem, korzystał ze sławy, ale nią nie epatował. Bonatti napisał kilka książek, z których na rynku polskim do dzisiaj ukazała się niestety tylko jedna, czyli rzeczone "Moje góry", zobrazowanie kilkunastu wybitnych przejść Bonattiego do roku 1961. Pozycja literacko dosyć przeciętna, Bonatti średnio pisał (zrobienie Wielkiego Filara Narożnego masywu Mont Blanc, epokowe wydarzenie lat 50-tych w alpiniźmie opisane jak wypad po paczkę fajek do kiosku za rogiem),ale kilka rozdziałów czytało się prima sort (zachodni filar Petit Dru, rzeczone K2, czy tragiczne zdobywanie wariantu Col de Pouterey na Mont Blanc, kiedy zginął przyjaciel i partner linowy Bonattiego, Andrea Oggioni. To ostatnie wydarzenie (z lata 1961r,),odbiło się głośnym echem medialnym i środowiskowym i przyczyniło się do zreformowania alpejskiego ratownictwa górskiego. Dla zobrazowania skali trudności polecam obejrzec krótki, 5-minutowy filmik na Youtube pt. "Bonatti Petit Dru".

Czytając książkę można łatwo wyobrazić sobie, że siedzi się z nimi w pokoju popijając herbatę i słuchając opowieści. Miałam zaszczyt być uczestnikiem prelekcji Krzysztofa Wielickiego. Zarówno on, jak i Leszek Cichy szczęśliwie zakończyli swe himalajskie kariery i do dziś mogą relacjonować przygody swoje i swoich kolegów. Pierwsze zimowe zdobycie Everestu (i to w czasach PRL!) - coś niesamowitego! Stanąć na najwyższym możliwym punkcie na Ziemi... To musi być potężna dawka emocji. Uwielbiam tematykę górską. Przeczytałam wiele biografii i bardzo doceniam wkład Polaków w dzieje himalaizmu. A tylko my, Polacy, możemy sobie wyobrazić jakich trudności doświadczali działacze i wspinacze przy organizacji zagranicznych wyjazdów w czasach PRL.

Anna Czerwińska to mniej znana niż Rutkiewicz, ale niemniej "utytułowana", gwiazda światowego himalaizmu oraz złotego pokolenia polskich himalaistów, zdobywała ośmiotysięczniki i uznane szczyty w Europie, głównie w zespole z Krystyną Palmowską. Obie przeżyły wysokie góry, Palmowska w tym roku w niezbyt jasnych okolicznościach zginęła w Tatrach Słowackich w wieku ponad 70 lat, Czerwińska dwa lata wcześniej w warunkach domowych, ale także sobie pożyła, jak na himalaistkę. Niniejsza książka opowiada o mniej znanej w polskim himalaizmie, ale bardzo specyficznej, kooperacji polsko-pakistańskiej w celu drugiego zdobycia jednego z najwyższych 7-tysięczników świata, dokładnie 7782 m n.p.m. Książka stanowi dosyć standardowy reportaż o wyprawie w stylu oblężniczym, przybyli, zobaczyli, pomęczyli, naśmiecili i zwyciężyli. Niewiele dowiadujemy się o specyfice współpracy polsko-pakistańskiej, do tego z kobietami w składzie. Tyle tylko że polscy wspinacze to wybitni szowiniści, co to niezbyt się garną do współpracy z babami w górach, a Pakistańczycy szarmanccy i uprzejmi wobec kobiet. Coś tu nie gra, niemniej to były inne czasy, może wtedy w Pakistanie prawa kobiet nie wyglądały tak źle, jak dzisiaj. Czerwińska ma całkiem przyjemne pióro, nie dziwota, że później rozwinęła się pisarsko.

Zapraszam do zapoznania się z moją recenzją książki „Zdobycie Gasherbrumów” (Sport i Turystyka, 1979 r.) opracowanej pod redakcją Wandy Rutkiewicz, a dotyczącej pamiętnej polskiej wyprawy w pasmo Karakorum, zrealizowanej w 1975 r. (Wyprawa Kobieca w Karakorum 75, Ladies Himalaya Expedition). Książkę tę wygrzebałem na jednej z półek Biblioteki Kraków . Książka bardzo szczegółowo opowiada o tym w jaki sposób doszło do zrealizowania pierwszej tak zaawansowanej logistycznie wyprawy narodowej w pasmo Karakorum, jakie były jej cele oraz jak finalnie udało się je zrealizować. W latach ‘60 i ‘70 ubiegłego wieku po raz pierwszy zaczęto poruszać kwestie wspinaczki sportowej realizowanej przez zespoły kobiece. Również w polskim świecie wspinaczkowym ten temat był poruszany co raz śmielej. Sama Wanda Rutkiewicz niejednokrotnie wypowiadała się na temat różnic we wspinaczce w zespole mieszanym (a więc z męskimi partnerami),a wspinaczce w zespole kobiecym. Uważała, że tylko wspinaczka w samodzielnych zespołach kobiecych, pozwalała jej uczestniczkom na odczuwanie pełni przeżyć i emocji związanych ze zdobywaniem szczytów górskich. Sama Rutkiewicz na starcie swojej kariery - trasy wspinaczkowe w Alpach i Norwegii – wspinała się w zespole z Haliną Krüger-Syrokomską, uzyskując zresztą świetne rezultaty. Zorganizowanie i zrealizowanie typowo kobiecej wyprawy w góry najwyższe, było zatem w tym okresie, wydarzeniem nie tylko na skalę europejską, ale podejrzewam że nawet światową. Nadarzyła się świetna okazja – rok 1975 został ogłoszony przez UNESCO Międzynarodowym Rokiem Kobiet.      Książka jest pełną relacją z organizacji wyprawy narodowej w góry wysokie. Musimy pamiętać, że wyprawa była organizowana w czasie głębokiej komuny, dlatego nie wystarczyło udać się do sklepu, kupić sprzęt do wspinaczki wysokogórskiej i ruszyć na podbój szczytów Karakorum. Czytając opis przygotowań do wyprawy i nie chodzi mi tu tylko o kwestie logistyki i osprzętu, ale również o szereg zabiegów dyplomatycznych, które doprowadziły do udzielenia przez rząd Pakistanu pozwolenia na realizację wyprawy, pokazuje jak jak wielkim wyzwaniem było przygotowanie takiej wyprawy. Równocześnie czytając właśnie o logistycznym przygotowaniu całego przedsięwzięcia, faktycznie myśli się o wyprawie Ladies Himalaya Expedition ‘75, jako o wyprawie narodowej – autorzy szczegółowo opisują jakie wsparcie uzyskano od poszczególnych spółdzielni produkcyjnych, co pokazuje że faktycznie przedsięwzięcie to powinno nosić miano „wyprawy narodowej”. Warto wspomnieć również, że ostatecznie w ramach wyprawy z 1975 r. w paśmie Karakorum miała działać grupa mieszana, ale z wyraźnie wydzielonymi zadaniami – odrębnymi dla zespołu kobiecego i męskiego. Decyzja taka została podyktowana z jednej strony realiami społeczno-kulturowymi (grupa kobieca wędrująca samotnie po muzułmańskim kraju mogła być narażona na szereg niebezpieczeństw),a z drugiej strony kwestiami finansowymi (ówczesne realia gospodarcze nie pozwalały na zorganizowanie dwóch odrębnych wypraw).      W „Zdobyciu Gasherbrumów” bardzo dokładnie, można rzec ze wręcz z kronikarską precyzją, opisano moment przygotowań do wyjazdu: to w jaki sposób był kompletowany zespół wspinaczy, w jaki sposób poszczególne grupy docierały do punktu zbiorczego w Skardu, jak przebiegała wędrówka karawany, jak przebiegały przygotowania do akcji górskiej i ataki szczytowe. Ciekawym rozdziałem, który również znalazł się w omawianej publikacji jest raport medyczny, w którym lekarka wyprawy, opisuje z jakimi trudnościami medycznymi musiała sobie poradzić w trakcie trwania ekspedycji. Znamienny jest fakt, że nie tylko sprawowała opiekę medyczną nad członkami wyprawy, ale również w miarę możliwości i dostępnych środków leczniczych niosła pomoc medyczną kulisom i ludności tubylczej z którą spotykała się w rejonie wyprawy. Co ciekawe, w trakcie organizacji ekspedycji założono również możliwość wystąpienia takich działania i w związku z tym odpowiednio zwiększono zapas leków. Jeśli chodzi o konstrukcję tekstu, to książka została podzielona na rozdziały, za które byli odpowiedzialni poszczególni uczestnicy wyprawy. Jest to bardzo dobry zabieg, bo czytelnik widzi poszczególne wydarzenia z kilku perspektyw, co tworzy w miarę obiektywny obraz zdarzeń. Tekst jest doskonałym świadectwem ogromu trudności i walki również, a może przede wszystkim, ze słabościami własnego organizmu, jakie każdy wspinacz musi przezwyciężyć, żeby pokusić się o zdobycie tych najwyższych punktów na Ziemi. Z drugiej strony w książce zarysowano motywacje poszczególnych uczestników, które kierują nimi przy podejmowaniu decyzji związanych z akcjami szczytowymi. Widać powoli rodzący się konflikt pomiędzy bezkompromisową, nastawioną na cel kierowniczką wyprawy (Wanda Rutkiewicz) a pozostałą częścią zespołu. Z pewnością na tę sytuację ma wpływ przedłużająca się wyprawa bez wyraźnych sukcesów – owszem indywidualne rekordy wysokości były przez poszczególne uczestniczki wspinaczki pokonywane i ustanawiane, ale nie oszukujmy się nie po to się tam wybrały…      Pomimo tych niesnasek wyprawa zakończyła się wielkim sukcesem. Podstawowym celem wyprawy było wejście samodzielnego zespołu kobiecego na szczyt Gasherbrum III (7952 m.),szczyt ten został zdobyty w składzie mieszanym: Wanda Rutkiewicz, Alison Chadwick-Onyszkiewicz, Janusz Onyszkiewicz i Krzystof Zdzitkowiecki. Było to nie tylko I wejście kobiece, ale równocześnie w ogóle pierwsze odnotowane wejście na ten szczyt, który do tego momentu uważany był za szczyt dziewiczy. Pozwoliło ono również na ustanowienie nowego kobiecego rekordu wysokości (który swoją drogą przetrwał około doby). Po raz pierwszy w historii odnotowano kobiece wejście na szczyt Gasherbrum II (8035 m.). Szczyt zdobyty został przez zespół w składzie: Halina Krüger-Syrokomska i Anna Okopińska – było to równocześnie pierwsze wejście samodzielnego zespołu kobiecego na szczyt ośmiotysięczny. Doprowadziło ono do ustanowienia nowego kobiecego rekordu wysokości dla Polski i Europy. Dodatkowo dwa męskie zespoły dokonały wejścia na szczyt Gasherbrum II ustanawiając wysokościowy rekord Polski (odnotowane III i IV wejście; zespół I – Leszek Cichy, Janusz Onyszkiewicz, Krzysztof Zdzitkowiecki; II zespół – Władysław Woźniak, Marek Janas, Andrzej Łapiński).     Książkę przeczytałem z wielkim zainteresowaniem. Pozwoliła mi ona uzmysłowić sobie jak wielkim przedsięwzięciem w tamtych czasach było przygotowanie wyprawy w tak egzotyczny rejon jakim jest pasmo Karakorum. Tekst ubogacony jest cudownymi zdjęciami, które doskonale obrazują przebieg wyprawy. Uważam, że pomimo upływających lat niektóre problemu nie straciły na wymowie i są one aktualne również teraz. Ze swojej strony zachęcam do sięgnięcia po tę blisko 40-letnią już lekturę.

OCENA - 8/10 REWELACJA Eiger (3970m) szczyt położony w szwajcarskich Alpach w regionie Berner Oberland, to z całą pewnością góra wyjątkowa i piękna. Zawsze mnie fascynowała, szczególnie jej północna ściana, w którą wpatruje się od lat, ponieważ stanowi tło, tapetę na moim komputerowym ekranie. Żeby zobrazować jej niepowtarzalny urok, majestat i surowość, niech każdy sobie wyobrazi 1800 metrowy pionowy blok ze skał i lodu pnący się w niebo. Zdobycie jej wymaga niesamowitej sprawności fizycznej, odwagi, determinacji i miłości do gór, by podjąć się takiego wyzwania. Książka „BIAŁY PAJĄK” Heinricha Harrera to klasyka literatury górskiej, pozycja obowiązkowa dla każdego fana górskich opowieści, ale nie tylko. To przede wszystkim opowieść o sile natury, czyhającym niebezpieczeństwie, o wspaniałych, odważnych i nietuzinkowych ludziach, którzy aby realizować swoje marzenia stawiali na szali własne życie. Czym jest zatem „Biały Pająk”, otóż nazwa ta ma swoją historię i określa szczytową część ściany Eigeru. Gdy patrzymy na nią przed oczami widzimy korpus składający się z wiecznego śniegu i lodu, a wokół rozciągają się wielometrowe białe odnóża na tle ciemnej skały, przypominające ogromnego pająka. Zapraszam do lektury tych niezdecydowanych. Naprawdę warto. Pozdrawiam. Jack_

Pozycję polecam dla miłośników literatury wspinaczkowej lat 70-80. Po przebrnięciu przez charakterystyczny dla Autora wstęp z nutą historii, czy geografii (co mi osobiście czyta się ciężko),czyta się całkiem przyjemnie. Opisy wypraw, zwłaszcza w ścianie wydają się dość szczegółowe w kontekście aspektów technicznych wspinaczki. Brakuje mi tu jednak jakiś większych przemyśleń i refleksji Autora. Pomimo, że książka nie znalazła się na szczycie moich ulubionych książek o tematyce górskiej z lat poprzedniej epoki, to oceniam ją pozytywnie i polecam miłośnikom gór i wspinaczki.

"W stronę Pysznej" to książka, która przybliża świat eksploracji Tatr w dwudziestoleciu międzywojennym - turystycznej, wspinaczkowej, narciarskiej. Tytułowa Pyszna to pasterska hala w górnych partiach Doliny Kościeliskiej, na której stało niegdyś schronisko Polskiego Towarzystwa Narciarskiego - mekka ówczesnych narciarzy. A głównym bohaterem książki jest Józef Oppenheim, wieloletni naczelnik TOPR, znamienity taternik i narciarz, opisuje ona jego działalność górską, także zawodową (był też wziętym fotografem krajobrazu),wreszcie towarzyską. Jest to też w pewnym sensie kronika najważniejszych wypraw ratunkowych TOPR z okresu międzywojennego. Książka napisana barwnym językiem, powstała na kanwie wspomnień partnerki i żony Oppenheima, Wandy Gentil-Tippenhauer. Była ona jej współautorką, w pierwszym wydaniu (1961 r.) jej nazwisko widniało na okładce, w kolejnych wydaniach, które ukazywały się po jej śmierci, jej nazwisko niestety usuwano. Gorąco polecam ten tytuł, podczas lektury znajdziemy się w najpiękniejszych górach świata. Ta książka słusznie zasłużyła na status kultowej. Pozycja obowiązkowa.

Bardzo dobra książka, która współcześnie by nie powstała. Dobór zdjęc, opisy, niecenzuralne anegdoty- to wszystko wyglądałoby zupełnie inaczej gdyby nad ksiązka pracowali obecni redaktorzy i osoby odpowiedzialne za kreowanie wizerunku w mediach. Poprzez tę ksiązke nastapiło jakieś odbrązowienie wspinaczy, sa tam przedstawione szczegóły o których nikt obecnie nie mówi. Góry i ich próba zdobycia, to jednak nie tylko heroiczna wyidealizowana postawa, ale także egoizm, dyskryminacja wobec kobiec, prywata, a lodowi zdobywcy to nie bohaterowie, ale często prymitywy które zazdroszczą kolegom sukcesów lub kosztem innych chcą go osiągnąc za wszelką cenę. W tym wszystkim postać Ryszarda Pawłowskiego sie wymyka, ale z penoscią jest to człowiek nietuzinkowy, którego chce się poznać.

Książka "K2. Triumf i tragedia" Jima Currana to fascynująca opowieść o jednym z najniebezpieczniejszych i najtrudniejszych w zdobyciu szczytów na świecie. Autor w znakomity sposób przedstawia historię wypraw na K2 oraz opisuje ich przebieg, emocje i dramatyczne momenty. Czytelnik zostaje wciągnięty w świat alpinizmu i odczuwa niemal fizycznie trud i ryzyko, jakie towarzyszą zdobywaniu szczytu. Książka ta to z pewnością pozycja obowiązkowa dla miłośników górskich wyzwań i historii alpinizmu. Polecam ją każdemu, kto szuka w literaturze mocnych wrażeń i inspirujących opowieści o ludzkiej determinacji i wytrwałości.

Stara, z nieco pożółkłymi kartkami i wyblakłymi zdjęciami, wygrzebana na straganie z używanymi ksiązkami, a jaka świetna. Zmagania z niedostępną górą, śniegiem, lodem i niesprzyjającą pogodą. Niesamowite kobiety zaprzeczające istnieniu "słabej płci".

Bardzo skromny, subtelny sposób przekazania tak wielkiej treści! Ze sposobu narracji Tenzinga bije wyjątkowa szczerość, nie nastawiona na błyskotki, które można spotkać w biografiach zachodnich wspinaczy. Wynika to może z kultury regionu, a może nieumiejętności pisania samego Szerpy, bo i całość zdaje się być bardziej opowieścią przy ognisku niż zapisem górskich dokonań. Do tego sam temat - obsesja jednej góry i historyczne wejście. Tę tematykę mogły podjąć dwie osoby, ale tylko jedna z nich opowiada ją ze swojej wschodniej, bardziej duchowej od naszej, perspektywy. Piękna czytelnicza gawęda.

Czytałem pierwsze wydanie. Mam takie przekonanie, oby mylne, że ta książka jest trochę zapomniana jeśli chodzi o polską literaturę górską. A dla mnie to jest arcydzieło jeśli idzie o tego typu pisarstwo. Moja ulubiona górska książka. Emocjonująca, napisana bardzo ładnym językiem, warta polecenia każdemu kto lubi góry zarówno te wysokie jak i te niskie.

Uderzające w tej książce jest to, że oprócz ciągłego podkreślania spraw typu "kobiety/kobietom/z kobietami" co w pewnym momencie staje się męczące, bardzo dużo miejsca poświęcone jest rzekomym nieprzyjemnościom które bohaterkę ponoć spotykały. Oczywiście głównie od mężczyzn ale nie tylko. Co ciekawe to Wanda Rutkiewicz często opisywana była jako osoba nieprzyjemna i skupiona na własnym sukcesie. Sprawy nie rozstrzygniemy z oczywistych względów ale ilość konfliktów które sama opisuje daje do myślenia. Tak czy owak przeciętna rzecz.

OCENA - 8/10 REWELACJA „MOJE ŻYCIE NA KRAWĘDZI” Reinholda Messnera to pasjonująca autobiografia. Książka ma charakter wywiadu, rozmowy z reporterem czasopisma „Der Spiegiel”, Thomasem Huetlinem. Ta relacja przeradza się w niesamowitą opowieść o jednym z najsłynniejszych himalaistów świata. Reinhold Messner wiódł ciekawe życie, wspinaczka znaczyła dla niego coś więcej niż sport, uwielbiał jak nikt inny zmagać się z trudnościami i niebezpieczeństwem była w tym nuta pasji ale i szaleństwa. Narażanie życia stało się codziennością, wędrówki po ekstremalnych ścianach przygodą. Lubił odkrywać nowe przejścia, traktował to jako podążanie za tajemnicą, koniecznie chciał przez kilka dni być zdanym wyłącznie na siebie. To swoiste podejście do tego co robił, wyniosło go na sam szczyt sławy i stał się niewątpliwie legendą za życia. Z tej książki dowiemy się naprawdę sporo o Reinholdzie ponieważ nasz bohater opowiada o swoim dzieciństwie, ojczystym kraju, przyjaźni, swoich relacjach w rodzinie. Wreszcie nie szczędzi nam szczegółów o sobie jakim jest człowiekiem, czym jest dla niego alpinizm, oraz o instynkcie który prawie zawsze podpowiadał mu, jaką wybrać drogę. Co ważne droga ta nie zawsze związana była wyłącznie z górami wysokimi, ale i z pustyniami Gobi czy Takla Makan, a nawet z Antarktydą czy Grenlandią. Jednym słowem podążał za wielką przygodą bo uznał, że tylko takie życie będzie coś warte. Czytałem tę pozycję z ogromnym zainteresowaniem, najbardziej zaintrygował mnie fragment dotyczący wyprawy na Nanga Parbat w roku 1970, w której zginął jego brat Gunther, mogłem poznać w końcu jego punkt widzenia na to wydarzenie i wreszcie je poznałem. Rewelacyjna autobiografia, polecam. Jack_

Michał Jagiełło był podobnie jak Józef Oppenheim naczelnikiem TOPR (a ściślej - Grupy Tatrzańskiej GOPR, bo pod taką nazwą w latach PRL funkcjonował TOPR). Wziął udział w przeszło 250 akcjach ratunkowych w Tatrach, a oprócz działalności taternickiej i ratunkowej - pisał. Spod jego pióra wyszło kilkadziesiąt publikacji - opowiadań, wierszy i książek, nie tylko górskich. A jego dziełem życia jest właśnie "Wołanie w górach", książka którą pisał i aktualizował przez lata - każde kolejne wydanie powiększone było o kolejne, aktualne rozdziały. Książka opowiada historię TOPR od początku, od pierwszych akcji ratunkowych - po te najnowsze. Pozycja obowiązkowa.

Uwielbiam opowiadania Pana Żuławskiego!Mam bardzo stary egzemplarz po dziadku. Za każdym razem książka wprowadza mnie w klimat lat przedwojennych, początków taternictwa. Tragedię tatrzańskie za każdym razem napawają mnie dreszczem, szczególnie nie do końca wyjaśniona historia rodziny Kasznicow.

Bacówka pod Mnichem i wypas zwierząt domowych w kotle Morskiego Oka, Kieżmarska Chata w Dolinie Kieżmarskiej i inne miejsca już nieistniejące, legendarny strażnik TANAP-u Jakup Lapsansky i środowisko taterników lat 50-tych, uzupełniane ocalałymi z wojny Pokutnikami i TOPR-owcami (jak Warzyniec Żuławski). To wszystko można spotkać w niniejszym zbiorze gawęd lidera tego pokolenia, chyba ostatniego pamiętającego Tatry romantyczne, dzikie i minione. Gawędy Długosza z literackiego punktu widzenia nie są niczym nadzwyczajnym, mają jednakże unikatowy, niepowtarzalny klimat dawnych Tatr. Wspaniała pozycja.