Zagubiony wątek. Historia starożytności oraz kobiet, które ją tworzyły
Jestem rozczarowana. Wprawdzie książkę dobrze się czyta, jest bardzo sprawnie napisana, rozumiem, ze to tylko pozycja popularnonaukowa, ale mnie tu ewidentnie brakowało konsultacji z kulturoznawcą lub historykiem kultury. Bo jak się na rolę polityczną kobiety popatrzy od strony kulturowej, to wychodzą ciekawsze rzeczy. Mianowicie kultury matriarchalne lub matrylinearne były i są rzadkością ogólnie nie wiadomo dlaczego. Brak w tej książce uwzględnienie niejednolitego stosunku do kobiet wśród bardzo zróżnicowanych kulturowo plemiennie Greków. Czym innym był status kobiety w Starożytnej Sparcie, czym innym w Atenach, a już w ogóle czymś odrębnym w greckich miastach-państwach w Azji mniejszej, gdzie dominowały wpływy perskiej kultury i organizacji społecznej. W sumie nie wiadomo, czy kobiety, które Platon spotykał na dworze tyrana Koryntu na wygnaniu były wysokiej, może najwyższej klasy luksusowymi prostytutkami czy po prostu damami dworu, bo w Atenach tzw. przyzwoite kobiety nie przebywały razem z mężczyznami, nie uczestniczyły w życiu publicznym w ogóle, mieszkały też osobno. Brak też zróżnicowania społecznego w statusie kobiet. Więcej mogły bogate patrycjuszki, a znacznie mniej kobiety wolne z niższych szczebli społecznych. Brak kilku wniosków, o które aż się prosi, żeby je wyprowadzić. Przede wszystkich chodzi o to, że walka o władzę dotyczy również kobiet, nie tylko mężczyzn bez względu na rodzaj organizacji społecznej. Kobiety walczyły o nią i walczą tak samo jak mężczyźni, inaczej natomiast wygląda sposób jej sprawowania. W świecie starożytnych Greków i Rzymian w ogóle nie było stanowiska królowej czy cesarzowej, tak jak nie było królów i cesarzy w naszym rozumieniu. Cesarz nie był boskim pomazańcem, choć bywał najwyższym kapłanem, czasami bogiem, ale zazwyczaj po śmierci. Senat powierzał mu imperium, czyli zgodę na sprawowanie władzy, co nie obejmowało jego żony czy matki. Pozbawione praw obywatelskich Greczynki i Rzymianki musiały mieć opiekuna prawnego, były, jak to ujął był Napoleon Bonaparte "wieczyście" nieletnie". Co nie znaczy, że nie były żądne władzy ani ze jej nie miały. Opiekuna prawnego też można wykorzystać do tego, by za jego pośrednictwem sprawować władzę i to też jest władza. Właśnie o takiej jest mowa w tej książce. Nie wiem, czy to koncepcja autorki czy wątpliwa zasługa tłumacza, skądinąd bardzo dobrego, ale wywodowi się to nie przysłużyło. Uparte szukanie bezpośredniej władzy kobiet wśród systemów, w których nigdy oficjalnie jej nie było jest, moim zdaniem, delikatnie mówiąc pomyłką, Autorka szuka uparcie dowodów na bezpośrednią polityczną władzę kobiet wśród społeczeństw, w których nawet taka władza przyznawana mężczyznom miała spore ograniczenia w postaci parlamentu, zgromadzenia ludowego, wreszcie organizacji wojskowej i społecznej. Władzę w Grecji i Rzymie sprawowali obieralni urzędnicy, a nie było wśród nich kobiet, choć nieliczne kobiece urzędy były. Jak rządziły kobiety? Poprzez mężów, synów i kochanków, choć niekoniecznie niewidoczne publicznie. Niemniej jednak na te, które ośmieliły się zarządzić coś same, jak Agryppina Starsza, choć uczyniły to dobrze, nie spadał deszcz zaszczytów, lecz kar, z ciężką chłostą włącznie jakby miały one zachwiać państwowością rzymską w jej posadach. Jest w ogóle rzeczą zastanawiającą, dlaczego wszystkie właściwie społeczeństwa i państwa zorganizowane są wokół niesamodzielności, bierności i podporządkowania kobiet i to tylko dlatego, że "tak było zawsze". Podobnie władza kobiet nie budzi sprzeciwów dopóki nie jest władzą jawną. Jeśli wsią rządzi żona sołtysa w jego imieniu nikt nie protestuje, ale jeśli sama chce zostać sołtysem może mieć spore problemy. Ten przymus niejawności władzy kobiet, nietolerowania żadnych przejawów samodzielnego jej sprawowania jest ciekawy i zastanawiający, tym bardziej, że objawiał się już w starożytności oskarżeniami o czary oraz procesami o czary.
Niewiele tu odkryć. W zakresie roli kobiet i ich władzy w społecznosci Greków i Rzymian napisano tomy. Polecam pracę Andrzeja Wypustka oraz bardzo ciekawą pozycję: "Wszystkie trupy prowadzą do Rzymu", w której omawia się sytuację kobiet wolnych, ale niebędących damami ze sfer najwyższych cesarstwa. Nie podoba mi się ciągota autorki do wybielania postaci kobiecych, co mnie złości, bo moim zdaniem sytuuje je w jednoznacznej roli ofiary. Bardzo wątpię, czy Liwia, żona Oktawiana Augusta widziała się w roli bezbronnej niewinnej ofiary. To raczej inni mogli być jej ofiarami. Wprawdzie jako żona Princepsa nie miała władzy jako takiej, ale jako jego najbardziej zaufana doradczyni miała olbrzymi wpływ na losy jego i swojej rodziny, a tym samym państwa. Zdobyła sobie wpływ na rozdawnictwo przywilejów i urzędów, decydowała o polityce dynastycznej, czy raczej zręcznie manipulowała Augustem. Naprawdę trudno nie dostrzec, że Livia pozbyła się wszystkich członków rodziny Oktawiana. Ostatecznie na placu boju pozostała ona sama i jej jedynak Tyberiusz. Jedna z najsłynniejszych zasad prawa rzymskiego głosi, iż ten jest winien zbrodni, kto odnosi największą korzyść. A Livia ją odniosła: doprowadziła do tego, że Oktawian praktycznie został sam, po to by Livia mogła sprawować władzę wprawdzie z tylnego siedzenia, ale już bez ograniczeń oraz żeby mogła ją sprawować po śmierci męża manipulując synem. Nie byłabym taka pewna w usprawiedliwianiu jej, że nie stała za zesłaniami obu Julii i Postumusa, a przy okazji i Owidiusza oraz przyspieszeniu zejścia Augusta z tego świata, żeby na przykład nie rozmyślił i nie wyznaczył kogoś innego poza Tyberiuszem na swojego następcę. Tyberiuszem Livia mogłaby w swym zamyśle kierować bez przeszkód, wszak nikt, tak jak matka, nie ma takiej władzy na dzieckiem, władzy absolutnej. Z jakiegoś powodu Tyberiusz paranoicznie bał się matki, nienawidził jej wręcz, podobnie jak wielu innych kobiet ze swojego otoczenia. Wiedział, że dla nich jest tylko narzędziem sprawowania władzy. Być może owe damy ze sfer cesarskich i senatorskich grały w politycznej grze męskimi pionkami, a Tyberiusz takim pionkiem być nie chciał. Jeśli spojrzymy na szaleństwa cesarzy takich jak Kaligula czy Neron, to można dopatrzeć się właśnie ucieczkę w szaleństwo przed żądnym władzy otoczeniem, w którym było niemało kobiet. Odsyłając na bok kołtuńskie i świętoszkowate oburzenie relacjami na temat Tyberiusza i Nerona z ich matkami można się przecież dopatrzyć nie tyle bezwzględnych tyranów, wariatów i matkobójcy, ile synów udręczonych ponad wytrzymałość ich psychiki. Niby autorka deklaruje we wstępie chęć odcięcia się od piszących dla taniej sensacji rzymskich historyków, niemniej jednak poprzestaje na wytyczonych przez nich liniach relacji: mężczyzna jako gnębiciel kobiety i kobieta jako jego ofiara. Nigdy nie dowiemy się jak było na prawdę, jedno jest pewne: kobiety, które brały udział w rozgrywkach politycznych nie były aniołami, były twardymi Rzymiankami zahartowanymi przez życie, wojny, politykę, wysportowanymi, świetnie wykształconymi, bogatymi i bardzo dobrze orientującymi się jaka jest stawka i o co idzie w grze o władzę. Trudno widzieć w nich ofiary. A jeżeli były ofiarami władzy, to trzeba pamiętać, że niekoniecznie oznacza to, że były ofiarami mężczyzn, skoro kobiety też ją sprawowały, choć była to władza innego typu. Historycy napisali sporo na temat władzy kobiet. Autorka "Zagubionego wątku" chyba ich nie przeczytała.
Ogółem. Jest to pozycja godna polecenia, ale jako wprowadzenie dla tych, co dopiero zaczynają swoją przygodę z historią starożytną, co nie znaczy, że jest zła. Natomiast ci, co szukają jakiś głębszych analiz władzy kobiet w tamtym okresie mogą sobie odpuścić, bo tego po prostu w niej nie ma. Autorka po prostu wymienia i omawia dzieje kobiet, które tę władzę sprawowały, niemniej nie jest to pozycja w żadnym wypadku przełomowa, choć rozumiem, że wielu jest takich historyków, nie tylko starożytności, którzy nie uznają ani wpływu kobiet na historię, ani historii na kobiety, jakbyśmy istniały w jakiejś innej bańce czasoprzestrzennej i wydarzenia historyczne zupełnie nas nie dotyczyły, no może poza praniem i cerowaniem wojskowych gaci i onuc. Zamysł był dobry, z realizacją trochę gorzej, ale w sumie może być.
Szukamy ofert...
OPINIE i DYSKUSJE o książce O wolności. Przewodnik po świecie, który można ocalić
Historyczno-filozoficzne eseje na temat różnych aspektów wolności. Książka z kategorii przeczytaj koniecznie.
Historyczno-filozoficzne eseje na temat różnych aspektów wolności. Książka z kategorii przeczytaj koniecznie.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPo przeczytaniu poprzedniej książki tego autora "Ucieczka do niewolności" która mnie zafascynowała, jestem trochę zawiedziony. Dla mnie za mało jest tu faktów potwierdzających głoszone tezy. Wywód jest bardzo teoretyczny i dość rozwlekły. Książka jest bardziej filozoficzna a nie historyczna. A przecież autor jest historykiem a nie filozofem.
Po przeczytaniu poprzedniej książki tego autora "Ucieczka do niewolności" która mnie zafascynowała, jestem trochę zawiedziony. Dla mnie za mało jest tu faktów potwierdzających głoszone tezy. Wywód jest bardzo teoretyczny i dość rozwlekły. Książka jest bardziej filozoficzna a nie historyczna. A przecież autor jest historykiem a nie filozofem.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toGenialna lektura o tym co najważniejsze - WOLNOŚĆ !
Jest to jedna z najważniejszych i najbardziej aktualnych książek eseistycznych ostatnich lat. Autor, znany historyk i przenikliwy komentator współczesnej polityki, podejmuje próbę ponownego zdefiniowania pojęcia wolności w świecie naznaczonym dezinformacją, kryzysem demokracji i narastającymi tendencjami autorytarnymi. Snyder nie traktuje wolności jako abstrakcyjnego hasła ani prostego braku ograniczeń, lecz jako aktywną postawę wymagającą odpowiedzialności i zaangażowania.
Punktem wyjścia dla autora jest analiza historii XX i XXI wieku — od doświadczeń nazistowskich Niemiec i Związku Radzieckiego, przez współczesną Rosję Władimira Putina, aż po Stany Zjednoczone czasów Donalda Trumpa. Snyder pokazuje, że wolność nie zanika nagle, lecz stopniowo, w wyniku obojętności, manipulacji faktami oraz rezygnacji obywateli z własnej sprawczości. Historia staje się tu narzędziem ostrzegania, ale i źródłem praktycznych lekcji.
Centralnym elementem książki jest koncepcja pięciu filarów wolności: suwerenności, nieprzewidywalności, mobilności, faktów i solidarności. Snyder przekonująco dowodzi, że suwerenność oznacza zdolność do samodzielnego myślenia i działania, a nie izolację. Nieprzewidywalność staje się przestrzenią wolności, ponieważ systemy opresyjne dążą do pełnej kontroli i schematów. Mobilność rozumiana jest nie tylko dosłownie, lecz także jako otwartość na zmianę i rozwój. Fakty to fundament życia w prawdzie, bez którego demokracja nie może funkcjonować, natomiast solidarność przypomina, że wolność nigdy nie jest wyłącznie indywidualnym doświadczeniem.
Styl Snydera jest klarowny, esejystyczny i jednocześnie zaangażowany moralnie. Autor nie moralizuje, lecz zaprasza czytelnika do refleksji i współodpowiedzialności. O wolności to książka wymagająca intelektualnie, ale napisana w sposób przystępny, dzięki czemu trafia nie tylko do akademików, lecz także do szerokiego grona odbiorców.
Podsumowując, O wolności. Przewodnik po świecie, który można ocalić to odważna i głęboko humanistyczna propozycja myślenia o przyszłości. To lektura obowiązkowa dla wszystkich, którym zależy na demokracji, prawdzie i wspólnocie. Snyder przypomina, że wolność nie jest dana raz na zawsze — trzeba ją nieustannie rozumieć, ćwiczyć i chronić.
Moje mocne 9/10 :)
Genialna lektura o tym co najważniejsze - WOLNOŚĆ !
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toJest to jedna z najważniejszych i najbardziej aktualnych książek eseistycznych ostatnich lat. Autor, znany historyk i przenikliwy komentator współczesnej polityki, podejmuje próbę ponownego zdefiniowania pojęcia wolności w świecie naznaczonym dezinformacją, kryzysem demokracji i narastającymi tendencjami autorytarnymi....
Snydera czytać warto i trzeba. Tym razem omawia pojęcie wolności i jej współczesne wymiary. Czytałam z ołówkiem w ręce robiąc notatki do wykorzystania na zajęciach ze studentami lub do własnych tekstów. Naprawdę mądra książka.
Snydera czytać warto i trzeba. Tym razem omawia pojęcie wolności i jej współczesne wymiary. Czytałam z ołówkiem w ręce robiąc notatki do wykorzystania na zajęciach ze studentami lub do własnych tekstów. Naprawdę mądra książka.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWolność pozytywna w świecie pogubionym
Nie jest pewne, że historyk dysponuje specjalnym wglądem w czekającą nas przyszłość. Przeszłość stanowi dla niej przecież zaledwie wskazówkę. Jednak Timothy Snyder w książce „O wolności. Przewodnik po świecie, który można ocalić” dostarcza ważnego namysłu dla statusu pojęcia ‘wolność’. Jak jest rozumiane, wypaczane, dezawuowane, pielęgnowane. Historyk analizując Stany Zjednoczone, historyczne wzloty i upadki ich systemu politycznego, pokazuje kondycję świata demokracji w XXI wieku przez pryzmat praw jednostek. Wolność odmienia przez wszystkie przypadki, by wydobyć sedno tej wartości. Zaakcentowany namysł egzystencjalno-filozoficzny, wynikający z doświadczeń życiowych (*),dodaje przesłaniu autentyczności. To kolejny krzyk intelektualisty w obronie demokracji w krajach, w których decydenci promują swoistego złotego cielca w postaci ‘narracji deprawująco-relatywizujacej’.
Nie wszystko w książce dostarczyło mi równie mocnych obserwacji. Jednak w przypadku mechanizmu ostatnich lat, który przybrał formę ponadnarodowego i immunizowanego na większość systemów polityczno-społecznych zniewolenia totalnego, odmalowana panorama jest rzeczowa. W zasadzie każda rozbudowana ludzka konstrukcja kulturowa ma blaski i cienie. Da się jednak tym światem idei i postaw zarządzać, można wskazywać lepsze i gorsze rozwiązania. Emocje, które towarzyszą autorowi przez całą książkę, oddaje dość ‘heretycki’ wniosek, niewymagający już dowodu słuszności, ale raczej poszukiwania remedium (str. 94-95):
„Podobnie jak czechosłowaccy komuniści libertarianie z Doliny Krzemowej najpierw obiecywali nowy wspaniały świat, potem mówili nam, że nie ma alternatywy, a na koniec zaprosili nas, byśmy żyli wewnątrz ekranu. Tak jak komuniści, oni również przeszli od bezgranicznej wiary w utopię do zupełnego nihilizmu we wszystkich obszarach – do świata, w którym ‘wszystko jest do dupy’.
Następnie zadają pytanie, czy nie żyjemy może w symulacji komputerowej – lub, posługując się starszym sformułowaniem, w platońskiej jaskini. Mówiąc o symulacjach, bogaci i ważni ludzie szukają niestety wymówki, by działać nieodpowiedzialnie. Jeżeli zdecydujemy, że nie jesteśmy prawdziwi, a życie jest gdzie indziej, możemy stoczyć się do jaskini, w której moralność jest bezcelowa, a wolność niemożliwa”
Celem Snydera było przepracowanie nowożytnych idei wolności w realiach współczesnych. Diagnozując upadek USA na wielu polach życia publicznego, oferuje powrót do postaw wschodnioeuropejskich dysydentów, chociażby Havla i Michnika, którzy, jak wynika z powyższego cytatu, w pewnym sensie walczyli z tym samym zniewoleniem. Apeluje o pielęgnowanie pozytywnego wymiarach wolności (do czegoś) i unikanie pułapek demagogii wolności negatywnej (od czegoś). W zasadniczym wątku rozwija myśli wokół kilku obszarów, na których tak rozumianą wolność należy budować. Skupia się na suwerenności, nieprzewidywalności i mobilności. Szczególnie drugi i trzeci składnik wolności prezentują się w postaci dość nieoczywistej. W związku z tym, wolność nie może wzrastać w świecie nieuchronności (str. 202) czy krępującym jednostki. Nieco zabrakło w tych akurat analizach przedyskutowania granic wolności. W tym sensie praca Stiglitza (*) jest dobrym dopełnieniem książki Snydera.
Nie przebierając w słowach, historyk konfrontuje ‘staromodne’ idee wolności z cynizmem konsumpcyjnej globalizacji. Po dość niesatysfakcjonującym rozdziale o faktach, jako orężu ludzi broniących wolności, dostajemy najciekawszy rozdział, taką frontalną filipikę w rozdziale ‘Solidarność’. Dla samego tego fragmentu warto przeczytać całość. Jest tam pustka libertarianizmu, kult relatywizmu, komercjalizacja medycyny (piękna sentencja na str. 289),para-religijna wersja kapitalizmu. Wybrałem drugi, również dłuższy cytat, który obrazuje mechanizmy manipulacji i narracyjną przemoc (str. 283):
„Aby sięgnąć gwiazd, będziemy musieli oderwać wzrok od naszych telefonów. Do innych planet możemy dotrzeć tylko z wykorzystaniem rakiet z napędem termojądrowym. Takie rakiety opracujemy dopiero wtedy, gdy będziemy dysponować syntezą jądrową. Warunkiem ujarzmienia syntezy jądrowej jest próba zaradzenia zmianie klimatu. Zmianą klimatu zajmiemy się dopiero wtedy, gdy ludzie uwierzą, że ona zachodzi. Żeby w to uwierzyli, niezbędna jest reforma mediów społecznościowych. Musk jest właścicielem platformy, która poucza nas, że zmiana klimatu jest mistyfikacją. To znacznie zmniejsza prawdopodobieństwo podróży kosmicznych.”
Pomijając kilka detali, przesłanie tego fragmentu jest jasne i pokazuje (nawet z przypadłością w postaci zawężenia problemu do jednego gracza) sedno naszych bolączek. Brakuje nam zaufania do specjalistów, do istoty pracy badawczej, do wartości prawdziwego dziennikarstwa, do wartości wysiłku włożonego w ustalanie faktów. Samo podsumowanie jest spojrzeniem szukającym balansu między elitaryzmem (merytokracją) a egalitaryzmem (vox populi). Udaje się w nim wybrnąć z tej sprzeczności poprzez rozbudowanie wspomnianej trójelementowej wolności o samodzielność i solidarność. Pierwsza prowadzi do dorosłości (bliskiej hasłu Kanta),druga do lepszego wartościowania postaw i sądów.
„O wolności” to w pewnym stopniu autobiografia profesora. Czerpanie z własnego życia pomaga Mu zbudować jednocześnie badawczy dystans i aksjologiczne wnioski. Kresowe korzenie dają szerszą perspektywę dla amerykocentryzmu, który jest tu w wersji nienachalnej. Wynika on z dobrze zdefiniowanego odbiorcy i założonych celów publikacji. Wychodzi z założenia, że chora Ameryka, to kłopot dla tej części świata, która chciałby uniknąć chińskiej wersji państwa i społeczeństwa. Książka należy do niezbyt licznej grupy tych, które we fragmentach czytałem ponownie. To dla mnie dodatkowy atut dla ponadprzeciętności obserwacji Snydera i syntetycznego trafiania w sedno kondycji świata uwikłanego w pozory i tyranię dezinformacji. Historyk pisze prostym językiem sięgając głębi, czerpie z przemyśleń swoich mistrzów, m.in. Kołakowskiego, Judta, Weil. Punktuje kluczowe błędy decyzyjne rządu federalnego (od wolnego rynku w wersji skrajnej, poprzez dyskryminacje i więziennictwo, po promocje źle rozumianego indywidualizmu),by zaproponować modyfikacje. Te zmiany, to nie tylko konsekwencje światopoglądu autora, który jest wyczuwalny, ale żelaznych faktów o pogłębiającej się anomalii w relacjach człowiek-człowiek, przyroda-człowiek, świat wirtualny-człowiek i cała klasa relacji jednostka-zbiorowość.
BARDZO DOBRE – 8/10
=======
* W książce Snyder wspomina o poważnej chorobie, która wydawała mu się w pewnym momencie terminalną.
** „Droga do wolności”, Stiglitz J.E., Prześwity 2025
Wolność pozytywna w świecie pogubionym
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNie jest pewne, że historyk dysponuje specjalnym wglądem w czekającą nas przyszłość. Przeszłość stanowi dla niej przecież zaledwie wskazówkę. Jednak Timothy Snyder w książce „O wolności. Przewodnik po świecie, który można ocalić” dostarcza ważnego namysłu dla statusu pojęcia ‘wolność’. Jak jest rozumiane, wypaczane, dezawuowane,...
Ostatnio wpadła mi w ręce najnowsza pozycja Timothy Snydera, czyli "O wolności. Przewodnik po świecie, który można ocalić". Wydawnictwo Znak Znak Horyzont Wydanie ładne, twarda okładka, oprawa szyta. Stron ponad 450. Osoby Snydera przedstawiać nie trzeba. Nie mogę powiedzieć, żebym czytał wszystko, co napisał, ale nie jest to mój pierwszy kontakt z autorem. Tym razem dostajemy, chyba mogę to nazwać w ten sposób, esej. Głównym tematem jest, oczywiście, wolność i rozmaite jej aspekty oraz sposoby pojmowania. Zarówno w ujęciu historycznym, jak i współczesnym. A do tego mnóstwo wątków autobiograficznych. Jest naprawdę ciekawie, więc jeśli szukasz dla siebie intelektualnej rozrywki i, może, tematu do dyskusji, to książka na pewno się nada.
Ostatnio wpadła mi w ręce najnowsza pozycja Timothy Snydera, czyli "O wolności. Przewodnik po świecie, który można ocalić". Wydawnictwo Znak Znak Horyzont Wydanie ładne, twarda okładka, oprawa szyta. Stron ponad 450. Osoby Snydera przedstawiać nie trzeba. Nie mogę powiedzieć, żebym czytał wszystko, co napisał, ale nie jest to mój pierwszy kontakt z autorem. Tym razem...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to