Szafirowe oczy

Szafirowe oczy opublikowano w 1873 roku, ale jak wszystkie niemal powieści czasów wiktoriańskich ukazywała się początkowo w odcinkach (Tinsley's Magazine). Jest to trzecia opublikowana - po Desperate Remedies i Pod drzewem, pod zielonym - powieść Thomasa Hardy'ego.

Główną bohaterką, właścicielką tytułowych szafirowych oczu jest córka wikarego, Elfride Swancourt, o której rękę starają się dwaj przyjaciele, Stephen Smith, syn mistrza murarskiego, pnący się po szczeblach kariery architekt, oraz Henry Knight, erudyta i literat, mentor Smitha.

Pod warstewką historii miłosnej widzimy uprzedzenia na tle społecznym, a także zapowiedź kobiecych dylematów moralnych rozwiniętych później w historii Tess. Nie jest jednak tak spójna ani mocna w przekazie. No i nie kupuję zakończenia. O ile decyzję Elfride wydaje się logiczna, to już samo, hm, jak to ująć i nie zaspojlerować - samo to, co się później stało z E., wydaje się, przepraszam za eufemizm - głupie.

Poza tym, Elfriede okropnie irytowała. Podobnie zresztą egzaltowany Knight. Za to przednio się bawiłam przy mieszkańcach wsi; to są moje ulubione momenty u Hardy'ego, te dykteryjki jak perełki, opis prowincjonalnego życia. Widać tu pełnię humoru autora i jego pogodne usposobienie.

W powieści możemy odnaleźć pierwszą żonę Hardy'ego, Emmę Gifford, która podobnie jak Elfride była córka pastora (dla przypomnienia Thomas Hardy był z wykształcenia architektem, podobnie jak Stephen Smith). Ciekawe są te autobiograficzne tropy, zwłaszcza, że ponoć poszukiwanie zaginionego kolczyka również nie wzięło się znikąd.

Fanom twórczości Thomasa Hardy'ego polecam lekturę i porównanie ze sławniejszymi dziełami, w porównaniu z którymi wypada niestety blado. Oczywiście polecam zwrócić uwagę na sławny cliffhanger, podczas którego Knight zawisa nad przepaścią.

Szafirowe oczy opublikowano w 1873 roku, ale jak wszystkie niemal powieści czasów wiktoriańskich ukazywała się początkowo w odcinkach (Tinsley's Magazine). Jest to trzecia opublikowana - po Desperate Remedies i Pod drzewem, pod zielonym - powieść Thomasa Hardy'ego.

Główną bohaterką, właścicielką tytułowych szafirowych oczu jest córka wikarego, Elfride Swancourt, o której...

,,Oczy te były błękitne, niebiańsko błękitne. Był to błękit jesieni, błękit oddalonych wzgórz i leśnych wgłębień w słoneczny poranek wrześniowy. Błękit mgły i cienia, który nie zaczyna się nigdzie, nie ma powierzchni i spogląda się weń, nie nań..."

To właśnie tym cytatem przywitał mnie Thomas Hardy w trzeciej powieści jego autorstwa, po którą sięgnęłam, skuszona intrygującym tytułem i pięknem okładki. Choć już z zewnątrz przykuwała uwagę, w środku okazała się być równie bogata w treść, skrajne emocje, poetyckie opisy przyrody, i jak to bywa u Hardy'ego - krytykę norm społecznych.

Jednym z powodów, dla których na nowo do niego powracam, jest przede wszystkim genialna zdolność obserwacji ludzi, świata i praw, jakie nim rządzą, często niesprawiedliwych i okrutnych. Hardy potrafi pisać bez ogródek, nie bacząc na możliwość wywołania szerokich kontrowersji, i za to ogromnie go podziwiam - ponad 150 lat później, ale niekiedy w dokładnie takiej samej rzeczywistości, jakiej on nie potrafił zaakceptować.
Oglądając program dokumentalny na jego temat, zapadło mi w pamięć, że był szczególnie wrażliwy na kwestię biedy, co przebija się w każdej z jego powieści jako czynnik determinujący poniekąd losy postaci.

W ,,Szafirowych oczach" zajmuje się krytyką hierarchii społecznej i konwenansów rządzących nawet ludzkimi uczuciami, takimi jak miłość.
Przepiękna i rozkwitająca relacja głównej bohaterki, Elfride, z pochodzącym z uboższej rodziny Stephenem zostaje zniszczona przez ojca dziewczyny, dla którego potencjalne małżeństwo między nimi równałoby się z mezaliansem.
Zdeterminowany, aby "zasłużyć" na ukochaną Stephen wyjeżdża do Indii, z silnym przekonaniem i obietnicą Elfride, że jeszcze kiedyś im się uda.
W czasie nieobecności Stephena pojawia się w jej życiu inny mężczyzna, odmienny od poprzedniego, ale równocześnie jego przyjaciel, Henry Knight, który z czasem skrada serce Elfride. Gdzieś z tyłu głowy wspomnienie o Stephenie pozostaje dla niej żywe, ale nowy ukochany powoli zajmuje jego miejsce. I tak Elfirde musi wybierać między sentymentem a namiętnością, jednocześnie zatracając się w kłamstwach.
,,Bywa, że miłość umiera sama, lecz częściej się zdarza, że kona w chwili przenoszenia jej na inny obiekt."

Jej relacja z Knightem rozpada się pod ciężarem braku szczerości, ale głównie ze względu na jego idealizm i nierealne oczekiwania wobec kobiet. Traktował Elfride jak bóstwo, którym nie była; chciał, żeby należała do niego i nie był w stanie udźwignąć faktu, że kobieta też może kochać więcej, niż jeden raz.

Sposób, w jaki Hardy uchwycił pojęcie miłości, jest po prostu godny podziwu.
Podobało mi się, że zbliżając się ku końcowi nie czułam antypatii wobec żadnego z bohaterów. Nie byłam zwolenniczką ani Henry'ego, ani Stephena, bo obie te relacje były wyjątkowymi doświadczeniami dla Elfride, choć tak bardzo różniły się między sobą. Obaj mężczyźni ją kochali, każdy na swój sposób, dokładnie tak jak ona ich.
Końcówka miała bardzo wymowny wydźwięk, nieoczekiwany.

Stylistycznie jak zwykle bez zarzutu - głębokie portrety psychologiczne bohaterów, poezja ukryta między słowami, natura w drugoplanowej roli, czyli mój ulubiony Hardy 💌

Piękna powieść, bez dwóch zdań do polecenia sympatykom pisarza.

,,Oczy te były błękitne, niebiańsko błękitne. Był to błękit jesieni, błękit oddalonych wzgórz i leśnych wgłębień w słoneczny poranek wrześniowy. Błękit mgły i cienia, który nie zaczyna się nigdzie, nie ma powierzchni i spogląda się weń, nie nań..."

To właśnie tym cytatem przywitał mnie Thomas Hardy w trzeciej powieści jego autorstwa, po którą sięgnęłam, skuszona...

Nie jest to może najlepsza powieść Hardy’ego, ale zdecydowanie warta przeczytania.

Nie jest to może najlepsza powieść Hardy’ego, ale zdecydowanie warta przeczytania.