Czy w 2026 roku, lat kilkanaście po “aferze Snowdena” jest jeszcze sens, by czytać jego biografię? Okazuje się, że jak najbardziej tak!
Jest oczywistą oczywistością, że władze amerykańskie będą starały się zdyskredytować i i oczernić osobę, która ujawnia ich tajemnice. Sposób zawsze się znajdzie, bo nikt nie jest krystalicznie czysty. Tak samo jak oczywiste jest, że w reakcjach na tego typu książki zawsze, ale to zawsze pojawiają się oskarżenia o to, że są one “próbą wybielenia” bohatera. Brak zaufania jest w sumie zrozumiały. Dokładnie tak jak Snowden napisał w książce: wystarczy wskazać palcem na mapę. Już sam fakt przebywania w Rosji wystarcza, by podważyć jakąkolwiek wiarygodność. Nieważne, że w tę sytuację wepchnął go jego własny kraj (i może właśnie o to chodziło). Ileż to więc osób, siedząc w kapciach przed swoim komputerem, nie zastanawiających się nawet nad zakwestionowaniem istniejącego systemu i nie odróżniających powszechnej inwigilacji od faktycznej działalności wywiadowczej, ocenia Edwarda Snowdena, dywagując czy jest on bohaterem, czy zdrajcą. Do tego dołączają sugestie graniczące z pewnością, że jest rosyjskim szpiegiem. Chciał bronić demokracji i przestrzegania prawa gwarantowanego konstytucją, w tym prawa do prywatności i wolności - i dlatego sprzedał się Rosjanom. No tak, to ma sens. Tak samo jak to, że w wyniku tego stracił wszystko: pracę, rodzinę, całe swoje dotychczasowe wygodne i dostatnie życie. Zastanówmy się też, ilu z nas byłoby skłonnych rzucić wszystko w obronie własnych ideałów i w trosce o interes społeczny - a ilu z nas jest właśnie takimi trybikami w maszynie, zgorzkniałymi cynikami, wiedzącymi, że służą złemu panu, ale “mającymi to w d…e”? No właśnie. I co byś zrobił/a, gdybyś utknął w putinowskiej Rosji? Fakt, że Snowden od lat przebywa w Rosji i uzyskał już nawet rosyjskie obywatelstwo (w 2022 roku, książkę wydano w roku 2019) - faktycznie brzmi jednak słabo. Interesujące jest czemu Rosja, niesłynąca przecież z łagodności w stosunku do tych, którzy przeciwstawiają się władzom, chroni tego amerykańskiego dysydenta. Na pewno nie jest to czarno-biała sytuacja.
Tragedia Edwarda Snowdena polega nie tylko na tym, że trafił z deszczu pod rynnę. Abstrahując nawet od tego, czy obecnie Snowden ma coś wspólnego ze szpiegowaniem na rzecz Rosji, to wszystko to, co zrobił poszło jak krew w piach. Chciał przekazać coś ważnego ludziom, tymczasem my to zignorowaliśmy. Bo wszystko to, o czym Snowden pisze - o tym, jak funkcjonuje internet, jak pozyskiwane są dane i jak masowa (i celowa) jest inwigilacja nas wszystkich - to prawda i to wszystko jest cholernie aktualne. Bo czy rządy przestały nas inwigilować (w szczególności rząd USA, żeby nie wspomnieć państw niedemokratycznych)? Nie, a ta inwigilacja wznosi się na coraz to wyższy poziom dzięki AI. A większość z nas wzrusza ramionami. Czy kogokolwiek jeszcze treść tej książki szokuje? Wszystko to wyraża jedna z opinii:
"Tak naprawdę nie dowiedziałam się niczego nowego. Liczyłam na jakieś tajemnice, coś szokującego... a dostałam informację, że jesteśmy inwigilowani. Wow, serio?"
No właśnie. Łatwo powiedzieć w 2026, ale czy było to takie oczywiste zanim Snowden to ujawnił? Co gorsza, czy nas to niepokoi? Skoro twierdzimy, że to dla nas nic nowego, a mimo to nie przejmujemy się tym - jak to o nas świadczy? Wiemy też, że zbierają dane o nas prywatne firmy, które następnie dane te monetyzują. "ludzie, okazujecie oburzenie w przypadku działań aparatu państwowego, jednocześnie dobrowolnie oddając swoje dane Facebookowi." I to ma być argument? Tylko co jest groźniejsze: inwigilacja ze strony prywatnych firm, czy państwa? Bo ten argument mógłby być skuteczny tylko przy założeniu, że państwo jest "dobre" i działa w interesie obywatela. Niestety to nigdy nie jest pewne. Wielu z nas powie, że “nie ma nic do ukrycia” - i ten argument też Snowden rozbraja. Bo to, czy masz coś do ukrycia, czy nie, to oceni twój rzęd, a nie ty - a nie jesteś w stanie przewidzieć, kto przejmie władzę w przyszłości i jakie będą kryteria tej oceny. Nie chodzi zresztą o to, czy ma się coś do ukrycia, czy nie, ale o zasady: o to, że państwo nie ma prawa szpiegować obywateli “na wszelki wypadek”. Wszyscy powinniśmy to wiedzieć, bo "Rok 1984" jest historią powszechnie znaną. A jednak okazuje się, że dziś powszechnie o tym zapominamy. I wreszcie - czy w 2026 roku, kiedy USA oficjalnie porzuciły maskę światowego policjanta, na rzecz raczej światowego pirata - czy ktoś jeszcze wierzy w dobre intencje tego kraju??? Kraju, w którym demokracja umiera, a prezydent robi co chce, prowadząc politykę destabilizującą cały glob? W świetle tego, że władze amerykańskie od osób chcących wjechać do tego kraju, żądają dostępu do telefonu, e-maila, sprawdzają wpisy w mediach społecznościowych z ostatnich 5-ciu lat, szukając czegoś, co nie spodoba się obecnym władzom??? I w tym temacie przestrogi Snowdena brzmią przerażająco aktualnie, łącznie z uwagami na temat presji wywieranej przez USA na inne kraje, które po prostu boją się sprzeciwić temu tyranowi.
Ogromnie zaskoczyło mnie, że książka jest tak ciekawa, napisana potoczystym stylem, co zapewne zawdzięcza ghostwriterowi - nie oczekuję, żeby Snowden miał zdolności literackie i nie o to tu chodzi. Zwłaszcza dotyczy to pierwszej części, w której Snowden opisuje swoje dzieciństwo i młodość, to w jaki sposób stał się pracownikiem wywiadu. Nie słuchajcie tych, którzy twierdzą, że jest to nudne, czy nieistotne. Wręcz przeciwnie - tak naprawdę w biografiach właśnie najbardziej powinno ciekawić nas dzieciństwo, jako okres formatywny dla człowieka. I tu faktycznie dowiadujemy się, jak wyglądał system wartości bohatera, w jakim środowisku dorastał, ale też jak wyglądają kulisy pracy w amerykańskich instytucjach rządowych. Bez tego naprawdę trudno wnioskować cokolwiek na temat motywów Snowdena. A przede wszystkim, przede wszystkim, jest tu mnóstwo refleksji na temat internetu - tego, jak wyglądał on na początku, a jak wygląda teraz. Bo nic się nie zmieniło przez tych kilka lat, a na pewno nie na lepsze. Dla starszych osób to w sumie nie będzie nic nowego, ale dla młodszych, urodzonych już w XXI wieku może to jednak być bardzo pouczające.
Dlatego m.in. warto tę książkę przeczytać. Ja zadałam sobie w efekcie - niestety - pytanie: "czy warto poświęcać się “dla dobra ludzkości”, w sytuacji kiedy ludzkość ma to w d.....e?"
Nominacja w Plebiscycie 2018 
Szukamy ofert...
Opinie i dyskusje o książce 21 lekcji na XXI wiek
Lekkostrawna, przystępna i pobudzająca myślenie abstrakcyjne o otaczającym nas świecie książka. Czytając kolejne rozdziały, czułem się, jakbym „oglądał” interesujący podcast prof. Matczaka. W recenzjach ludzie zarzucali tej książce, że to taka filozofia 101 for dummies, ale to akurat zaleta w przypadku, gdy ktoś chce spojrzeć na świat z innego punktu widzenia, a nie ma zaplecza filozoficznego — czyli tak jak w moim przypadku.
Przeczytałem ją łącznie ze 3 razy i nadal lubię otworzyć losowy rozdział i przeczytać go przed snem. Genialny rozdział o wolnej woli i filozofii libertariańskiej, świetny rozdział o opowieściach, dzięki którym ludzkość dokonywała wielkich przemian i budowała nowe społeczeństwa, świetny rozdział o nacjonalizmie i o tym, do czego był i jest potrzebny. Nie sądzę, że książka jest zbiorem prawd objawionych, ale jej siłą jest pobudzanie do myślenia i zadawania sobie pytań, których bez niej bym sobie nie zadał.
Znalazłem krytyczną recenzję jednego z wykopków z 2019 roku. Cytując niedokładnie: Mirek wyśmiewał ideę przedstawioną w książce, że ludzie będą głównie konsumentami algorytmów, bo np. biznes Google’a jest oparty na reklamach — i to według tej recenzji miała być naiwna wizja. Inna recenzja wyśmiewała wizję AI zastępującego ludzi.
Mamy 2026 rok i co — czy te wizje są odległe? Strony internetowe, treści na YouTubie i shortsy są tworzone tak, żeby zaspokoić wymagania algorytmu, a niekoniecznie ludzi. Pośrednio oczywiście te treści zaspokajają potrzeby ludzi, ale twórcy przede wszystkim starają się wpasować w algorytm. AI w bardzo krótkim czasie mocno wpłynęło na branżę IT i sposób, w jaki tworzy się treści, szuka informacji czy korzysta z technologii na co dzień. Tak więc wystarczyło około 5 lat, żebyśmy z totalnej abstrakcji i, wydawałoby się, bajki przeszli do konkretnej implementacji tych „bajek”, która ma wpływ na nasze codzienne życie.
Czy to oznacza, że autor miał rację i wygrał dyskusję z mirkami na tagu? Nie wiem, wydaje mi się, że celem autora nie było „przewidzieć przyszłości”. Sądzę, że autor nie mógł jej przewidzieć, ale dobrze nakreślił abstrakcyjny problem, abstrakcyjne rozwiązanie oraz jego konsekwencje, a ktoś w końcu zaimplementował AI i algorytmy, które stały się naszą codzienną rzeczywistością, i rewolucja dzieje się na naszych oczach. Społeczeństwo i świat już są przez to inne niż chociażby 5 lat temu.
Polecam! Świetny punkt wyjścia do dyskusji i rozważań o kierunki zmian naszej cywilizacji.
PS. Wiem, że autor napisał przed nią 2 inne pozycje z tego cyklu - Homo Deus i Homo Sapiens, które na pewno chciałbym przeczytać w przyszłości.
Lekkostrawna, przystępna i pobudzająca myślenie abstrakcyjne o otaczającym nas świecie książka. Czytając kolejne rozdziały, czułem się, jakbym „oglądał” interesujący podcast prof. Matczaka. W recenzjach ludzie zarzucali tej książce, że to taka filozofia 101 for dummies, ale to akurat zaleta w przypadku, gdy ktoś chce spojrzeć na świat z innego punktu widzenia, a nie ma...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toDość nudna książka niestety. Środkową część pominąłem, bo mi szkoda było czasu, a tematy niezbyt mnie interesujące. Czytając komentarze stwierdzam, że i tak niewiele straciłem, bo jego opinie w tych kwestiach zdążyły się już przedawnić. Po tytule sądziłem i liczyłem na to, że wyciągnę z tej książki jakieś lekcje warte zaimplementowania w swoim życiu, ale niestety się rozczarowałem. Był to tylko przydługi tekst i narzekania autora na religie, nacjonalizm i tożsamości ludzi, wielokrotnie powtarzane pod różnymi płaszczykami. Jedynie końcówka o medytacji lekko potrafiła przykuć uwagę, ale taki temat trudno zepsuć. Niestety mało wartościowej treści w części, którą przeczytałem
Dość nudna książka niestety. Środkową część pominąłem, bo mi szkoda było czasu, a tematy niezbyt mnie interesujące. Czytając komentarze stwierdzam, że i tak niewiele straciłem, bo jego opinie w tych kwestiach zdążyły się już przedawnić. Po tytule sądziłem i liczyłem na to, że wyciągnę z tej książki jakieś lekcje warte zaimplementowania w swoim życiu, ale niestety się...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNic konkretnego się nie dowiedziałam.
Nic konkretnego się nie dowiedziałam.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążka którą warto, by każdy przeczytał. Nie dowiecie się wielu rzeczy, ale otworzy wam głowę na bardzo dużo tematów. Autor porusza takie zagadnienia jak sens czy religia, w dosyć szeroki sposób. Jednakże czasami czuć jego polityczne zapędy, dlatego warto potraktować książkę jako motor napędowy do prywatnych rozmyśleń
Książka którą warto, by każdy przeczytał. Nie dowiecie się wielu rzeczy, ale otworzy wam głowę na bardzo dużo tematów. Autor porusza takie zagadnienia jak sens czy religia, w dosyć szeroki sposób. Jednakże czasami czuć jego polityczne zapędy, dlatego warto potraktować książkę jako motor napędowy do prywatnych rozmyśleń
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTo moje drugie spotkanie z twórczością Harariego i niestety wypadło słabiej niż poprzednie. Książka okazała się dla mnie trudniejsza w odbiorze i mniej angażująca. Owszem, autor porusza ważne, aktualne tematy i zadaje trafne, prowokujące do myślenia pytania dotyczące współczesnego świata, polityki, technologii czy tożsamości. Skłania do refleksji nad własnym życiem i kierunkiem, w którym zmierza globalne społeczeństwo.
Problem pojawia się jednak przy rozwinięciu tych zagadnień. Miałam wrażenie, że odpowiedzi bywają zbyt ogólne albo mocno przesiąknięte subiektywnymi opiniami autora. Momentami brakowało mi większego obiektywizmu i oparcia w twardszych danych, a wywód tracił na sile przez nadmiar interpretacji.
Druga kwestia to aktualność – część analiz zdążyła się już zestarzeć w obliczu wydarzeń takich jak wojna w Ukrainie czy sytuacja w Izraelu. Oczywiście trudno mieć do autora pretensje o to, że nie przewidział przyszłości, ale pokazuje to, jak dynamicznie zmienia się rzeczywistość i jak szybko dezaktualizują się nawet świeże diagnozy.
Mimo wszystko nie uważam czasu spędzonego z tą książką za całkowicie stracony. To pozycja, która może być wartościowa jako punkt wyjścia do dalszych przemyśleń i dyskusji, choć mnie osobiście nie przekonała tak bardzo, jak się spodziewałam.
To moje drugie spotkanie z twórczością Harariego i niestety wypadło słabiej niż poprzednie. Książka okazała się dla mnie trudniejsza w odbiorze i mniej angażująca. Owszem, autor porusza ważne, aktualne tematy i zadaje trafne, prowokujące do myślenia pytania dotyczące współczesnego świata, polityki, technologii czy tożsamości. Skłania do refleksji nad własnym życiem i...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toSięgając po „21 Lekcji… „ obawiałem się, że po takiej książce jak „Sapiens”, trudno będzie autorowi napisać coś równie dobrego. I właśnie takie mam odczucia po lekturze książki. Spora część treści powtarza się – jest tylko opakowana / zdefragmentowana w formie tytułowych lekcji. Kilka tematów stało się nieaktualnych, zwłaszcza tych z obszaru geopolityki. Miałem wrażenie, że Harari najlepiej czuje się w tematach odtwarzających historię czy opisujących kulturę. Czym bliżej współczesności tym jego lekcje zdawały się coraz bardziej wymuszone. A obraz mediów społecznościowych, które mogą wpłynąć pozytywnie na ludzkie życie brzmią dziś wręcz naiwnie.
Podsumowując. Dla kogoś, kto nie czytał poprzednich książek autora, jest to lektura warta przeczytania. Tyle tylko, że jak można przeczytać coś lepszego, to może lepiej sięgnąć po wcześniejsze pozycje Harariego?
Sięgając po „21 Lekcji… „ obawiałem się, że po takiej książce jak „Sapiens”, trudno będzie autorowi napisać coś równie dobrego. I właśnie takie mam odczucia po lekturze książki. Spora część treści powtarza się – jest tylko opakowana / zdefragmentowana w formie tytułowych lekcji. Kilka tematów stało się nieaktualnych, zwłaszcza tych z obszaru geopolityki. Miałem wrażenie, że...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toDobrze napisana. Polecam!
Dobrze napisana. Polecam!
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTo książka o tym, że mamy ogromną władzę technologiczną i zerową jasność, co z nią zrobić.
To książka o tym, że mamy ogromną władzę technologiczną i zerową jasność, co z nią zrobić.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toBardzo dużo rzeczy przestało być aktualnych. Izrael i Rosja nikogo nie zaatakują, bo to się nie opłaca. Heheh…
Bardzo dużo rzeczy przestało być aktualnych. Izrael i Rosja nikogo nie zaatakują, bo to się nie opłaca. Heheh…
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toMało nowości w stosunku do wcześniejszych pozycji (można to też nazwać spójnością ;) . Zadaje ciekawe pytania, ale nie zawsze ciekawie odpowiada.
Mało nowości w stosunku do wcześniejszych pozycji (można to też nazwać spójnością ;) . Zadaje ciekawe pytania, ale nie zawsze ciekawie odpowiada.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to