Near to the Wild Heart

Prawdziwa czytelnicza uczta dla osób lubiących egzystencjalizm i metafizyczne przemyślenia. Motywy są tutaj proste i uniwersalne, perspektywa dorastania, poznawania samej siebie, śmierć rodziców i dorosłość - ale jak to jest opisane i jak dążymy z główną bohaterką Joaną do sedna, zmieniając perspektywę myślenia i patrzenia na różne zjawiska, no wspaniałe. To jest książka, w której chce się podkreślać i zaznaczać zdania, wracać do nich i o nich myśleć.
Polecam serdecznie również esej „Clarice nad Wisłą” autorstwa Michała Lipszyca (Dwutygodnik). Ładnie dopełnia czytelnicze przeżycia dzięki poznaniu historii samej autorki.

Prawdziwa czytelnicza uczta dla osób lubiących egzystencjalizm i metafizyczne przemyślenia. Motywy są tutaj proste i uniwersalne, perspektywa dorastania, poznawania samej siebie, śmierć rodziców i dorosłość - ale jak to jest opisane i jak dążymy z główną bohaterką Joaną do sedna, zmieniając perspektywę myślenia i patrzenia na różne zjawiska, no wspaniałe. To jest książka, w...

Wow. Nie wiem do końca o co chodziło, ale te wszystkie piękne wątki i zdania?? Jestem pod wrażeniem. To książka totalnie w moich klimatach i nie mogę się doczekać kolejnych książek autorki. + Trafia do książek z największą ilością znaczników.

Wow. Nie wiem do końca o co chodziło, ale te wszystkie piękne wątki i zdania?? Jestem pod wrażeniem. To książka totalnie w moich klimatach i nie mogę się doczekać kolejnych książek autorki. + Trafia do książek z największą ilością znaczników.

Albo ja nie jestem emerywomen, albo Joanna.

Albo ja nie jestem emerywomen, albo Joanna.

Debiutancka powieść Clarice Lispector, "W pobliżu dzikiego serca", wydana w 1943 roku, to dzieło zaskakujące pod wieloma względami – szczególnie jeśli wziąć pod uwagę jej wiek (autorka miała zaledwie 23 lata) oraz brazylijskie realia epoki. Książka ta nie tyle wpisuje się w tradycję prozy psychologicznej czy egzystencjalnej, co ją dekonstruuje i przekształca w coś zupełnie nowego: opowieść fragmentaryczną, wewnętrzną, często aforyzmową, tkwiącą gdzieś między prozą a liryką, między narracją a medytacją.

Lispector tworzy bohaterkę, Joany, która nie daje się wpisać w żadne jednoznaczne ramy psychologiczne. Jej osobowość nie rozwija się według klasycznego modelu przyczynowo-skutkowego – raczej eksploduje, rozgałęzia się, kontempluje. Mamy tu do czynienia z narracją, która nie jest linearna, lecz spiralna, introspektywna i nielinearna; z językiem, który nie służy opisowi rzeczywistości zewnętrznej, lecz eksploracji ciemnych, intuicyjnych warstw świadomości. To właśnie dlatego porównywano styl Lispector do Virginii Woolf i Jamesa Joyce’a, chociaż jej głos pozostaje ostatecznie osobny – bardziej czuły, dziki, cichszy, a jednocześnie bardziej nasycony bólem istnienia.

Joana jest postacią niepokojącą. Dziecko, dziewczynka, kobieta – istota autonomiczna, która z równą intensywnością doświadcza miłości, odrzucenia, samotności, mistyki, cielesności. Nie jest to postać, która ewoluuje w tradycyjnym sensie. Raczej obserwujemy, jak rozszczepia się jej tożsamość, jak jej myśli zakrzywiają się w stronę bytu, w stronę ontologicznego nienasycenia. Joana nie chce być zdefiniowana – i dlatego ciągle wyślizguje się językowi, narracji, a nawet samej sobie. Pragnie być „blisko dzikiego serca życia” – blisko pierwotnego pulsu istnienia, poza konwenansem, poza kontekstem społecznym, poza logiką relacji.

Narracja prowadzona jest z perspektywy pierwszoosobowej i trzecioosobowej na przemian, co jeszcze pogłębia wrażenie nieciągłości, niepewności tożsamości. Powieść nie opowiada historii – powieść jest opowieścią o byciu. Wyrwane z kontekstu fragmenty, myśli, wspomnienia, refleksje – wszystko to układa się w mapę kobiecego istnienia na marginesie struktur: rodzinnych, małżeńskich, społecznych, filozoficznych.

Lispector używa języka jako narzędzia penetracji. Język nie służy jej do komunikacji – raczej do otwierania, do rozrywania powierzchni codzienności. Jej styl to szept, który staje się krzykiem. Zdania często przypominają notatki mistyka, zapiski chorego na świat filozofa, wewnętrzne modlitwy duszy, która nie potrafi się odnaleźć w realności. Jest w tym coś z Simone Weil, coś z Rilkego, coś z Lautréamonta. Ale ponownie: Clarice Lispector mówi sama. Jej głos jest kobiecy nie w sensie stereotypowym, lecz archetypowym – to głos pierwotnej bogini języka, głos kobiety, która widzi przez mrok.

W kontekście literatury brazylijskiej "W pobliżu dzikiego serca" stanowi osobliwość. Nie ma tu nic z realizmu społecznego czy regionalizmu, nie ma „kolorów Brazylii”, folkloru ani nawet realnego zakorzenienia w przestrzeni. To powieść kosmiczna, filozoficzna, cielesno-duchowa. Bohaterka znajduje się w świecie, ale nie przynależy do niego. Własna dusza jest jej labiryntem, własne ciało – granicą, którą przekracza w myśli, ale nie w życiu.

Trzeba podkreślić też muzyczność tekstu. Lispector pisze jak kompozytorka – powtarza motywy, fragmenty, dźwięki, słowa. „Dzikie serce” nie oznacza tu buntu – oznacza pierwotną, nieudomowioną świadomość. To serce, które bije niezgodnie z rytmem świata, serce, które jest bliżej natury niż cywilizacji, bliżej samotności niż wspólnoty, bliżej wieczności niż historii.

Warto również zwrócić uwagę na oryginalny tytuł: Perto do Coração Selvagem, który sugeruje nie tyle dzikość w klasycznym rozumieniu (dzikość jako chaos, nieład),co bliskość – napięcie, intymność z czymś, co jest poza kontrolą, poza rozumem. Joana żyje „blisko”, ale nigdy w centrum. Jest liminalna – zawsze między, zawsze na granicy.

Zakończenie
Powieść "W pobliżu dzikiego serca" nie jest łatwa. To nie jest literatura do czytania „dla fabuły”. To raczej literacka inicjacja, mistyczna podróż w głąb kobiecego bytu. Dla czytelnika oswojonego z tradycyjną narracją – może być nieprzenikalna, wręcz irytująca. Ale dla tego, kto szuka w literaturze czegoś więcej niż opowieści – kto szuka filozofii, duchowości, samotności, ciszy i prawdy – lektura Lispector będzie doświadczeniem głębokim, transformującym.

Debiutancka powieść Clarice Lispector, "W pobliżu dzikiego serca", wydana w 1943 roku, to dzieło zaskakujące pod wieloma względami – szczególnie jeśli wziąć pod uwagę jej wiek (autorka miała zaledwie 23 lata) oraz brazylijskie realia epoki. Książka ta nie tyle wpisuje się w tradycję prozy psychologicznej czy egzystencjalnej, co ją dekonstruuje i przekształca w coś zupełnie...

Joana, wrażliwe, zatopione w swoich myślach dziecko, prędko musi zderzyć się z brutalnością świata. Wcześnie osierocona, zamieszkuje z ciotką w domku nad morzem. To tam budzi się w niej świadomość ciała, a wraz z nią bolesna niewyrażalność własnego wewnętrznego niepokoju. Od tej pory skrupulatnie próbuje dogrzebać się do źródła życia w sobie, a im głębiej się zapuszcza, tym bardziej wyobcowana staje się w oczach innych.

Zewnętrzna Joana daje się prowadzić całkiem konwencjonalnemu życiu. Odbija chłopaka innej dziewczynie, wychodzi za niego za mąż, z początku nawet szczęśliwie. Gdy szczęście mija, bierze sobie z ulicy kochanka. Obyczajowy banał? Jedynie na powierzchni. Tyle, ile konieczne, by mógł dalej nabrzmiewać świat wewnętrzny Joany – „po co opowiadać fakty i szczegóły, skoro nic nie mogło nad nią ostatecznie zapanować?”. Życie przecieka przez palce, podczas gdy dzikie serce nadal pozostaje samotne i w gorączce.

Czytając Lispector, trzeba obdarzyć ją zaufaniem i dać się prowadzić do ciemnego, zagadkowego środka. Próbuje udowodnić, że nie można być nikim więcej niż sobą, a jednocześnie trzeba nieustannie siebie przekraczać – sama przekraczając konwencje swoim żywym, nieposkromionym językiem. Jej słowa odbijają się od samych siebie jak w gabinecie luster. Ta skrajna introspekcja, rozedrganie i głębia wprawiają w zakłopotanie – czytając czułam, jakby pisarka wpełzła mi do głowy i wyciągnęła z niej najgłębsze niepokoje. Ostatecznie jednak wprawiają też w zachwyt.

Joana, wrażliwe, zatopione w swoich myślach dziecko, prędko musi zderzyć się z brutalnością świata. Wcześnie osierocona, zamieszkuje z ciotką w domku nad morzem. To tam budzi się w niej świadomość ciała, a wraz z nią bolesna niewyrażalność własnego wewnętrznego niepokoju. Od tej pory skrupulatnie próbuje dogrzebać się do źródła życia w sobie, a im głębiej się zapuszcza, tym...

Nie dotrwałam do końca. Rozwlekle opisy myśli tłukących się w głowie dorastającej dziewczyny skutecznie mnie pokonały. Gdyby nie one akcja miałaby może z 10 stron...

Nie dotrwałam do końca. Rozwlekle opisy myśli tłukących się w głowie dorastającej dziewczyny skutecznie mnie pokonały. Gdyby nie one akcja miałaby może z 10 stron...

Strumień przemyśleń infantylny, płytki, chaotyczny, chaotyczny. Chaotyczny ? Nie... Tak... Nie wiem... Ziemniak. Dobrze że była, krótka. Widzę tu potencjał na krótką formę. Powieść nawet tak krótka, krótka była męcząca. Wybiła północ.

Strumień przemyśleń infantylny, płytki, chaotyczny, chaotyczny. Chaotyczny ? Nie... Tak... Nie wiem... Ziemniak. Dobrze że była, krótka. Widzę tu potencjał na krótką formę. Powieść nawet tak krótka, krótka była męcząca. Wybiła północ.

Historia poszukiwania spełnienia. Trudno jest żyć, odnaleźć spokój, choć chwilowe szczęście, gdy odczuwa się i analizuje tyle co bohaterka tej powieści. Literacko wyśmienita, wymagająca skupienia, zupełnie nie czuć, że ma 80 lat. Ale to kompletnie nie moja literatura, choć ma kilka zapadajacych w pamięć zdań.

"Co się dzieje potem, jak już ktoś jest szczęśliwy? Co później?"

"Nie lubię siebie na tyle, aby lubić to, co lubię".

"... przecież jestem niczym, daj mi to, czego potrzebuję, Boże, daj mi to, czego potrzebuję, chociaż nie wiem, co to jest..."

Historia poszukiwania spełnienia. Trudno jest żyć, odnaleźć spokój, choć chwilowe szczęście, gdy odczuwa się i analizuje tyle co bohaterka tej powieści. Literacko wyśmienita, wymagająca skupienia, zupełnie nie czuć, że ma 80 lat. Ale to kompletnie nie moja literatura, choć ma kilka zapadajacych w pamięć zdań.

"Co się dzieje potem, jak już ktoś jest szczęśliwy? Co później?"...

„W pobliżu dzikiego serca” po raz pierwszy została wydana w 1943 roku, a napisana została przez wówczas dwudziestotrzyletnią Clarice Lispector. @wydawnictwo.filtry sięgnęło po to dzieło brazylijskiej literatury i wydało ją 28 czerwca 2023 roku. Książka tak, jak i wiele innych pozycji jest objęta do końca sierpnia ponad 40% rabatem na stronie Wydawcy: https://wydawnictwofiltry.pl/promocje/.

„Kolejny poranek był znowu jak pierwszy dzień – poczuła Joana.” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

„To pewne, że stanę się zła – pomyślała Joana.” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

To pozycja, w której śledzimy życie Joany od jej wieku dziecięcego do wczesnej młodości. Poznajemy Joanę, której matka zmarła, gdy była w młodym wieku. Podążamy za jej życiem, gdy jest wychowywana przez ojca, do chwili jego śmierci, a później, gdy trafia pod opiekę przez surową ciotkę, która kiedyś nazwała ją „żmiją”. Zaznajamiamy się z nią, gdy zaczyna się nią interesować Otávio. Młody, przystojny mężczyzna, z którym Joana planuje spędzić dorosłe życie. Śledzimy jej wewnętrzne przemiany, by radzić sobie z romansem męża z Lídią jego wieloletnią przyjaciółką wychowywaną, tak jak on, przez kuzynkę. Do momentu, gdy ona sama zaczyna się chronić u innego mężczyzny. Towarzyszymy jej przez najważniejsze młodzieńcze fragmenty jej życia. Przez jej dorastanie. Przez jej dojrzewanie.


To poważna proza. Debiut dwudziestotrzyletniej Clarice Lispector, młodej dziennikarki, który osiemdziesiąt lat temu wstrząsnął brazylijskim rynkiem czytelniczym. Sama autorka miała zresztą światu dużo do zaoferowania. Wykształcona prawniczka, jak jej mąż (analogicznie jak Otávio mąż Joany) z pochodzenia Ukrainka (urodzona w Czeczelniku nad Sawranką, w Ukrainie, w obwodzie winnickim),która – jak pisze tłumacz na końcu książki – „(…) jako niemowlę trafiła wraz z uciekającą przed pogromem rodziną aż do Brazylii…” W narracji proza przeplata się z liryką. Na jednej stronie autorka relacjonuje z perspektywy trzeciej osoby zdarzenia z życia bohaterów, by naraz w tekście pojawiła się narracja pierwszoosobowa lub odwrotnie.

„Żyję z nagą i chłodną kobietą, nie uciekaj, nie uciekaj, ona patrzy mi prosto w oczy, nie uciekaj, ona mi się przygląda, kłamstwo, kłamstwo, ale to prawda. Teraz leży i śpi..(…) Wyprostował się, przeczesał włosy, spoważniał. Teraz weźmie się do pracy. Jakby wszyscy mu się przyglądali i kiwali przyzwalająco głową, z aprobatą…” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

Ten naprzemienny sposób poprowadzenia narracji dotyczył Joany, Otávio i nawet Lídii, która w pewnym momencie wysunęła się na pierwszy plan. Nie przyzwyczajona jestem do takich utworów. Przyznaję. Nie kojarzę w ogóle, bym kiedykolwiek czytała prozę tak skonstruowaną. Możliwe, że dlatego taki odczuwałam utrudniony odbiór. Musiałam bardzo się skupić, by wyłapać myśli, rozważania, dywagacje, w tym psychologiczne, w tym egzystencjonalne bohaterów. Książka naszpikowana jest poezją przeplatającą się z epiką już od najmłodszych lat głównej bohaterki, gdy odkrywa, że od świata chce czegoś więcej, że nie satysfakcjonuje ją bawienie się, pozostawanie w cieniu.

Książka składa się z dwóch części. W każdej znajduje się kilka zatytułowanych rozdziałów. Pierwsza część kończy się rozdziałem „Otávio”. Druga rozpoczyna się rozdziałem „Małżeństwo”. Jakby autorka chciała tą grubą linią zaznaczyć, że coś się skończyło i coś się zaczęło. Coś co ją ograniczało. Coś co trzymało ją w pętach.

„Spróbowała przywołać z pamięci wygląd Otávio. Ale gdy tylko czuła, że wyszedł z domu, zachodziła w niej przemiana, Joana skupiała się na sobie i było tak, jakby przeszkodził jej tylko na chwilę, powoli snuła na powrót wątek dzieciństwa, mąż szedł w zapomnienie, a ona w głębokiej samotności krążyła po pokojach. Z cichej okolicy, z oddalonych domów nie docierał żaden dźwięk. Była wolna, ale nawet sama nie wiedziała, co myśli.” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

Joana to postać nieposkromiona. Tak zresztą tłumacz zatytułował ostatnią część powieści: „Gabriel Borowski. Nieposkromiona”. Krnąbrna od maleńkości. Żądna życia, przygód, doświadczeń. Ciągle szukająca. Pragnąca wzniosłych uczuć. Świadoma swej wyjątkowości. Wyzwalająca się wszelkim ograniczeniom. Joana to postać wyjątkowa, jak na swoje czasy. Nieposkromiona młoda kobieta w latach czterdziestych zapewne musiała wywołać skandal. Nawet jeśli była tylko bohaterką literacką. Joana mówi wprost o sobie. Dzieli się przeżyciami, myślami. Nawet jeśli są niepopularne. Niewłaściwe w rozumieniu ówczesnych standardów społecznych. Ona się nie boi. Ona wręcz się pali, by podzielić się z innymi, z wszystkimi sobą. A robi to bez żadnego skrępowania.

„(…) Czuła w sobie doskonałe zwierzę, pełne sprzeczności, egoizmu i życia.” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

„(…) ja jestem zwierzęciem pokrytym pieprzem, a Lídia – futrem, bezbronny Otávio gubi się między nami. Jak umknąć przed moim blaskiem i obietnicą ucieczki…” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

„Czymże innym mogło być to odczucie, że kryję w sobie poskromioną siłę, która może lada moment gwałtownie się wyzwolić; to pragnienie posłużenia się nią z zamkniętymi oczami, w całości, z bezwiedną pewnością dzikiej bestii? Czyż nie jest tak, że tylko zło pozwala odetchnąć bez lęku, przyjąć powietrze i pogodzić się z płucami? Nawet rozkosz nie sprawiłaby mi takiej rozkoszy jak zło – pomyślała z zaskoczeniem…” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

Chwilami rozważania Joany mnie nudziły, męczyły. Poezja ubrana w prozę mąciła mi w głowie. Myśli głównej bohaterki spajały mi się w jedno. Zdarzyło mi się kilka razy przeczytać jeden fragment, by wysupłać z niego główną lub najbardziej wartościową myśl. I niestety czasem mi się to nie udawało. Nawet zaznaczyłam sobie jeden poniższy fragment.

„Odczuwana niekiedy wolność. Nie wypływała z wyraźnych rozważań, tylko z pewnego stanu, na który składały się doznania w pewnym sensie zbyt organiczne, żeby dało się je ująć w myśli. Czasami na dnie odczucia drżała idea, która dawała jej słabe pojęcie o swoim rodzaju i swojej barwie.” – „W pobliżu dzikiego serca” Clarice Lispector.

Bez wątpienia jednak jest to proza wyjątkowa, jedyna w swoim rodzaju. Bardzo dobrze ją zinterpretował jej tłumacz. To ciekawy i warty przeczytania dodatek do powieści, który wyjaśnia wiele. Gorąco zachęcam byście podczas czytania nie zapomnieli o tych kilku słowach Pana Gabriela Borowskiego. Mimo, że książka nie wkomponowuje się w żaden wyraźny schemat czy gatunek cieszę się, że się z nią zapoznałam. Miałam możliwość poznać osobiście Joanę, która kiedyś namieszała na brazylijskim rynku czytelniczym. Bohaterkę nieszablonową. Kobiecą postać wyjątkowo odważną i przeżywającą swoje wnętrze.

Sprawdźcie, czy i Wam Joana przypadnie do gustu. Miłej lektury!

Książka trafiła do mnie dzięki Wydawnictwu FILTRY.

„W pobliżu dzikiego serca” po raz pierwszy została wydana w 1943 roku, a napisana została przez wówczas dwudziestotrzyletnią Clarice Lispector. @wydawnictwo.filtry sięgnęło po to dzieło brazylijskiej literatury i wydało ją 28 czerwca 2023 roku. Książka tak, jak i wiele innych pozycji jest objęta do końca sierpnia ponad 40% rabatem na stronie Wydawcy: ...

Zbrakło mi cierpliwości. Nie moja bajka.

Zbrakło mi cierpliwości. Nie moja bajka.