Od projektu komunistycznego do neoliberalnej utopii

Dobra książka, ale bardziej niż na historii społecznej (efekcie jaki lewica wywarła na rzeczywistość),skupia się na wzajemne powiązaniach/zerwaniach zarówno ideowych jak i partyjnych pomiędzy socjalistami, abolicjonistami i ruchem feministycznym. Jako suplement do bardziej klasycznej historii lewicowej w USA.

Mniej więcej do połowy czyta się bardzo dobrze. Gdy autor zaczyna wchodzić na wątki zbiorowej psychoanalizy książka staje się bardzo trudna w odbiorze. Autor ma tendencje do popisywania się swoją wiedzą, tworząc trudne do zrozumienia konstrukty, powołując się na licznych autorów i źródła, przez co niektóre fragmenty są trudne w odbiorze. Moim zdaniem zmarnowany potencjał ciekawej pracy. Niemniej warto się zapoznać chociażby do pewnego momentu.

Książka niewątpliwie wymagająca skupienia i uwagi, jednak dobrze mi się ją czytało. Nie jest to typowa historia doktryn politycznych XX wieku, lecz raczej analiza idei, które miały wpływ na wydarzenia polityczne w tym okresie. Wiele osób, nawet interesujących się polityką na co dzień, nie do końca zdaje sobie sprawę, że mówiąc o poglądach, programie czy strategii politycznej, poruszamy się w kręgu ograniczonej ilości używanych idei. Niektóre są wciąż aktualne i budzące emocje, inne mniej lub bardziej zapomniane, co jakiś czas odkurzane i przywracane do życia. Książka może być też ostrzeżeniem, choć Muller stara się ograniczać do prezentacji, analizy i wyjaśniania, a nie do oceny. Demokracja nie jawi się tu bynajmniej jako cel sam w sobie, lecz ukazane są też zagrożenia wynikające z braku wbudowanych w nią mechanizmów kontrolnych. Stąd de facto różne rodzaje demokracji. Ta przedwojenna przekształciła się w nazizm, stalinizm, frankizm i inne autorytarne reżimy, które korzystając z niej w sposób instrumentalny, doprowadziły w końcu do kolejnej wojny światowej. Ta powojenna została obarczona niedemokratycznymi instytucjami kontrolnymi, takimi jak np sądy czy trybunały konstytucyjne. Oddaliśmy część wolności w zamian za bezpieczeństwo. Trochę kontrowersyjne może być tak ścisłe powiązanie idei z realnym życiem polityczno - ekonomicznym, czasami ma się wrażenie, że teoria wyprzedzała praktykę, choć na pewno nie brakowało takich sytuacji. Książę zdecydowanie warto polecić.

Bardzo lubię Baumana. Nie ze wszystkim się z nim zgadzam, ale jest on dla mnie niewątpliwym autorytetem. W Płynnej Inwigilacji prof. Bauman 'rozmawia' (a raczej mailują do siebie nawzajem) z Davidem Lyonem - także socjologiem, ale młodszym od Baumana o dobre 20 lat. I o czym rozmawiają? O tym, co nas - ludzi obecnej rzeczywistości informacyjnej - powinno bardzo mocno interesować. Rozmawiają o tym, jak współczesny świat inwigiluje nas - ludzi we wszystkich możliwych płaszczyznach. O przedziwnych urządzeniach (dronach - mechanicznych bezzałogowych samolocikach słuchających i widzących wszystko),o systemach obiecujących nam szczęśliwość a naprawdę zbierających o nas wszystkie możliwe informacje, a nawet o facebooku. Ale też o potrzebie ludzi do upubliczniania swojego wnętrza. Smartfon z zainstalowanym w nim facebookiem, to wg Baumana 'mały przenośny konfesjonał'. Warto przeczytać Płynną Inwigilację. Można uświadomić sobie podczas czytania jak dużo rzeczy robimy całkowicie dobrowolnie w swoim życiu, które tak naprawdę robimy dlatego bo ktoś nami manipuluje. Na okrasę dostajemy tekst który się fajnie, wręcz 'gładko' czyta. Szczególnie w tej książce widać, że profesor Bauman ma swój własny, profesorski, ale lekki styl. Czuć go, bo tekst Baumana przepleciony jest tekstem Davida Lyona - zadającego pytania. A styl Lyona niestety, do 'gładkiego' nie należy. Polecam 9 gwiazdek

Dobra pozycja dla lewicowców, by poukładać sobie poglądy, uniknąć przeczenia samemu sobie, wyciągnąć wnioski do wyrobienia sobie zdania na nowe zjawiska. Z racji roku wydania jest już trochę nieaktualna, tj. omija kwestie, które obecnie aż krzyczą o komentarz, niemniej jednak jest to lewicowe kompendium ideologii wraz ze źródłami, faktami i przydatnymi argumentami. Wydaje się, że mogłaby to być dobra książka dla ludzi uprzedzonych do "lewactwa", którzy sądzą, że to wszystko co mówią feministki, związkowcy czy alterglobaliści to jeden wielki stek bzdur. Nawet jeśli niekoniecznie zgadzają się z lewicową retoryką, mogliby się przekonać, że na czymś to się jednak opiera. Niestety wątpię, że ktokolwiek taki sięgnąłby po krwistoczerwoną książeczkę z odstraszającą lewicową symboliką i wielkim podpisem środowiska "największych lewackich oszołomów w Polsce". Nie do takich osób jest to skierowane, a szkoda. Ogólnie polecam, treść jest na pewno wartościowa. Można by się przyczepić do jakości wydania, bo widać wyraźnie że rozmachu nie było i wszystko było robione hobbystycznie na eko-papierze.

Nie jest to prosta książka. Będąc amatorem rozpraw z dziedziny filozofii politycznej można zgubić się w nietrywialnym sposobie przedstawiania idei, jakim posługuje się Bauman. Mając jako takie pojęcie o poglądach politycznych nie trudno się zgodzić, iż socjalizm był (i nadal jest) jedyną ukształtowaną i zwerbalizowaną alternatywą dla myśli kapitalistycznej. Socjalizm nie może zatrzymać się na zwykłej krytyce obecnego systemu. Nie może oferować jedynie korekt tego co jest – musi być ewolucją, ale i też dogłębną zmianą paradygmatu. Musi zerwać z kapitałem jako jedyną opcją perspektywy ludzkiego życia. Mając historie na sercu, musi nie wieść na manowce, jak to wiedli sowieci czy inni rzekomi emancypatorzy społeczeństwa. Prawda gorzkiego posłowia o wymarłej już solidarności wśród ludzi, o prywatyzacji naszego jestestwa wibruje jak nigdy dotąd. Póki nie zaczniemy myśleć i działać, aby realizować się dzięki społeczeństwu, a nie na przekór niemu, czekać nas będzie wyścig, u którego końca jest samotność i niedola. Wolność pewnych, ale nie nas wszystkich.

Ciekawa pozycja, na pewno warto się zapoznać. Nie jest wcale wyjątkowo nieprzystępna dla osoby nieposiadającej w małym palcu ekonomicznej terminologii, jedyne, do czego mogę się przyczepić, to to, że jest już nieco nieaktualna (2002 rok - wtedy napisana),a nieopatrzono uzupełnieniem. Ale poza tym warto.

Warto ją przeczytać, nawet jeśli nie podziela się ogólnie znanych poglądów autora na gospodarkę, ekonomię i relacje społeczne. Z mojej perspektywy miałem ponowną okazję stykać się z tezami i argumentacją, która do mnie często nie przemawia ale staram się nią podążać i szanować autora za jego punkt widzenia i staranną jego obronę. Jest zwolennikiem państwa dobrobyty, silnego i zdecydowanego i przynajmniej po części jego podglądy realizował poprzedni obóz władzy. W kilku rozdziałach opisuje to w jaki sposób polskie elity polityczne i eksperckie zafascynowały się liberalizmem, a już jego implementacja nastąpiła w sposób „dziecinny”. Opisuje sytuację społeczno-polityczną Polski u schyłku PRL, reformy wolnorynkowe oraz kształtowanie się gospodarki w wersji silnie liberalnej. Pokazuje wady tej implementacji, liczne uproszczenia i dysfunkcje. Ciekawy jest rozdział poświęcony pracy oraz nierównomiernemu rozłożeniu dochodów firmy pomiędzy udziałowców, kadrę zarządzającą oraz pozostałych pracowników. Stawia mocne diagnozy ale i proponuje rozwiązania, przynajmniej te światopoglądowo mu bliskie. Książka napisana 11 lat temu ale cały czas pozostaje aktualna.

Zdecydowanie najlepszy z dotychczas przeczytanych przeze mnie "Przewodników Krytyki Politycznej"; autorka omawia i poddaje krytyce poglądy między innymi Carla Schmitta, Ulricha Becka, Anthony'ego Giddensa, Jurgena Habermasa, Richarda Rorty'ego, Richarda Falka i Andrew Straussa, Antonio Negriego i Michaela Hardta, i wielu jeszcze innych myślicieli. Generalnie, polemizuje z liberalnym globalizmem politycznym i postmodernizmem, przeciwstawiając im klasyczną nowoczesną koncepcję polityczności i policentrycznego porządku światowego opartego na równowadze mocarstw, co zaczerpnęła od Carla Schmitta. Mniej uwagi autorka poświęca krytyce globalizacji ekonomicznej, skupiając się przede wszystkim na jej warstwie politycznej, a w zasadzie na liberalnych próbach zniesienia polityki i zastąpienia jej globalnym społeczeństwem obywatelskim, zuniformizowanym na liberalną modłę. To czyni jej pracę interesującą bynajmniej nie tylko dla lewicowców, choć również dla nich wartościową, bo starającą się ożywić i nadać nowego wigoru socjaldemokracji, pochłoniętej u progu XXI w. w zasadzie już całkowicie przez lewicowy liberalizm. Dla lewicy perspektywa autorki jest jednak o tyle niebezpieczna, że czyni ona jej hasła ideowe kwestią przygodności i zdobycia bądź też utrzymania hegemonii. W porównaniu z perspektywą liberalną, relatywizuje je zatem. Dla prawicowca, owa relatywizacja idei lewicy będzie czymś bardzo atrakcyjnym, choć jej zakres zdecydowanie niezadowalający - w końcowych partiach książki, autorka przytomnie zaznacza, że jej pluralizm nie obejmuje stanowisk negujących zasady ustroju demoliberalnego, choć też wykluczenie zwolenników tych perspektyw ma u niej wymiar wyłącznie polityczny, nie zaś etyczny jak w liberalizmie. Prawicowiec całkowicie podpisze się natomiast pod wnioskami autorki dotyczącymi porządku międzynarodowego. Książęczkę Chantal Mouffe należy zatem polecić wszystkim; prawicowcom, lewicowcom, jak i czytelnikom zainteresowanym współczesną filozofią polityczną, przegląd stanowisk której znajdą tu omówiony.

Obiektywizmu tej pozycji ocenić nie mogę, niemniej była to, górnolotnie ujmując, intelektualna uczta. Leder stara się odpowiedzieć na pytanie, które, z moich obserwacji, rzadko kiedy sobie zadajemy - na które wielu znajomych, gdy ich dla testu zaczepnie pytałem, nie było w stanie dokładnie odpowiedzieć - czyli jak w Polsce narodziła się klasa średnia i czemu jej kondycja jest tak kulawa i niepewna, czemu mamy problem z ustaleniem własnej tożsamości i gdzieś tam jesteśmy zawieszeni między ciągłym gonieniem Zachodu i uciekaniem przed Wschodem. Centralną tezą książki jest to, że konstytutywne dla formowania się klasy średniej wydarzenia, w odróżnieniu od krajów o wysokiej samoświadomości typu Francja, nie były udziałem Polaków, tj. wydarzyły się, jak to określa autor, transpasywnie(zmiana zaszła realnie, ale sprawczość była jakby "poza nami": my staliśmy się beneficjentami/przegranymi procesu (zależy jak na to patrzeć),którego nie zrobiliśmy własnymi rękami, więc i nie do końca umiemy go włączyć w sensowną opowieść o sobie. W praktyce dokonało się to, jak pisze Leder, poprzez ręce okupanta niemieckiego, a potem radzieckiego. Stą∂ właśnie “prześniona rewolucja”. 
Wykorzystując narzędzia psychoanalizy autor tłumaczy, jakie zjawiska podświadomości zbiorowej zostały w ten sposób skatalizowane, czytaj: czemu Zagłada, a także późniejsza rewolucja ziemiańska (czyli rozpad dawnego porządku opartego o ziemiaństwo aka szlachtę jako klasę -> wywłaszczenia, przesunięcia własności, reforma rolna i ogólnie demontaż “pańskości" jako realnej struktury społecznej,) pozwoliły na przemianę pola symbolicznego (jedno z Lacanowskich pojęć, których w książce jest bardzo dużo; wszak to właśnie psychoanaliza Lacanowska została tutaj wykorzystana jako teoria krytyczna, btw. może to trochę przytłoczyć, bo jest tego dużo i żeby zrozumieć dobrze książka, trzeba ieć trochę backgroundu) oraz imaginarium Polaków i jak to wpłynęło na to, kim jako naród jesteśmy. Dla mnie pozycja obowiązkowa, o której dużo rozmyślam i która w duży sposób wpłynęła na moje myślenie o tożsamości narodowej oraz o historii i pozycji Polski.

Interpretacja dziejów oraz próba poszukiwań recept na przyszłość z lewicowego punktu widzenia w zwięzłym publicystycznym opakowaniu. Ciekawe, nawet jeśli ideowo to nie moja działka. Krytyka systemu polityczno-gospodarczego Rzeczpospolitej Obojga Narodów interesująca i dość celna. Na temat komunizmu i Solidarności autor też pisze ciekawie, nawet jeśli z wieloma rzeczami fundamentalnie się nie zgadzam. Gorzej z tytułowymi wizjami przyszłości tutaj mam typowe dla dzisiejszej lewicy mętne, przeintelektualizowane teorie, które niespecjalnie tworzą spójną koncepcję...

Tytuł trochę przewrotny, gdyż cała książka w istocie wypełniona jest przykładami (dla mnie osobiście często zaskakujących, czy wręcz szokujących),rzeczy i usług na sprzedaż, urynkowionych przede wszystkim w USA, bo wokół tego kraju cały czas orbituje treść. Od profesjonanych staczy kolejkowych, ba - całych firm tym się zajmujących, płacenia uczniom za dobre stopnie, przez lokowanie produktów w powieściach, lub na własnym ciele(!),sprzedaż praw do komercyjnych nazw obiektów i szkół publicznych, po rynek prognozowania terroryzmu, pieniądze za sterylizację czy umowy wiatykalne dotyczące chorych na AIDS i seniorów. Są również pojedyncze przykłady z innych państw (np. Anglia, Chiny, Szwajcaria). Autor w sposób wyważony i niezbyt konfrontacyjny przedstawia swoją moralną ocenę poszczególnych działań, niekiedy próbując chyba trochę na siłę stawać w roli adwokata diabła, gdyż na koniec i tak ocena zazwyczaj jest negatywna. Język eseistyczny, fachowy, przy tym przystępny, trochę nudnawy - to mój jedyny zarzut, bo wiem, że eseistyka może być bardziej wartko napisana, szczególnie na tak ciekawy temat. Konkludując, książka ważna, ukazująca patologie wolnego rynku pozostawionego samemu sobie, na pewno nieprzyjemna np. dla libertarian, bo raz, że ich teoria przegrywa sromotnie z rzeczywistością, a dwa, iż krytyka przychodzi ze strony intelektualisty wcale nie stricte lewicowego. Ponadto to smutna pozycja dla fanów amerykańskiego snu, jeśli oczywiście wciąż tacy w naszym kraju istnieją.

Książka wydana kilkanaście lat temu, co wcale jednak nie szkodzi aktualności jej przesłania. W potocznym publicznym dyskursie na temat zbrodni nazistowskich Niemiec utarła się i uklepała narracja, że Holocaust był w zasadzie wypadkiem przy pracy, dziejowym nieporozumieniem. Europa i Europejczycy żyli i żyją bowiem w przeświadczeniu, że cała dotychczasowa - szczególnie ta XIX wieczna - historia dawała świadectwo, że sprawy zmierzają w jedynym słusznym kierunku. A jedynie ktoś tak nieodpowiedzialny jak Hitler, ze swoją judeobolszewicką fobią sprawił, że mieszkańcy Starego Kontynentu muszą teraz świecić oczami za swoich niemieckich przodków. Traverso pokazuje jednak, że próba wyizolowania zdarzeń II wojny światowej od tego jak przebiegały XIX wojny kolonialne jest badawczo-interpretacyjnym uproszczeniem, bo między rzeziami podbijającego imperializmu (na przykład w belgijskim Kongo, gdzie król Belgii Leopold II wymordował 8 mln ludzi) a niemieckim ostatecznym rozwiązaniem jest naprawdę sporo analogii. Te podobieństwa są do tego stopnia powinowate, że można mówić tutaj o historycznej ciągłości i to co działo się w Auschwitz stanowi autentyczny wytwór zachodniej cywilizacji. W sumie książka może nie jest dla mnie jakoś wybitnie odkrywcza, ale teza o "dorobku" cywilizacji zachodniej - w przypadku kiedy jest się jej reprezentantem - może czytelnikowi zepsuć humor, szczególnie jeżeli jest on przekonany, że wszystko co złe na świecie dzieje się na wschód od malowniczego, granicznego Bugu.

Autor, poza pobieżnym opisem wybranych protestów drugiej dekady XXI wieku, zwraca uwagę na istotny aspekt ich przyczynowości i znaczenia. Wszystkie te akcje mają cechy zarówno wspólne, jak i skrajnie je odróżniające, co jednak wskazuje na pewien trend, który przypuszczalnie mocno zarysuje się w historii. Oddolny charakter protestów, ich ideowa pustka oraz głośno akcentowana apolityczność są nowym narzędziem kontrolowania poczynań rządzących. Ludzie zbuntowani, obrażeni na status quo, według autora, nie chcą zastępować rządu kimś innym, lecz próbują w pokojowy (jak dalece się da) sposób rozliczać go bądź też ograniczać jego zapędy. Skoro KP, to i też niestety narracja momentami antykapitalistyczna. Wiara w rewolucję, która obali kapitalizm (i oczywiście niechcący zastąpi go centralnym planowaniem jakiś politycznych elit),nadal trwa w najlepsze w umysłach wielu intelektualistów. Jednak pomijając ten mały defekt, książka jest ciekawym studium przypadku i wskazuje na jedną, wyjątkowo pesymistyczną prawidłowość. Mianowicie siła buntu niezadowolonych z posunięć władzy, jakiekolwiek by te posunięcia nie były, zawsze negatywnie odbija się na wizerunku i stabilności wewnętrznej kraju. Oznacza to nie mniej nie więcej hamulec wdrażania koniecznych reform uzdrawiających ciężko schorowaną gospodarkę, czego przykładem może być Grecja. Podsumowując, jest to kolejna książka wydana przez Krytykę polityczną, która pokazuje, jak dobrze wydawnictwo przykłada się do jakości wydawanych przez siebie tytułów, i oczywiście z narracją wpisującą się w lewicową doktrynę.

Prof. Marcin Król był zadeklarowanym liberałem (chociaż według obecnych standardów właściwie konserwatywnym liberałem),ale starał się w sposób możliwie jak najbardziej obiektywny przedstawić najważniejszych myślicieli i idee polityczne. Niekiedy gani nawet próby dyskredytowania ideowych przeciwników, na przykład krytykując sugestie dotyczące związków Kościoła katolickiego i totalitaryzmu. Oczywiście omawiana publikacja jest tylko zarysem historii myśli politycznej, dlatego omawia najważniejsze idee w dużym skrócie, tym niemniej wręcz zachęca do bardziej szczegółowego zagłębienia się w temat.

Zacznę od tego, że nie jestem ekonomistą. W zasadzie, ta dziedzina jest mi bardzo odległa przez pryzmat mojego wyksztalcenia, jak również wykonywanego zawodu. Dlatego nie oceniam "23 rzeczy..." pod kątem merytorycznym, jej zgodności lub nie z obecnymi poglądami na temat kapitalizmu. Mogę jedynie stwierdzić, że książkę czyta się zaskakująco przyjemnie i lekko. Chociaż niewątpliwie, im bliżej końca, tym więcej powtórzeń i powtarzających się przykładów. Ale sama forma, sposób pisania i prowadzenia dyskursu mnie się spodobała. Teraz dla porównania, warto byłoby przeczytać coś oceniające wolnorynkowość pozytywnie - jakieś sugestie?

Przedwojenna myśl na temat społeczeństwa, która nie straciła nic na aktualności. Klasyka myśli socjologicznej i kulturoznawczej. Książka nie najłatwiejsza, wymagająca skupienia, ale dająca wiele satysfakcji i ukazująca problemy, z którymi ludzie mierzą się od ponad 100 lat. „Bunt mas” to klasyka wielka, książka, w której autor punktuje mierność i pospolitość jednostki, w której krytykuje demokratyczne mechanizmy kierujące się w stronę pospolitości mas. Z tego co widzimy, my współcześni, to to, że człowiek nic a nic nie wynosi z historii, nic a nic się nie uczy na błędach wcześniejszych. „Bunt mas” to przerażająco prawdziwa historia ludzi, którzy w zamian za komfort życia, przestają wymagać od siebie i idą za tłumem. Świat jawi się jako centrum przeciętności, jako świat, w którym krytyka i indywidualne myślenie i drążenie staje się wypaczeniem. Świat, który opisywał Gasset, przerażająco dobrze przypomina naszą rzeczywistość. Autor dosadnie i z konkretnym sensem krytykuje demokrację i kapitalizm, za to, że stworzyły człowieka-masę, człowieka niezdolnego do samodzielnego myślenia. I nie chodzi o to, w tej krytyce, że demokracja jest zła, idzie o to, że do głosu dochodzi masa, a ta masa kocha przeciętność i ignoruje naukę. Jest to książka idealna do zgłębienia bolączek dzisiejszego świata, wiele tekstów mogłoby napisanych wczoraj, nic a nic nie straciły na aktualności - fragmenty o hermetyczności intelektualnej - boskie 👌 Zaskoczyły mnie momenty, w których autor pisał o Europie jako całości, o tym, że mogłaby się stać zjednoczona - ciekawe co by powiedział na temat działań naszej Unii Europejskiej? Nie do końca rozgryzłam autora, gdy pisał o rządzeniu Europy w świecie i o jej wielkiej moralności (patrząc choćby przez pryzmat kolonializmu) - uważam, że akurat te dwa fragmenty źle się zestarzały. Wymagająca lektura, ale bardzo wartościowa, nie ze wszystkim trzeba zgadzać się z autorem, ale warto sobie z nim w niektórych tematach parę kwestii przedyskutować.