Dziecko w Polsce średniowiecznej

"Rozkwit średniowiecznej Europy" to zbiór dziesięciu szkiców dotyczących okresu pełnego średniowiecza od początku wieku XI do schyłku XIII. Zbiór obejmuje zagadnienia dotyczące zarówno historii gospodarczej, religijnej, jak i politycznej oraz militarnej. Szczególnie warto wyróżnić wyczerpujący szkic Haliny Manikowskiej pod tytułem "Średniowieczne miasta-państwa na półwyspie Apenińskim", który zawiera dużo interesujących wiadomości i znacząco poszerza wiedzę na omawiany temat. Uznane nazwiska autorów przekładają się na wysoki poziom merytoryczny zamieszczonych szkiców, co sprawia że pozycję tę można polecić zarówno początkującym mediewistom, jak i osobom posiadającym już pewną wiedzę historyczną dotycząca "wieków średnich".

Książka przybliża tematykę zazwyczaj spychaną na margines w podręcznikach historii — szanse i pozycje kobiet w starożytnych społeczeństwach. Dostajemy osiem rozdziałów poświęconych odpowiednio: pozycji społecznej, postaciom kobiecym w mitach i legendach, idealnym kobietom, damom o bardzo starym zawodzie, działalności politycznej (w rozbiciu na Grecję i Rzym),kulturalnej oraz ekonomicznej. Książka opowiada głównie o Grecji i Rzymie, ale czasami o Egipt również zahacza. Czytelnik otrzymuje bardzo dużo danych, mnóstwo przykładów pań w każdym rozdziale. W ogóle, imponowała mi wiedza Autorki. Nieco więcej tutaj: http://finklaczyta.blogspot.com/2017/07/kobiety-antyku-sporo-informacji.html

Niezła książka. Czytałem ją dwukrotnie, z czego raz na egzamin z nauk pomocniczych historii (profesor akurat złośliwie o nią nie zapytał). Głównym odczuciem po jej lekturze jest żal, że polskie insygnia koronacyjne nie przetrwały do naszych czasów. Jak tu nie czuć niechęci do Prusaków? Tomasz Babnis

Ciekawe kompendium wiedzy na temat kultu z punktu widzenia "przeciętnego" starożytnego Greka, nie tylko literackich elit. Dla mnie lektura ok, napisana dość lekkim językiem jak na tego typu materię. W zestawieniu z ceglastą i dość trudną w odbiorze syntetyczną pracą W. Burkerta ("Religia grecka"),może nie tak komplementarna, ale z dobrze argumentowanymi tezami. Minusem jest brak odwołań w tekście do zamieszczonych w końcowej części książki ilustracji (tak jak to fajnie zrobił K. Kerenyi w swym "Dionizosie").

W 2008 roku w interesującej serii „Strefa Arche” Wydawnictwa Ossolineum ukazała się reedycja popularnonaukowego opracowania poświęconego książce w starożytności (pierwsze wydanie 1970) pióra Anny Świderkówny i Marii Nowickiej. Książeczka ta, napisana w niezwykle przystępny sposób (użyto w niej niewielu specjalistycznych terminów, a gdy już się pojawiają, zostają dokładnie wyjaśnione),barwnie opowiada o różnych formach książki antycznej i materiałach piśmienniczych (przy czym Autorki skupiają się głównie na papirusie i piśmie greckim),ich oprawach i zdobieniu. Mniej miejsca poświęcono tekstom i pismom, znacznie więcej natomiast archeologii, poszukiwaniom papirusowych zwojów oraz XIX- i XX-wiecznym odkryciom w tym zakresie. Ostatnia część książki dotyczy starożytnych bibliotek, księgarń i wydawców. Tekst wzbogacony został 91 ilustracjami, które ułatwiają zrozumienie i wyobrażenie sobie opisywanych zagadnień. Krótko mówiąc, znajdziecie tutaj wszystko, co chcielibyście wiedzieć o książce starożytnej, ale dotąd nie wiedzieliście, kogo zapytać. Osobom zainteresowanym tą problematyką polecam także znakomitą książkę Pawła Majewskiego "Pismo, tekst, literatura : praktyki piśmienne starożytnych Greków i matryca pamięci kulturowej Europejczyków", Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013 (http://ohistorii.blogspot.com/2013/04/p-majewski-pismo-tekst-literatura.html).

Książka napisana jest ciekawie, potrafi wciągnąć. Zaskoczeniem dla mnie był status kobiety w XII i XIII wieku zwłaszcza ich rola w polityce. Jednocześnie zdziwiona byłam, że wynalazki, które dziś wydają nam się codziennością, tak bardzo polepszyły i ułatwiły pracę kobiet w codziennym życiu.

Jeśli chodzi o średniowiecze to już od jakiegoś czasu miałam problem z tym, co w praktyce pod tym pojęciem się najczęściej zawiera. Ta książka chyba trochę to potwierdza... - jakby próba powiedzenia, że jest to epoka, nieważne czy literacka, czy jakakolwiek inna, chyba nie za bardzo przystaje do tego, w jaki sposób się do niego "podchodzi" (tak trochę jakby ... badawczo?). Tutaj ukazuje mi się bardziej jako prąd, w każdym razie dużo węziej niż na pierwszy rzut oka, powiedziałabym, powinno. Książka daje wrażenie raczej mocno okrojonej. Ale właśnie może jest po prostu dla mniem trochem problem z pojęciem. Na plus forma - fajnie, że rozdziały są podzielone na tematy, jest kilku autorów. Praca czytelna, (jak na zagadnienie) napisana prostym językiem. Taki klarowny układ bym powiedziała. Jak dla mnie to jakoś nawet fajnie to wyszło. Ujęcie jest dążące do zsyntetyzowania, co osobiście lubię w literaturze. Nie wiem, czy przez lapidarność tych rozdziałów i szczątkowe poruszenie wielu tematów, nie wydaje mi się taką po prostu przemyślaną książką popularnonaukową. Taki podręcznikujący zbiorek podstawowych informacji o jakiejś przyjętej ? koncepcji. Zakończenie może troszkę daje wrażenie pisanego na kolanie? (nuum, czepiam się; może to zazdrość o nazwisko <Daniel Power, no niby czemu ja tak nie mam?... -,-...>.) Podsumowując ten, nieco mniej niż przeczytane dzieło, klarowny ... wywód ...: trochę za bardzo poprawna, ale dla raczej bardziej niż mniej zaawansowanego lamera historycznego - całkiem niezła. *Proszem coś lepszego, bo tamte wieki mnie nawet interesujom troch.

Całkiem sympatyczna praca poświęcona pierwszym wiekom państwa polskiego. Autora dosyć zwięźle i bardzo ostrożnie (w przypadku najbardziej kontrowersyjnych tez dotyczących epoki raczej zachowuje neutralność) omawia to, co wiemy o życiu codziennym ludzi z tamtej epoki, dosyć wyraźnie podkreślając różnice pomiędzy okresem przed przyjęciem chrześcijaństwa i po nim. Poza kwestiami dotyczącymi prostych ludzi, znajdują się również aspekty dotyczące wielkiej polityki, a więc architektury, spraw dynastii, sztuki wojennej, itd., ale nie wybijają się na pierwszy plan, co uznaję za wyraźną zaletę. Warto przeczytać.

To w istocie biografie równoległe trzech władców, panujących w dobie I wojny światowej. Autorka stara się uzasadnić tezę, iż w dużym stopniu przyczynili się oni do wybuchu tego konfliktu, który w efekcie przyniósł Europie morze krwi, dynastiom panującym w Rosji i Niemczech upadek, światu nowy porządek – skądinąd, Polsce wojna stworzyła wykorzystaną szansę na odzyskanie niepodległości. Jak ocenić twierdzenie, iż to wspomniani trzej monarchowie: Wilhelm II w Niemczech, Mikołaj II w Rosji oraz Jerzy V (należałoby tu raczej podstawić jego zmarłego w 1910 r. ojca – Edwarda VII) w Anglii doprowadzili do wybuchu wojny? Owszem, mieli w tym swój udział: Mikołaj II przez słabość charakteru, brak zdolności przywódczych, uleganie wpływom, Wilhelm II przez spaczoną trudnym dzieciństwem, a następnie intrygami pochlebców, niedojrzałą osobowość – przewrażliwiony, mający trudności w kontaktach z ludźmi megaloman, wieczny chłopiec, traktujący państwo i jego sprawy niczym zabawę w piaskownicy, Edward VII poprzez zawiązanie sojuszu z Francją ("Entente cordiale"),którego był inicjatorem i twórcą (zresztą, z punktu widzenia interesów Wielkiej Brytanii, sojusz ten okazał się korzystnym i dlatego został zaaprobowany przez rząd, w istocie decydujący o sprawach wielkiej polityki). Nie ulega jednak wątpliwości, iż przyczyny wybuchu I wojny światowej były o wiele głębsze, niż osobiste sympatie czy animozje panujących - by wskazać chociażby francuskie, obsesyjne wręcz pragnienie rewanżu na Niemcach za klęskę i upokorzenie z lat 1870-1871 czy rywalizację mocarstw na Bałkanach. O tym wszystkim Autorka pisze niewiele albo wcale. I tego mi właśnie w książce zabrakło. Została nasycona drobiazgowymi informacjami bez znaczenia – co podano konkretnego dnia na obiad, w jaki mundur ubrany był ten czy inny władca, jakie luksusy oferowały królewskie, cesarskie czy carskie jachty albo pociągi specjalne itp., nie naświetla natomiast szerszego i bardziej istotnego tła politycznego. Owszem, poznajemy mnóstwo interesujących szczegółów rodzinnych, charakterologicznych, obyczajowych – i za to Autorce chwała. O wybuchu wojny nie zadecydowali jednak wspomniani monarchowie. Właściwie, to żaden z nich jej nie chciał. Jerzy V to lubujący się w życiu wiejskim domator, pozbawiony zresztą realnej władzy we własnym kraju. Mikołaj II to kolejny domator, pragnący spokoju i zdający sobie sprawę ze słabości Rosji oraz zagrożenia rewolucyjnego. Nawet Wilhelm II w krytycznych chwilach wykazywał brak zdecydowania i odwagi, do wojny parło natomiast jego zdominowane przez agresywnych wojskowych i polityków otoczenie. Bardziej więc słabością i zaniechaniem, niż własną inicjatywą wymienieni władcy doprowadzili do wybuchu wojny, w ówczesnej sytuacji chyba zresztą od kilkunastu lat nieuniknionej. Z gruntu słuszna jest natomiast inna teza C. Clay, przwijająca się wprost oraz podskórnie przez cały tekst - na przełomie XIX i XX w. czasy monarchii absolutnych z całą pewnością już przeminęły. Były one anachronizmem, otwierały drogę niebezpiecznym (dla samych władców, ale i dla całego świata, jak się okazało) zakulisowym intrygom i machinacjom. Monarchia konstytucyjna (czy nawet demokratyczne republika, jak należałoby dodać) sprawdzały się o wiele lepiej. I ostatecznie, parlamentarna monarchia brytyjska przetrwała, a nawet wzmocniła się w wyniku wojny, podczas gdy samowładne trony w Niemczech (z zagwarantowaną w uchwalonej konstytucji, dominującą pozycją cesarza) oraz w Rosji (samodzierżawie) upadły. To wniosek optymistyczny, ale trzeba dodać, że zarówno w Niemczech, jak i w Rosji, powstały wkrótce później systemy totalitarne, przy których uprzednie monarchie mogłyby się istotnie wydać zabawą w piaskownicy. Autorka usilnie stara się pisać lekko, co nie zawsze jej jednak wychodzi. Przykładowo, nieustannie zagłębia się w takie czy inne, bardzo rozbudowane koligacje rodzinne, zakładając następnie, iż po kilkudziesięciu stronach czytelnik bezbłędnie rozpozna wzmiankowanego uprzednio kuzyna czy kuzynkę (o powtarzających się często imionach). Trochę winy ponosi też tłumaczenie i wydawnictwo. Zdania polskiego przekładu wydają się niekiedy wysilone, zdarzają się też irytujące literówki oraz inne chochliki drukarskie. Pomimo tych uwag, książkę warto przeczytać ze względu na bogactwo materiału informacyjnego, podchodząc jednak krytycznie do niektórych stwierdzeń Autorki.

Maria Bogucka przybliża czytelnikowi życiorys Królowej, jakże czczonej przez środowisko katolickie. Pośród świeckich badaczy opinie są bardzo podzielone, jednakże nie spotkałem się z przesadnie pochlebnymi. Z powyższej monografii, poznajemy okres życia u boku swojej matki Bony oraz dwóch sióstr, ostatecznie ich rozstanie i okoliczności wątpliwej władzy Anny. Wiedza przekazana w jak najbardziej przystępny sposób.

Warto przeczytać. Na zachętę cytuję tytuły rozdziałów: posłuchajmy plotek i nieplotek; rodzinny dom; salon; co kryją inne pokoje; kuchnia; w co się bawić; ręczne roboty, rachunki, rachunki. A w każdym rozdziale dużo ciekawych informacji. Skąpe źródła do których udało się dotrzeć autorce dają dość szeroki obraz życia ziemiaństwa.

Bez wątpienia mamy piękną historię. Lubię, gdy ktoś pięknie o niej pisze. Niewątpliwym atutem książki są ilustracje, reprodukcje, drzewa genealogiczne, mapy, zdjęcia i sporo ciekawostek. Polecam "Jagiellonów" pomimo kilku rażących błędów merytorycznych (np. rok 14.. zamiast 15..)

Ciekawy skrótowy biogram królowych od żony Władysława Łokietka do żon Zygmunta Augusta. Czyli z małżonek Piastów poczytamy tylko o żonach Łokietka i Kazimierza Wielkiego, a nie o żonach od Chrobrego począwszy. W biografiach poszczególnych władców pewnie też można coś na ich temat liznąć. O królowej Bonie oczywiście są szerokie prace. Tutaj często, z braku źródeł, niektóre żony bywają opisywane mimo wszystko przez pryzmat polityki swych mężów, polityki dynastycznej w Europie, ale autor szerzej opisuje ich losy sprzed i ew. po małżeństwie (po zgonie króla) co jest jednak wartością pracy. Bo w ramach opisu ich rodów autor wnika w sprawy poza polskie, czasem jakieś drobne dynastie i ich spory, motywacje w Europie. Na szczególną uwagę zasługuje moim zdaniem biogram żony Ludwika Węgierskiego Elżbiety Bośniaczki. W biografiach Ludwika i jego matki brakuje pewnych informacji o Elżbiecie. Ciekawie opisane są losy dynastii Andegaweńskiej w Neapolu i polityki Bośniaczki po śmierci Ludwika Wielkiego - są więc spory m.in. z neapolitańczykami o schedę na Węgrzech, o Neapol, spory z następstwem Zygmunta Luksemburga i zrywaniem zaręczyn 2 córek Ludwika z woli jego żony. Tak czy owak Elżbieta Bośniaczka przegrała z Zygmuntem, z rodem Andegawenów neapolitańskich nie miała też wpływu na dalsze losy Jadwigi Andegaweńskiej w Polsce, którą obrali sobie panowie polscy za nic mając wolę Ludwika czy Bośniaczki. Ważna więc postać dla Węgier, Italii i Polski w jednej osobie.

Dla miłośników historii średniowiecza (raczej wczesnego, z granicą XIII / XIV w). Widać od razu że książka została napisana w ubiegłym stuleciu (1986 polskie tłumaczenie),nawiązania do ówczesnej "współczesności" (drobne, ale zawsze) z punktu widzenia roku 2025 są dodatkowym komentarzem społeczno-historycznym. W obecnych czasach kościół mierzy się ze sporym kryzysem. Czyta się fajnie, ewidentnie publikacja popularno-naukowa, z licznymi wtrętami łaciny. Bogato opisuje życie monastyczne zwłaszcza między IX a XIII wiekiem. Wielka szkoda, że główny punkt odniesienia to ziemie Francji, ze wspomnieniem Włoch i ziem brytyjskich. O osadnictwie cystersów czy kanoników na ziemiach księstw polskich (w dobie rozbicia dzielnicowego) praktycznie ani słowa, czego mi bardzo brakowało. Ciekawostka - o Polsce wspomniano w kontekście heroicznego zrywu odbudowy Warszawy po II WŚ - zrywu nieekonomicznego, ale dyktowanego sercem - w kontekście nie-ekonomicznych poczynań mnichów, podążających za głosem wiary. Polecam wszystkim zainteresowanym tematyką średniowiecznego duchowieństwa, ale też szeroko rozumianej kultury "mrocznych wieków", no i miłośnikom RPG (tych historycznych) :)

Książka Historia społeczna starożytnego Rzymu Gezy Alföldiego to bardzo dobra pozycja dotycząca dziejów społeczeństwa rzymskiego. Autor w niezwykle trafny sposób nakreśla nam historię społeczeństwa, które przecież aktywnie uczestniczyło w polityce państwa rzymskiego. Procesy zachodzące w społeczeństwie cechowały się wieloma zmianami na przestrzeni dziejów. W szczególny sposób zainteresował mnie rozdział opisujący działalność braci Grakchów, którzy liczyli się z nastrojami w ówczesnym społeczeństwie rzymskim i podjęli się niezbędnych reform, mających na celu zmianę położenia uboższych warstw społecznych, jak chociażby ustawa ograniczająca wielkość majątków ziemskich. Praca ma charakter podręcznikowy jednak mi w żadnej mierze to nie przeszkadzało, wręcz przeciwnie książkę czyta się doskonale. Niezbędna do poznania dziejów rzymskiego społeczeństwa. Warto przeczytać.

Bogate, dobrze uporządkowane informacje, znakomita równowaga między syntetycznymi uogólnieniami a ciekawostkami, przyjemny "przezroczysty" styl i zaskakujące poczucie nostalgii - pamiętam, że fragmenty tej książki czytaliśmy w szkole na historii.

Ogrom pracy został włożony w przygotowanie tej pozycji. Nieżyjąca już historyczka, Pani Anna Świderkówna tym razem zabiera nas w podróż do helleńskiego i rzymskiego Egiptu, by spośród linijek antycznych papirusów wychwycić co ciekawsze kąski pozwalające lepiej zrozumieć ludzi i epokę. Nie jest to książka łatwa (pomimo lekkiego pora autorki),przeznaczona na pewno dla ludzi obytych już z pracami naukowymi, bo choć jest to pozycja popularno-naukowa, to natłok cytatów, kronikarska wyliczanka i mrowie zwyczajnych, wręcz przyziemnych przykładów świadczy o dobrym warsztacie historycznym, a nie kolejnej masówce mającej szokować i wyciągać na wierzch tylko skandale i niesamowitości dawno minionych wieków.

Książka pokazuje, że na szczęście jednak można wydać syntezę dziejów starożytnej Grecji bez rozpisywania się na 200 stron o demokracji ateńskiej. Zwięzła, oczywiście mało szczegółowa, ale zawiera wszystko, co powinna. Dobra do uzupełnienia i podsumowania wiedzy.