Po obu brzegach rzeki

Rzeka jest tajemnicą i przeznaczeniem wędrujących ku morzu... Jest darem... Ludzie poją w niej zwierzęta i z niej czerpią wodę. Znajdując w jej lustrze własne odbicie, w tej samej chwili widzą otaczające je niebo. Mieszkający po obu brzegach rzeki pokonują tę samą odległość, wychodząc sobie na spotkanie. Rzeka nie dzieli, rzeka łączy... Zbliżając się do rzeki, z każdym krokiem wyraźniej poznajemy to, co na nas czeka po jej przekroczeniu. Przekraczając ją, spotykamy innego, wchodzimy w jego świat, który staje się naszym światem. Rośliny rosnące na brzegach rzeki są tych samych gatunków. Swoim trwaniem przypominają o granicy jako przestrzeni spotkania i miejscu, które potrzebuje mostów. To rzekom ludzie zawdzięczają mosty. Rzeka zbliża, a to, co w sobie mieści, sprawiedliwie czyni wspólnym. Ale bywa, że rzeka wylewa, zabiera domy, zwierzęta, ludzi... Jest wtedy bezlitosna i nieujarzmiona.
To najprostsze - jak sądzę - wyjaśnienie tytułu książki, którą trzymacie Państwo w dłoniach, jej idei, a przed wszystkim powodu, dla którego została napisana. Jest nim myślenie o pograniczu jako miejscu spotkania, miejscu tarcia i sypiących się iskier, ożywczego tygla różnorodności, nieraz miejscu bolesnych doświadczeń, trudnych wyzwań i niebezpiecznych pokus. Zarazem jest przestrzenią dynamiczną, obiecującą, uzdalniającą człowieka do ogarniania rozległych horyzontów.
Dr Jacek Kurek (Opiekun Sekcji Rybnickiej SKNH UŚ)

Teksty zawarte w tej publikacji coraz głębiej wnikają w wielowątkową przeszłość naszego regionu. Ów intrygujący, ale w pełni adekwatny tytuł "Po obu brzegach rzeki" wyraźnie pokazuje różne oblicza, różne punkty widzenia, a przecież rzeka wydaje się ta sama. Treści tej książki stają się wyrazistym filarem naszej myśli - tu i teraz. Zaznaczamy swoją obecność, ciągle jeszcze kołaczą do drzwi. Jednak myślę, że niedługi jest czas, kiedy wiele bram będzie dla nas otwartych na oścież. Chcemy docierać do coraz większej grupy młodych i nieco starszych badaczy, tych co dopiero szlifują swój warsztat i tych, którzy różne doświadczenia mają w owej materii.
Dr Bogdan Kloch (Dyrektor Muzeum w Rybniku)


Spis treści

Słowo o rzece - Jacek Kurek
Zamiast wstępu - Janusz Mokrosz

I. Obyczaje na granicy

Ryszard Kaczmarek - Karczmy, piwo i gorzałka. Z dziejów browarnictwa i gorzelnictwa na Śląsku
Jakub Grudniewski - Od ks. Jana Alojzego Ficka do ks. Franciszka Blachnickiego. Kościół katolicki wobec problemu pijaństwa na Górnym Śląsku
Marcin Jarząbek - O znaczeniach czasu, przestrzeni i wyobrażeń w historii XIX-wiecznych kolei Górnego Śląska
Łukasz Gądzik - Fałszerstwa monet i banknotów na Górnym Śląsku w okresie międzywojennym
ks. Piotr Szweda - Fenomen kultu świętych - nieprzemijający kult św. Antoniego Padewskiego
Sabina Uliarczyk - Adam i Ewa z Lubomi. Epizod z dziejów obyczajowości na Górnym Śląsku czasów międzywojennych
Joanna Beszczyńska - Wychowanie dziewcząt w Związku Dziewcząt Niemieckich (BDM) na przykładzie Górnego Śląska
Dawid Keller - Jeszcze jeden dzień... Życie codzienne w Rybniku i w powiecie rybnickim w okresie II wojny światowej - przewodnik do wystawy zorganizowanej przez Muzeum w Rybniku i Archiwum Państwowe w Katowicach
Hanna Knura - Rybnik i okolice podczas II wojny światowej. Obraz zachowany w pamięci mieszkańców

II. Przestrzeń spotkania

Agnieszka Wilczyńska - Echa śląskie w lwowskich "Rozmaitościach" (1817-1848)
Magdalena Fiedor - Kulturowa przestrzeń Śląska Cieszyńskiego
Janusz Mokrosz - Kierunek: Zachód. Proces emigracji Górnoślązaków do RFN w latach 1980-1989 na przykładzie ziemi raciborskiej
Hanna Honysz - Wirtualny świat realnych konfliktów. O hanysach, gorolach i ślonskiej godce w przestrzeni Internetu

Alicja Achtelik - Kalendarium działalności Stowarzyszenia Humanistycznego: "Europa, Śląsk, Świat Najmniejszy" oraz Sekcji Rybnickiej Studenckiego Koła Naukowego Historyków Uniwersytetu Śląskiego w roku akademickim 2008/2009

Zakończenie - dr Bogdan Kloch