Czym jest człowiek? Kurs antropologii dla niewtajemniczonych

Autorka książki, znana francuska filozof sięga po pytanie wielkiej wagi, nad którym od wieków głowią się najznamienitsze umysły i zwykli śmiertelnicy. Ale pytając czym jest człowiek, wcale nie staje na katedrze i nie naucza nas, raczej zaprasza do wspólnych poszukiwań odpowiedzi. Zaznacza też wyraźnie, że nie patrzy z punktu widzenia jakiejś konkretnej religii czy ideologii, ale pyta o kształt człowieka jako takiego. Nie wnika w jego ontologię, nie docieka co sprawiło, że zaistniał, ale skupia się na kształcie, który ma obecnie. Stąd też formuła „czym” pozwalająca traktować człowieka jako pewne tworzywo, obiekt badań i zbiór omawianych cech, podczas gdy „kim” zakładałoby już pewną wyższość i nadprzyrodzoność.

Jakie tematy porusza Chantal Delsol? Najtrudniejsze i… najważniejsze dla nas. Pisze o przemijaniu i śmierci, naszej ulotności i przygodności, społeczeństwie i wspólnocie, normach etycznych, które nami kierują. Pyta skąd w człowieku bierze się zło, sięga jego natury i przejawów. Posługuje się często metodą przeciwieństw, zestawiając cechy tak, by dokładniej obrazowały omawiane zagadnienie. Język , chociaż książka na sklepowych pólkach leży w sąsiedztwie „lekkiej” literatury, do łatwych nie należy. Widać wyraźnie, że publikacja ma charakter naukowy, chociaż zaprasza do lektury każdego. Warto przebić się przez tą początkową barierę, sięgnąć dalej i przyjąć zaproszenie do podróży w głąb istoty człowieczeństwa. Bo, jak twierdzi autorka, antropologia zanika, ponieważ zanika jej przedmiot. Coraz mniej osób chce i próbuje mówić o człowieku jako takim.

Osobiście podczas lektury odczucia miałam raczej niewesołe. Ponieważ Delsol podjęła trud mówienia o człowieku w sposób obiektywny, abstrahując od wszelkich religii, metafizyki i celowości, niektóre fragmenty przybrały dość przygnębiający charakter. Bo jak czytać o tym, że jesteśmy bytami przygodnymi, tak bardzo kruchymi i przemijającymi, drobnymi w skali czasu, jeśli przyjmujemy tylko teraźniejszość, bez perspektywy wieczności, jakiejkolwiek nadziei? A może właśnie do pytań o sens i to, co nas czeka ma prowadzić ta książka, chociaż autorka zapowiada inaczej?

Katarzyna Marondel