lubimyczytać
Wokół książki
Publicystyka
Rząd bierze się za rynek książki. Będą pieniądze dla pisarzy i tłumaczy?

Rząd bierze się za rynek książki. Będą pieniądze dla pisarzy i tłumaczy?

14.02.2025

Będzie lepiej? Szefowa Ministerstwa Kultury Hanna Wróblewska powołała Zespół do spraw pola literackiego. Celem jest wprowadzenie zmian systemowych, które uzdrowią rynek książki. O jego patologiach i potrzebie zmian pisarze mówili od lat.

Rząd bierze się za rynek książki. Będą pieniądze dla pisarzy i tłumaczy?

Danuta Matloch/MKiDN (materiały prasowe gov.pl)

Ministerstwo Kultury wprowadza zmiany wspierające literaturę. Na wczorajszej konferencji prasowej szefowa resortu Hanna Wróblewska poinformowała o powołaniu nowego Zespołu do spraw pola literackiego.

– Mam nadzieję, że holistyczne spojrzenie na problemy pozwoli wypracować na podstawie rekomendacji zespołu system zmian, które doprowadzą do poprawy rynku książki oraz wzrostu poziomu czytelnictwa – mówiła ministra kultury.

To odpowiedź na głosy środowiska, które wielokrotnie zwracało uwagę na patologię polskiego rynku książki.

Jacek Dehnel: poniżej skrajnego ubóstwa

O zarobkach pisarzy mówi się ostatnio sporo. „Każdy pisarz musi żebrać”, napisał w grudniu Michał Witkowski, tegoroczny finalista Nagrody Nike i zwycięzca Nike Czytelników. W szeroko komentowanym wpisie na Facebooku pisarz wyliczył, ile kosztuje go napisanie książki. Wyjaśnił też, dlaczego jego zdaniem koszty te muszą ponieść czytelnicy.

Tradycyjnie: jedni się zgadzali, inni sugerowali roszczeniowość. Że „widocznie pan pisarz nie pisze wystarczająco dobrze, skoro nie może się utrzymać”. I że inni dają radę.

To prawda. Niektórzy dają. Ale jest ich garstka. A że być może byłoby ich więcej, gdyby zmienić zasady funkcjonowania rynku książki, wielokrotnie wspominał choćby Jacek Dehnel, prezes Unii Literackiej.

W głośnym wpisie Dehnel wyliczał, że gdyby polski autor miał utrzymywać się z samej twórczości literackiej, żyłby poniżej skrajnego ubóstwa. „Za rok pracy autor dostaje 910 złotych miesięcznie”, pisał wtedy.

Wtórowała mu Małgorzata Halber, która napisała, że wyliczenia Dehnela są i tak łaskawe, a czytelnicy nie mają pojęcia, jak wyglądają stawki na książkowym rynku. Więcej na ten temat przeczytacie w artykule „Państwo nie wiedzą, ile zarabia pisarz w Polsce”. Halber, Dehnel i Miłoszewski apelują o zmiany.

Zbiórka dla Edwarda Pasewicza

Nie mówimy więc o debiutantach. Ale znanych i docenianych twórcach. Głośno jest ostatnio o zrzutce dla Edwarda Pasewicza, finalisty Nike, pisarza czterokrotnie nominowanego do Nagrody Literackiej Gdynia, laureata Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus.

„Po pierwsze – tak po prostu, po ludzku! Trzeba pomóc Edwardowi! Znalazł się w trudnej sytuacji materialnej, jak wielu artystów w Polsce. Niestety, system nie działa. Tworzenie dzieł literackich nie przynosi wystarczających dochodów, by móc się samodzielnie utrzymać. Edward przez długi czas odmawiał organizacji zbiórki w jego imieniu”, czytamy na stronie zbiórki.

Rzecz nie dotyczy zresztą tylko pisarzy. O konieczności systemowych zmian wspominali też wydawcy. Zwłaszcza ci mniejsi. Zwracali uwagę na rolę dystrybutorów, którzy – jako monopoliści – mogą dowolnie zmieniać cenę książki. Nie tylko. Mówili tłumacze. Mówili publicyści.

Kilka tygodni temu o odgórnym wsparciu i inicjatywach systemowych mówił ze sceny odbierający Paszport „Polityki” Jul Łyskawa.

I znów: można machnąć ręką. Oddać wszystko niewidzialnej ręce rynku, uznając, że jest sprawiedliwy. Można też choćby podyskutować o zmianach. I najwyraźniej tą drogą postanowiło pójść ministerstwo.

Zespół do spraw pola literackiego

Sytuację ma zmienić powołany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zespół.

– Głosu środowisk literackich słuchamy bardzo uważnie. Wiele dyskusji przeprowadziliśmy na WspółKongresie Kultury, ważne głosy pojawiały się również po nim. Dziś mogę przedstawić państwu konkretne działania, które jako Ministerstwo podejmujemy w porozumieniu ze środowiskiem. Powołuję Zespół do spraw pola literackiego, który będzie pracował nad systemowymi rozwiązaniami w obszarze literatury – mówiła na wczorajszej konferencji Hanna Wróblewska.

Zespół do spraw pola literackiego, jak poinformowano, składa się z grona reprezentantów środowiska działających w obszarze rynku książki, reprezentujących różne środowiska i grupy, którzy zaangażowani byli w rozmowy o rynku.

W jego skład wchodzą:

Agata Diduszko-Zyglewska – przewodnicząca, MKiDN
Edyta Wiśniowska – sekretarz, MKiDN
Grzegorz Jankowicz – Instytut Książki
Magdalena Hajduk-Dębowska – Polska Izba Książki
Jacek Dehnel – Unia Literacka
Rafał Lisowski – Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury
Jerzy Woźniakiewicz – Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, dyrektor Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Krakowie
Łukasz Zych – Stowarzyszenie Księgarzy Polskich.

– Z naszego punktu widzenia najważniejszymi są te osoby, które bardzo aktywnie działały w ramach WspółKongresu Kultury – i które są przedstawicielami różnych stron, które składają się na pełen obraz środowiska rynku książki i środowiska czytelniczego – mówiła szefowa resortu kultury.

I dodała:

Widzą państwo, że mamy tutaj różne segmenty pola literackiego. Mamy tych, którzy piszą, tych, którzy dystrybuują, tych, którzy wydają, i tych, którzy czuwają, jak dyrektor Instytut Książki Grzegorz Jankowicz. (...) Spodziewam się po zespole bardzo ciężkiej pracy, oni po mnie spodziewają się skuteczności. Mam nadzieję, że spełnimy wzajemnie swoje oczekiwania. Zwłaszcza że bardzo często głosy, które płyną do nas z rynku, są sprzeczne.

Posiedzenia Zespołu mają odbywać się co miesiąc.

Prawie 5 milionów na czytelnictwo

Na konferencji poinformowano też o starcie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 3.0 (odpowiedzialnego za wspieranie czytelnictwa i biblioteki) i utworzeniu programu „Inne Tradycje”.

Towarzyszył będzie mu program pomostowy dla humanistycznych czasopism naukowych, kierowany przez Instytut Książki. Obejmie wsparcie:

wydawców wartościowych publikacji o mniejszym potencjale komercyjnym
serii poetyckich, w tym tłumaczeń na język polski i antologii poetyckich
serii książek o literaturze, obejmujących publikacje z zakresu krytyki literackiej, filozofii literatury, opracowania filologiczne, eseistyczne czy biograficzne
serii popularyzujących literaturę, dzienniki, pamiętniki, poradniki, słowniki i publikacje przeglądowe
humanistycznych czasopism o charakterze naukowym.

Jego budżet to 3,3 mln zł rocznie, a łączny nakład publikacji ma wynieść ponad 160 tys. egzemplarzy i 150 publikacji online.

Jednocześnie ogłoszono wyniki naboru do Programu „Czasopisma 2025” – wspierającego czasopisma kulturalne o istotnym znaczeniu społecznym. „Obejmuje tytuły o profilu artystycznym i literackim, prezentujące różne dziedziny twórczości oraz rozwijające wokół nich dyskurs krytyczny”, poinformowało ministerstwo.

W 2025 roku środki zostały przyznane 51 projektom. Łączny budżet projektu to 4 846 705 złotych.

Na konferencji ogłoszono też prekonsultacje do trzeciej edycji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na lata 2026–30. Jak poinformowała Wróblewska, w poprzednich edycjach programu (od 2016 roku) na wsparcie czytelnictwa przeznaczono 1,8 mld zł.

Tagi i tematy

Powiązane artykuły

Aktualności

Szczepan Twardoch z prestiżową niemiecką nagrodą. Za „europejski dialog o historii i teraźniejszości”

Varia

Serce zawsze najważniejsze. 20 najpiękniejszych cytatów o miłości

Aktualności

Uspokajamy: serial „Harry Potter” zaczyna wyglądać świetnie. „To niesamowici aktorzy”

komentarze [124]

Sortuj:

Aby napisać wiadomość zaloguj się

pochłaniacz 20.02.2025 22:09

Czytelniczka

Może to brutalnie zabrzmi, ale jeżeli nie mogą utrzymać się z pisania, to czas na znalezienie "uczciwej" pracy zarobkowej, która pomoże opłacić rachunki i napełnić żołądek. Pisać i wydawać można hobbystycznie (przyszła na myśl D. Brzezińska, która z powodzeniem łączy karierę akademicką z pisaniem kryminałów). Ostatnio artyści często zakładają konta na patronite - sądzę że...

więcej