Matka i inne zapiski

“Dzięki publikacji tych rękopisów możemy po raz pierwszy wysłuchać opowiedzianą własnymi słowami historię życia Zofii Brzeskiej-Gaudier” - pisała Gillian Raffles we wstępie do angielskiego wydania książki.

Książka, będąca swoistym debiutem pośmiertnym, z pewnością wzbudzi zainteresowanie wielbicieli sztuki przełomu wieków XIX i XX . Interesujące są również feministyczne poglądy pisarki, jej pozycja towarzyszki zdobywającego uznanie rzeźbiarza. Autorka była nieformalną partnerką i wielką miłością francuskiego rzeźbiarza, Henriego Gaudiera-Brzeskiej. Stała się obiektem fantazji londyńskiego świata artystycznego już kilka lat po śmierci (choć umarła zupełnie zapomniana w szpitalu psychiatrycznym w Glouster).Do powstania jej mitu przyczynił się przede wszystkim Jim Ede, który opisał pasjonującą relację Zofii i Henriego w powieści "Dziki Mesjasz". Obraz pisarki ukazany w książce Ede'a, a następnie w filmie Kena Russella o tym samym tytule, zdominował sposób patrzenia na Brzeską na wiele lat. Czy słusznie?

"Matka i inne zapiski" jest książką autobiograficzną, którą można podzielić na 3 części - wątki. Początek stanowi wprowadzenie do życia Brzeskiej przed poznaniem Henriego Gaudiera, z którym się związała w Paryżu w 1909 roku. Jest skrótowym obrazem jej życia w galicyjskiej wiosce, a następnie w miastach europejskich i amerykańskich, w których szukała pracy i niezależnego, na ile to było możliwe dla kobiety w początkach xx wieku, życia.

Kolejne fragmenty odnoszą się do czasu spędzonego wspólnie z Gaudierem, młodszym o 20 lat francuskim artystą. Są to krótkie opowiadania, w których Brzeska daje wyraz swojemu talentowi literackiemu. Ostatnią część stanowią zapiski kobiety samotnej, umęczonej cierpieniem po stracie ukochanego, w tej części znajduje się również korespondencja, jedna z ostatnich przed nasilającą się u niej chorobą psychiczną. Brzeska nie ukrywa się za społecznymi konwenansami, nie stara pokazać z najlepszej strony, nie mizdrzy do czytelnika. Być może jej szczerość wynikała z niepewności, czy teksty te zostaną wydane. To owa bezkompromisowa autentyczność decyduje o jej niezwykłym stylu.

Książka Brzeskiej zaskakuje czasem chropowatym językiem, a jednocześnie intryguje i urzeka, wciągając czytelnika w odmęty skomplikowanej duszy.