Życie 3.0. Człowiek w erze sztucznej inteligencji

Choć najróżniejsze zagadnienia fizyki (w tym Einsteinowskiej teorii względności i fizyki kwantowej) nie są mi obce, to dzięki tej książce mogłem spojrzeć na nie z nieco innej strony. A przez to nieco lepiej je zrozumieć. A i sam styl pisania bardzo dobry - to nie jest sucha książka naukowa ale kawał wciągającej literatury z licznymi dygresjami i anegdotami.

Dobrze się czytało, bo są przyziemne przykłady z Alicja i Bobem, którzy widzą się przez witrynę i część fotonow przechodzi a część się odbija 😀 Pominęłam kilka rozdziałów, bo mnie nie interesowały albo byłam na świeżo po nich w "Kwanty zrobiły mi dzień". Splątanie tu jest dość dobrze wytłumaczone. Pojawia się dekoherencja, o której jeszcze nie słyszałam.

Jak zgubić czas z Carlo Rovellim? Tajemnica Czasu. Zawsze interesowałem się kosmosem, dosłownie od dziecka. Kilka razy zostałem nazwany kosmitą – to fakt, ale przecież jesteśmy dziećmi gwiazd. Dlaczego? Jesteśmy dziećmi gwiazd, bo pierwiastki takie jak węgiel, z których między innymi jesteśmy zbudowani, powstały w wybuchach supernowych. Tadam! No dobrze, do rzeczy – kolejna polecajka. Dlaczego akurat ta książka? Powody są proste. Zauważyłem, że coraz mniej mam czasu, albo inaczej – coraz trudniej mi go wygospodarować. Więc co zrobiłem? Postanowiłem przeczytać książkę o czasie! Proste, prawda? Carlo Rovelli to bardzo ważna postać w dziedzinie fizyki kwantowej i – co mnie cieszy – aktywnie popularyzuje tę dziedzinę. Słynie z tego (ponoć obok Rogera Penrose’a), że w klarowny sposób wyjaśnia trudne pojęcia związane z fizyką i czasem. Czy faktycznie? Myślę, że tak. Kolejna ważna myśl, która mnie nachodzi, to to, że tematyka fizyki czasu, a zwłaszcza teorii kwantowych, jest wyjątkowo trudna. Tutaj nawet Feynman musiałby się napocić, żeby pisać o tym w sposób przyjemny, mile odbierany i w pełni zrozumiały. Może się mylę, ale szczerze chciałbym, żeby tak było. Zresztą sam Rovelli kilka razy podkreśla w Tajemnicy czasu, że zaczynają się mniej przyjemne dla naszych neuronów tematy. Ba, nawet poleca pominąć dwa rozdziały z końcówki książki i od razu przejść do podsumowania. Doceniajmy naukowców, popularyzatorów nauki, którzy są tak świadomi! Książkę można podzielić na dwie części: naukową i filozoficzną, z lekką domieszką wspomnień. Nie ma wyraźnej linii podziału – te części przenikają się nawzajem. Jako wielki entuzjasta astronomii i fizyki, na tyle na ile moje szare komórki były w stanie pojąć to, co zostało napisane, byłem zafascynowany! Na przykład, z fizycznego punktu widzenia różnica między przyszłością a przeszłością się zaciera. Albo to, jak Einstein zrozumiał, że nie da się ściśle zsynchronizować czasu. A także, jakie rozważania miały starożytne, greckie umysły na temat czasu i jak dawno ten termin się ukształtował. Byłem w swoim żywiole, lecz nie będę udawał, że wszystko rozumiałem i że cała książka była fascynująca – bo tak nie było. Zdarzały się strony, przez które ciężko było przebrnąć. Patrząc jednak na całokształt, świetnie się bawiłem. Nie mogę nie wspomnieć o teorii, która w zaskakujący sposób opisuje życie codzienne mojej rodziny. Otóż zasada nieoznaczoności mówi, że nie można jednocześnie z dowolną dokładnością określić położenia i pędu cząstki. Czyż to nie idealny opis chaosu, jaki tworzą moje dwa ukochane „szoguny”? Raz wydają się być w jednym miejscu, za chwilę w zupełnie innym, a ich działania trudno zrozumieć, nie mówiąc już o przewidzeniu ich trajektorii. Zasada nieoznaczoności w praktyce, w najlepszym wydaniu! Podsumowując: Tajemnica czasu to fascynująca książka, która pozwala spojrzeć na czas z zupełnie innej perspektywy. Ostrzegam jednak: nie znajdziecie w niej sposobu na znalezienie dodatkowego czasu w ciągu dnia, więc nie dajcie się nabrać! Ale jeśli szukacie czegoś, co jednocześnie pobudzi Wasze szare komórki i pozwoli lepiej zrozumieć wszechświat – zdecydowanie polecam. Bob Krzyzansky

Chylę czoła przed autorami za ogrom tytanicznej pracy włożonej w próbę wytłumaczenia co stoji za zjawiskiem ocieplenia ziemskiego( i nie tylko) klimatu. Wszytko jest jasno i przejrzyście opisane, dużo grafik i wykresów. Naprawdę ważna książka. Mimo, że autor opisuje książkę jako podrecznik czyta się niemal jak popularno naukową literaturę. Obowiązkowa dla każdego kto chce się wgłębić w temat ocieplenia klimatu.

Warto tej książce poświecić nieco uwagi. Autor - oprócz samego sedna, czyli przedstawienia założeń pętlowej grawitacji kwantowej godzącej mechanikę kwantową z ogólną teorią względności, przeprowadza Czytelnika przez kawał czasu, tj. od greckich atomistów, przez Kopernika i Galileusza, dalej Newtona, Faradaya, Maxwella, Einsteina, po fizyków współcześnie nam żyjących. W dość syntetyczny i zwięzły sposób przedstawia rozwój myśli naukowej i sposób, w jaki zmieniały się teorie mające na celu wyjaśnienie, z czego tak naprawdę zbudowany jest wszechświat. Ponieważ wciąż jesteśmy na etapie zdobywania wiedzy w tym zakresie, niczego nie możemy być pewni, a jedynie wskazujemy możliwie prawdopodobne rozwiązania. I słusznie.

Nie jest to łatwa i miła książeczka w stylu „wytłumaczę Ci mechanikę kwantową porównując ją do czajnika i balkonu”. Nieraz wracałem do pewnych fragmentów i pytałem ChatGPT (o ironio) o objaśnienia. Bostrom i autorzy na których się powołuje dostrzegają kwestie rozwoju SI, o których przeciętny zjadacz chleba nie ma zielonego pojęcia. Fascynujące i nieskończenie ciężkie dylematy. Cieszę się, że przeczytałem tę książkę, choć pewnie uczciwie zrozumiałem jakieś 40%.

To połączenie intrygującego tytułu i pięknej okładki (lepszej, niż z wydania oryginalnego!) zadecydowało o moim niegdysiejszym zakupie tej książki. Później na długie miesiące trafiła do czytnikowej poczekalni (jak wiele innych), ale to właśnie w jej wypadku (a przecież nie zawsze) pamiętam o motywacji towarzyszącej jej zakupowi. Rozum, humanizm, nauka i postęp - oto czterej Jeźdźcy Oświecenia i ich nowemu opisowi (czy przedefiniowaniu ich na język pojęciowy współczesności) poświęca profesor kogniwistyki swą książkę. Początkowo chciałoby się w Nim zobaczyć kolejnego amerykańskiego mądralę (“mądraliński-sraliński, Bartłoczyk z radia!” jak mawiał jeden Pan Ferdek), ale - już po krótkim zagłębieniu się w tekst książki i ulegając erudycyjnemu czarowi jej Autora - przekonujemy się, że coś jest w tej narracji, co może nas mocno uwieść. Dlaczego jest więc aż tak dobrze, skoro jest przecież (z nami) tak źle? Bombardowani codziennie kolejnymi informacjami o wojnach, wypadkach, pijanych kierowcach kilku tych samych ciągle marek aut, czy “kończącej się“ Ziemi, nie do końca zdajemy sobie sprawę z tego, czy rzeczywiście mamy tylko lepszą dostępność do newsów odświeżających się co minutę, czy rzeczywiście jedziemy w dół jakąś równią? Dobrym więc współczesnym obiektywnym racjonalizmem w opisie świata jest statystyka i nią właśnie głównie posługuje się Autor, by uzmysłowić nam, że jednak żyjemy w czasach relatywnie pokojowych i nieprzemocowych. Ale nie tylko. Autor bowiem śmie dyskutować z takimi “oczywistościami” naszych czasów jak: kurczenie się lasów na świecie, wyczerpywanie surowców naturalnych, eksplozja demograficzna czy zmniejszanie chronionych obszarów globu. I robi to w sposób udany, bo pokazuje twarde liczbowe dowody (głównie w formie przekonujących wykresów - te wykresy to jakaś jego mania, ale i widowiskowy sposób dowodzenia swoich racji) na to, iż często jest zupełnie inaczej, niż intuicyjnie nam się wydaje, zwłaszcza, że nasze “intuicje” opieramy często na fałszującym obraz świata alarmistycznym (bo lepiej się sprzedającym) przekazie medialnym. Co dostajemy w zamian straszenia nas? Opis likwidacji promieniotwórczych zanieczyszczeń atmosfery, zanikanie kwaśnych deszczów, a nawet kurczenie się dziury ozonowej. I to wszystko dzieje się tu i teraz - na naszych oczach. A głównie dzięki licznym ponadnarodowym kompromisom i porozumieniom. I tylko nowojorczycy mają gorzej, bo ci rzekomo nie lubią oddychać powietrzem, którego nie widać… To jedynie ogólna wymowa tej książki bywa optymistyczna, bowiem Autor nie przeczy siedmiuset milionom ludzi żyjących w ubóstwie, dziesięciu tysiącom ofiar ludobójstwa w samym 2015 roku czy trzystu milionom ludzi z depresją (z których to osiemset tysięcy umrze śmiercią samobójczą). On tylko - na bazie mocnych danych - uzmysławia nam ogólne trendy i ogólną poprawę kondycji ludzkiej na każdym niemal polu, zmniejszania arsenałów jądrowych nie pomijając… To tylko obraz najlepszej wersji świata, jaką był on na przestrzeni znanej historii (i na bazie analizy okresów z dostępnymi badaniami statystycznymi). Po części opisującej dobrostan współczesnego człowieka na przestrzeni udokumentowanej jego historii, przychodzi również pora na opis współczesnych zjawisk (i ich przyczyn) oddalających się od naukowego opisu świata, czy wręcz od nauki się odwracających w kierunku ideologicznie podsycanych szamanizmów i teorii rodem ze średniowiecza. I na te ruchy i trendy znajduje Autor naukowe wyjaśnienia, a nam trudno się nie zgodzić z opisywanymi procesami, mogącymi zaburzać nasze percepcje rzeczywistości. W tej części narracja staje się mniej statystyczna, a sięga do licznych koncepcji teoretycznych z zakresu socjologii, psychologii a nawet i filozofii. Z jakże licznymi książkami czytanymi przeze mnie ostatnio dyskutuje ta pozycja! By wymienić tylko “Szóste wymieranie”, “Ostatnią minutę”, “Tamte czasy” czy “Manifest ciemności”. I dobrze - czasem warto uzmysłowić sobie, że można iść w poprzek ogólnie pesymistycznego nastawienia i… może mieć też nieco racji? Ciekawym wątkiem jest postulat zbliżenia humanistyki do nauki ścisłych, z którego to aliansu obie strony miałyby odnieść korzyść. Jak dwa skrzydła, na których nauka miałaby być rozpięta… Otrzymujemy więc postulat uniwersyteckiego szkolenia nowego typu: naukowców "biegłych w językach obu kultur". Czy Uniwersytet jest na to gotowy? Zasadniczej książki wymowy nie zmienia również i to, że w momencie jej ukończenia (2018 rok) Autor ani nie wiedział jeszcze o rosyjskiej agresji na Ukrainę (przynajmniej tej w pełnej skali), mającej wkrótce nadejść epidemii COVID-19, ani o ostatecznej likwidacji Obamacare przez administrację “Trump II” (wówczas pisał tylko jeszcze o takich zakusach Republikanów podczas pierwszej jego kadencji). Niemniej jednak rozumiemy, że i te wydarzenia nie odwracają ogólnych i mocno udokumentowanych trendów poprawy naszego życia w każdym aspekcie (tak ogólnie i tak globalnie). Wątek dotyczący wojny i przemocy, gdzie czytamy: “to oczywiście nie znaczy, że taka eskalacja jest niemożliwa, ale wskazuje, że regularna wojna uchodzi za coś nadzwyczajnego, coś, czego kraje próbują uniknąć (prawie) za wszelką cenę”, dziś pewnie musiałby zostać opatrzony suplementem typu “nie dotyczy Rosji Putina”... Trudno oskarżyć Autora o podleganie jakiemuś spolaryzowanemu politycznie lobby; jest on rzecznikiem racjonalizmu, oświeceniowości, humanizmu i nauki. I choć wprawdzie przytacza dane, iż obecnie na amerykańskich uczelniach 60% ich pracowników ma zapatrywania demokratyczne, a w książce ostro są krytykowani Republikanie - za ich wsteczny kierunek ideologiczny, to jednak - tam, gdzie na to zasługują - dostaje się i lewicowcom: za straszenie przeludnieniem, za demonizowanie energetyki i broni jądrowej, wyolbrzymianie skutków rzekomego wyczerpywania się surowców i zmian klimatycznych. Myślę więc, że książka ma ciekawy i odświeżający aspekt poznawczy, choć jedynie dla osób gotowych przyjmować racjonalny, naukowy i statystyczny opis świata. Jakoś tam pozwala przekraczać ograniczenia naszych hermetycznych baniek światopoglądowo-politycznych i uwspólniać poglądy na świat w całej jego - jednak - złożoności. Mi przydaje się do łagodzenia lęków egzystencjalnych, towarzyszących codziennej okołośniadaniowej prasówce w mediach elektronicznych; może jednak nie jest tak źle, skoro jest tak dobrze? Lekturze książki i namysłowi nad nią sprzyja na pewno lekki i dowcipny język, pełen metafor i porównań. Tak, panowie profesorowie, powinno się pisać literaturę popularnonaukową w dziedzinach społeczno-ekonomicznych! Zresztą ten właśnie - pełen humoru - język ratuje książkę, którą w przeciwnym razie pewnie uznalibyśmy w pewnym momencie za nudną, gdy każdy kolejny rozdział powtarza tylko: “lepiej, lepiej, lepiej”… Siłą rzeczy i w sposób naturalny porównuję ją z “Tamtymi czasami” Caparosa i przyglądam się, jak różni się podejście naukowca od dziennikarza-reportera. Tu dostajemy może nawet bardziej usystematyzowany wykład, w którym swobodna (i przystępna) narracja przeplata się z ogromem danych poddanych naukowej walidacji. Nie wiem, czy całościowo nie staję w tym porównaniu po stronie harwardzkiego erudycyjnego mądrali?

"Człowiek istota kosmiczna" to książka będąca zapisem rozmowy między Grzegorzem Broną, fizykiem i byłym prezesem Polskiej Agencji Kosmicznej, a dziennikarką Eweliną Zabrzycką. W fascynujący sposób eksplorują oni nie tylko naukowy wgląd w istotę kosmosu, ale również filozoficzne i społeczne aspekty eksploracji przestrzeni kosmicznej. Książka jest podzielona na rozdziały, z których każdy porusza inny aspekt eksploracji kosmosu. Rozmowa między Broną a Zabrzycką ma wielce dynamiczny charakter, dzięki czemu była lekturą wciągającą, którą czytało mi się z prawdziwą przyjemnością. Dialogi są pełne ciekawych spostrzeżeń i anegdot, a każda rozmowa na dany temat poprzedzielana została wartościowymi ciekawostkami ze świata nauki. Autorzy poruszają szeroki zakres tematów, od historii eksploracji kosmosu, przez bieżące projekty i technologie, aż po dywagacje nt. przyszłości ludzkości w kosmosie. Dyskusje obejmują również etyczne i filozoficzne pytania dotyczące kolonizacji innych planet i kontaktu z potencjalnymi obcymi cywilizacjami. Grzegorz Brona, jako ekspert, wnosi do rozmowy ogromną wiedzę naukową i technologiczną. Potrafi fascynująco wyjaśniać skomplikowane zagadnienia naukowe. Ja, jako laik, czerpałam ogromną przyjemność z zagłębiania się w trudne tematy poruszane w książce. Brona i Zabrzycka omawiają m.in. historię eksploracji kosmosu: od pierwszych lotów w przestrzeń kosmiczną, przez misje Apollo, aż po współczesne projekty takie jak program Artemis; technologie kosmiczne jak rakiety, statki kosmiczne, stacje kosmiczne i technologie satelitarne; przyszłość eksploracji kosmosu - plany dotyczące kolonizacji Marsa, misji na Księżyc, a także potencjalnych podróży międzygwiezdnych. Zastanawiają się także nad pytaniami natury etycznej. Szeroko omawiają odpowiedzialność za potencjalne ekosystemy innych planet w przypadku ludzkiej kolonizacji. Podejmują dyskusje na temat potencjalnych scenariuszy kontaktu z obcymi oraz implikacji tego wydarzenia dla ludzkości oraz miejsca ludzkości we wszechświecie i przyszłości naszego gatunku. Dużą satysfakcję sprawił fakt, że książka dostarcza unikalnego spojrzenia na udział Polski w eksploracji kosmosu, co jest rzadko spotykane w literaturze popularnonaukowej. Brona dzieli się swoimi doświadczeniami z pracy w Polskiej Agencji Kosmicznej, co umożliwia wgląd w rozwój polskiego sektora kosmicznego. "Człowiek istota kosmiczna" to prześwietna publikacja, która wielce inspiruje, pobudza wyobraźnię i skutecznie popularyzuje tematykę kosmiczną. Dostarcza wartościowych informacji i inspiruje do dalszego zgłębiania zagadnień związanych z eksploracją kosmosu. Polecam ją ogromnie! Jeśli podoba Wam się moja recenzja, to zapraszam po więcej: https://www.instagram.com/anemonenemorose/

Powiem że chyba nawet lepsza od sapiens. Bardzo dobrze i w prosty sposób przekazała i rozszerzyła informacje z poprzedniej książki oraz genialnie przedstawiła możliwe warianty przyszłości. Początek był dość niemrawy bo dużo się tu jednak z sapiens pokrywa i te początkowe wnioski nie są przynajmniej dla mnie za bardzo odkrywcze ale im dalej w las tym ciekawiej. Nie spodziewałem się.

Przeczytana jednym tchem, może bez "wielkich odkryć" dla mnie, ale nazwała wiele myśli, które kłębiły mi się już w głowie, ale których ja sam nie potrafiłem nazwać. Mogę nie być obiektywny, bo temat utraty wiary zajmuje mnie ostatnio "dość bardzo", ale polecałbym tę książkę każdemu z otwartą głową.

Każdą książkę profesora Kaku czyta się świetnie - bo i dostajemy sporo podwalin naukowych pod omawiane kwestie, jak również kreatywność Autora jest niezmierzona stąd jego propozycje "sci-fi" z przewagą drugiego członu są atrakcyjne dla czytelnika i potrafią intrygować. Pan profesor ma też całkiem niezłe pióro i płynnie operuje słowem, tak że niniejszą książkę czyta się szybko mimo kompleksowości niektórych zagadnień. Można nie zgadzać się z kierunkiem, jaki Autor przewiduje dla rozwoju ludzkości tudzież naszej cywilizacji (inżynieria genetyczna, nanotechnologie, transfer umysłu itd.) - ale tak już jest z prognozami długoterminowymi i to jeszcze wobec tak chaotycznej istoty jak człowiek. Ważne, że ta wizja jest w miarę spójna logicznie, założenia i wynikające z nich wnioski mają rację bytu. Nie zawiodłem się i ochoczo zabrałem się potem za kolejne książki profesora Kaku.

Wspaniała lektura, z całego serca polecam każdemu kogo choć trochę interesuje ta tematyka. Przyznam szczerze, że chyba na żadną inną książkę nie poświęciłem tyle czasu. Po części z racji samej objętości opisywanej lektury, ale głównie ze względu na to jak wręcz wypchana jest ona informacjami i faktami. Pozycja uznawana za popularnonaukową, lecz w mojej ocenie klasuje się ona zdecydowania bardziej po stronie naukowej niż popularnej. Fakt, może nie miałem zbyt wiele do czynienia z literaturą stricte naukową, ale czytuję jedynie literaturę faktu i popularnonaukową i nie stronię od pozycji anglojęzycznych(gdzie poprostu sam język ma jakiś wpływ na to, z jaką lekkością mi się to czyta). W tym przypadku, choć czytana w języku ojczystym, lektura potrafiła mnie na prawdę zmęczyć po dosłownie 15-20 stronach - w znaczeniu jak najbardziej pozytywnym, zwyczajnie przerastała mnie ilość treści i przekazanej w postaci suchych faktów i wyników badań wiedzy. Prawie rok zwlekałem z wystawieniem opinii, lecz po przeczytaniu kilku innych pozycji niestety już bardziej z kategorii "popularnych" niż "naukowych" uznałem, że wypada dołożyć swoje 5 groszy w celu reklamy tej książki

Dziedziną, którą należy zgłębiać jest uczenie się o tym jak należy się uczyć. Brzmi nieco paradoksalnie bo przyzwyczajeni jesteśmy uczyć się o rzeczach zewnętrznych wobec nas, tak małą uwagę przykładając do zrozumienia mechanizmu w jakim wchłaniamy i przetwarzamy wiedzę. Nasza inteligencja czyli proces przekształcania nieustrukturyzowanych informacji i użyteczną i stosowną wiedzę, ma swoje ramy i zasady na jakich się odbywa. Książka traktuje właśnie o nich. Pokazuje jak się uczymy i dlaczego to robimy. Odkrywcze dla mnie było przekonanie autora, że nawet mózgi niemowląt nie są tabula rasa, lecz mają wdrukowany zestaw podstawowych umiejętności, które wymagają tylko pogłębienia i poszerzenia. Kluczem jest ciekawość, stąd tak ważne jej podsycanie. W końcu A. Einstein mówił o sobie, że wcale nie jest geniuszem ani nie ma nadzwyczajnego talentu, zżera go jedynie niezaspokojona ciekawość. Książkę bardzo polecam.

Super wprowadzenie w świat mikro i makro, szczególnie te rozdziały zapisane przez Neila deGrasse Tysona. Trochę trudniejsze w odbiorze są teksty dwóch pozostałych autorów. Książka może niełatwa, wymagająca jednak trochę większej wiedzy matematyczno-fizycznej, niemniej wiedziałem po co sięgam i polecam :)

Książka napisana z pasją, przystępnym językiem, ciekawa. Oparta na niezliczonych zapiskach Leonarda, listach, współczesnych odkryciach. Po 400 latach ciągle fascynujący Leonardo, człowiek renesansu i jego tajemnice. Pomimo ilustracjach kiepskiej jakości i prawie 800 stron, mnie wciągnęła. Daje do myślenia.

Nieco zbyt powierzchowna, często powtarzane są te same informacje. Ale duży plus za opisanie szerszego tła, umieszczenie głowonogów w ewolucyjnym kontekście. Kolejny plus za wywołanie refleksji o sensie życia, przemijania i zwrócenie uwagi na wartość ochrony oceanicznych i morskich ekosystemów.

Rzetelnie napisane podstawy mechaniki kwantowej wraz z opisem interpretacji. Punktem wyjścia są eksperymenty i na ich podstawie opisane przystępnie wnioski z tego płynące. To jest trudny temat i ta część trochę zalatuję podręcznikiem akademickim w wersji light (tylko jeden wzór) ale jak to zrobić inaczej?? Pięknie opisane interpretację przez Łukasza Lamże. W sumie nie dziwie się, że z tego co wiem nie czyta science-fiction mechanika kwantowa sama w sobie jest bardziej dziwna/tajemnicza/nieoczywista niż większość powieści tego typu. Na koniec Marcin Łobejko podsumowuję w skrócie z czym obecnie walczą fizycy - jakie problemy/luki są ze zrozumieniem natury świata szczególnie przy łączeniu świata kwantów z naszym klasycznym. Polecam.

Trochę już nieaktualna książka, jednak czyta się dobrze, trochę wiedzy z ubiegłego wieku jest cenne. Dywagacje na temat przyszłości badań w kosmosie poparte filozoficznym spojrzeniem przez politykę międzynarodową i wielkie finanse - raczej trafione, a szkoda. Czasem myślę, że wielkim decydentom tego świata absolutnie brakuje wyobraźni i niestety wiedzy.

Wszystko co ominęło mnie na lekcjach, które przespałem w szkole podstawej oraz średniej jest tutaj. Wspaniale, że mogłem tylu rzeczy o świecie się dowiedzieć, poszerzyć swoje horyzonty i sposób myślenia. Chyba najlepsza książka z kategorii "edukacyjnej" jaką przeczytałem w swoim zyciu. PS: Mimo wszystko na niektórych rozdziałach przysypiałem - koniecznie do powtórki!

Książka amerykańskiego geografa i biologa ewolucyjnego, opublikowana po raz pierwszy w 1997 roku. Zdobyła wielkie uznanie, otrzymując m.in. Nagrodę Pulitzera w kategorii literatury faktu. Diamond podejmuje w niej próbę odpowiedzi na pytanie zadane przez papuaskiego polityka Yali: „Dlaczego biali ludzie posiadają tak wiele 'cargo' (zasoby dóbr materialnych), a my, czarni ludzie, mamy ich tak mało?”. Autor stawia tezę, że różnice w rozwoju cywilizacji wynikają nie z różnic rasowych, lecz z uwarunkowań geograficznych, klimatycznych i ekologicznych. Diamond argumentuje, że kluczowe dla rozwoju cywilizacji były: dostępność roślin i zwierząt do udomowienia (obszary takie jak Bliski Wschód, Chiny czy Mesoameryka miały korzystne warunki do uprawy roślin i hodowli zwierząt, co umożliwiło powstanie osiadłych społeczeństw); geografia i ośrodki rolnicze (ukształtowanie terenu oraz orientacja osi kontynentów sprzyjały rozprzestrzenianiu się rolnictwa i technologii); rozwój chorób zakaźnych (społeczeństwa rolnicze, żyjące w dużych skupiskach, były bardziej narażone na choroby, z których część stała się endemiczna, dając mieszkańcom tych obszarów odporność na nie) oraz innowacje technologiczne (dostęp do surowców oraz potrzeba obrony przed innymi społecznościami stymulowały rozwój technologii, takich jak broń czy narzędzia rolnicze). Książka była krytykowana za deterministyczne podejście, nadmierne uproszczenie i pomijanie roli ludzkiej decyzji oraz kultury w kształtowaniu historii. Zarzucano jej też brak uwzględnienia czynników społecznych i politycznych (wpływ struktur społecznych, politycznych i ideologicznych na rozwój cywilizacji) oraz ograniczonej analizie przypadków (niektóre regiony, takie jak Afryka Subsaharyjska, zostały przedstawione w sposób zbyt ogólny, co może prowadzić do uproszczeń i błędnych wniosków). Jednak „Strzelby, zarazki i stal” to ambitna próba wyjaśnienia globalnych nierówności rozwojowych. I chociaż należy ją czytać z pewnym dystansem, pozostaje ważnym punktem odniesienia w dyskusjach na temat historii i rozwoju cywilizacji. A czyta się ją rewelacyjnie. Trzeba przyznać, że Diamond pisze wyśmienicie!