Święto przebiśniegu

Każda kolejna książka Hrabala wydaje mi się lepsza od poprzedniej, a to wszak moja 13. Z niepokojem myślę już o tym, że nieuchronnie zbliża się koniec tych rozkoszy…

„Święto przebiśniegu” to empatii pełne opowiadania dziejące się na pierwszy rzut oka w słynnym hrabalowym Kersku, wśród najbardziej, jak można sądzić, jego zwyczajnych mieszkańców.

Tylko że to wcale nie żadne Kersko. To celny obraz świata jako takiego, ludzi którzy nie końca udali się temu, kto miał ich stworzyć. Tak naprawdę to obraz tragizmu ludzkiego życia, któremu niedaleko do mało zabawnej śmieszności. Co ważne, ten tragizm obejmuje także naszych braci mniejszych. Czy mi się tylko zdaje, że Hrabal czasem nawet bardziej empatycznie pisze o nich niż o nas, ludziach….?

W tym kontekście należy się szczególnie wystrzegać mocno zaraźliwej przypadłości publiczności czytającej, jaką jest coraz częstsze utożsamianie narratora z autorem. Myślę, że tam gdzie teraz jest - jeśli jest - Hrabal musi się nieźle zaśmiewać z udanego chwytu, na który wielu się nabiera i jeszcze się nabierze.

Nie ma tu żadnego idealizowania życia - to najmniej co można powiedzieć o świecie przedstawionym. W tych opowiadaniach jest po prostu prawda o człowieku, owszem najczęściej gorzka, często nawet przerażająca. To naprawdę żadne tam wesołe opowiadanka o śmiesznych przypadkach ludzi, z których można se jaja robić małym kosztem (niczym, z przeproszeniem, u niejakiego Evžena Bočeka) – a taki obraz Autora wciąż może dominować.

Na palcach jednej dłoni drwala można w tym zbiorze policzyć słabsze teksty, za to niełatwo wskazać najlepsze, bo znakomitych jest większość.

Moja uwagę zwróciło antymyśliwskie opowiadanie „Najpiękniejsze oczy” (wiadomo: sarnie). Mimo że utrzymane w konwencji naiwnej dziecięcej bajeczki – narratorem jest koziołek, któremu zabito matkę - to porusza przecież i ta perspektywa, i jakże aktualny temat rozpasania tej szczególnej grupy społecznej. Na szczęście jej wszechwładza wydaje się u nas jakby powoli ograniczać…

„A kiedy spojrzałem w te najpiękniejsze oczy, to zobaczyłem, że z oczu mamusi wolno spływają wielkie łzy, jęczała i tym jękiem nakazywała nam, abyśmy uciekli, rozbiegli się na wszystkie strony, abyśmy uciekli śmiertelnemu nieszczęściu, które spotkało ją w postaci mężczyzn w zielonych strojach”.

Absolutnie wspaniała wydała mi się też „Uczta” o zwaśnionych sąsiednich kołach myśliwskich, niemal gotowych na zabijanie już nie tylko zwierząt, ale i samych siebie - w sporze o dzika zranionego na terenie jednego koła, a padłego już w innym. Tak prawdziwego obrazu środowiska dawno już nie czytałem…

Każdą strunę duszy porusza „Wściekła krowa”, gdzie smutny psi los nikogo za bardzo nie porusza.

„W naszej okolicy pełno jest zabłąkanych psów, psów, które zostały wyrzucone z samochodu i teraz wysiadują przy stacji benzynowej albo na leśnym parkingu, przyglądając się każdemu kierowcy, który się tam zatrzymał, czy to przypadkiem nie jego pan”.

„Ale właściciele psiaków nie zatrzymują się po to, żeby spotkać swego wiernego pieska, tylko żeby raczej wyrzucić z auta kolejnego psiaka i szybko odjechać, tak więc w naszych lasach piesków jest pod dostatkiem”.

Jeszcze groźniejsza dla tamtej społeczności staje się krowa, której zamarzyła się wolność. Motyw polowania na nią ma dwoisty charakter: „Zdziczała krowa mogłaby zaatakować człowieka, a przecież człowiek jest najwyższą wartością nie tylko w słowach, lecz także w czynach, zwłaszcza dzisiaj, gdy ja i pozostali towarzysze strzeżemy zdobyczy socjalizmu przed wrogiem, nawet gdyby tym wrogiem miała być zdziczała krowa”.

I ten swobodny erotyzm, zupełnie inny niż u nas, bo religijnymi okowami niezmiażdżony, np. „Moczę w tej świętej wodzie palec i udzielam sobie chrztu, żegnam się znakiem krzyża, pionową linią twego przyrodzenia i poziomą twych ust”.

Przy okazji: równie wybitne opowiadanie „Beatrycze”, o zachwycającej zakonnicy, zupełnie innej niż wszystkie.

Inne cytaty

„W głosie wibrowała złość, ale i czułość, widocznie na tym leśnym odludziu muszą na siebie krzyczeć, bo ludzie poprzez ten krzyk upewniają się, że są, że istnieją i że się kochają".

„Gdy później przekonał sam siebie, że musi przyjąć to, co jest mu dane, brać życie takie, jakie jest, zawierzyć swemu przeznaczeniu, wtedy pierwszy raz się roześmiał i śmiał się długo, aż osiągnął pogodny uśmiech i stwierdził, że beznogi może żyć na świecie, być może nawet żyjąc bardziej niż wszyscy ci, co biegają”.

„Stoczą ten trwający od niepamiętnych czasów, nie tylko między zwierzętami, lecz także wśród ludzi straszny bój o męskość, czyli też o władzę, i będą zwycięzcami, do czasu gdy przyjdzie jeszcze silniejszy”.

„I ja miałem taką zmienną naturę, jednego dnia mógłbym wziąć w ramiona całą ludzkość, a kiedy indziej obmyślałem najpotworniejsze zbrodnie ludobójstwa”.

Na koniec cytat najbardziej trafnie podsumowujący całość: „Jeśli chodzi o ludzkość, nie mam żadnych złudzeń”.

Każda kolejna książka Hrabala wydaje mi się lepsza od poprzedniej, a to wszak moja 13. Z niepokojem myślę już o tym, że nieuchronnie zbliża się koniec tych rozkoszy…

„Święto przebiśniegu” to empatii pełne opowiadania dziejące się na pierwszy rzut oka w słynnym hrabalowym Kersku, wśród najbardziej, jak można sądzić, jego zwyczajnych mieszkańców.

Tylko że to wcale nie...