Piekło kobiet. Jak skończyć z piekłem kobiet.

Melchiora Wańkowicza czyta się przyjemnie. Są momenty, w których aż chciałoby się zakrzyknąć: co za lekkość! jaka wirtuozeria! - i nie mam tu na myśli treści, lecz język. Jak pisze Urszula Sokólska "mistrzostwo w odmalowywaniu odcieni i nastroju chwili pisarz osiągał - między innymi - dzięki niecodziennej, czasami wręcz "nieokiełzanej" leksyce, słownictwu o charakterze archaicznym, gwarowym, słownictwu potocznemu, żargonowemu, a także licznym neologizmom, które tworzył z ogromnym zapałem i zadziwiającą świadomością reguł funkcjonujących w języku." Jednym z nich jest słowo 'kundlizm' (pogardliwe określenie kłócenia się, użerania się jak kundle, agresywnego sposóbu bycia), którym Wańkowicz zatytułował zbiór czterech felietonów wydany w 1947r. Dlaczego wybrał akurat takie pejoratywne określenie? Otóż, przedmiotem analizy Wańkowicza jesteśmy my - Polacy i jak można się domyślić, autor ma o Polakach niezbyt pochlebne zdanie. Niestety, trzeba to przyznać, krytyka ta nie jest pozbawiona racji. Przyczyny naszych negatywnych cech narodowych upatruje w dwoistości, bo jak twierdzi: "nasz naród jest tak dwoisty, jak żaden inny." Z jednej strony poszlachecki - przyzwyczajony do zbytku i przywilejów, z drugiej chłopski - przaśny i niewykształcony. Kundlizm jest zjawiskiem obecnym pośrodku, ciałem martwym i izolującym, które rozrasta się w narodzie w czasach kryzysu. Na co dzień objawia się on na wiele sposobów: - w codziennym psioczeniu na Polaków bliżej i dalej znanych, - w wyjątkowo bogatym słownictwie pogardliwych określeń, tj. garkotłuk, pigularz, gryzipiórek, urzędas, klecha, - w bezinteresownej zawiści, która jest naszym chlebem powszednim, i przyczyniła się do ucieczki Modrzejewskiej czy Pendereckiego po występach w Polsce, - w głupocie i braku wyobraźni, - w korupcji i niekompetencji. Wańkowicz uważa, że "dwoistość Polski to jej wielka tragedia". Stoi za nią brak mieszczaństwa jako rzeczywistej siły napędowej walczącej o swoje prawa (również na drodze odświeżającej rewolucji) i będącej przeciwwagą dla szlachty opierającej swą egzystencję na przywilejach. Widzi Polskę chłopską i szlachecką przedzieloną ścianą żydowską pośrodku. Twierdzi, że lata zaborów odwróciły naszą uwagę od nas samych. Brakowało w naszym kraju naturalnych szczebli awansu społecznego, a co za tym idzie ewolucji kultury, która została zepchnięta na margines. Kryzys i ciągłe ubożenie szlachty zmuszonej do osiedlania się w miastach nie zmniejszyły tego podziału. Poszlachcice zajmowali urzędy, bo tylko to mogli robić nie kalając się pracą, ale nie rezygnowali z wyimaginowanej godności, władczości i wyższości - jedynych form wyżycia się człowieka uprzywilejowanego. Chłop naśladował ten sposób bycia i tak pojawił się znany do dziś biurokratyzm, styl płaszczenia się, zrzucania pracy i winy na innych, czapkowania stojącym wyżej w hierarchii i lekceważenia zdegradowanych. Kundlizm zdaniem Wańkowicza to polski styl życia objawiający się brakiem życzliwości i szacunku człowieka do człowieka. Dość smutne to spostrzeżenia. Ale czy nie prawdziwe? Czy wciąż nie aktualne? Felietonów wysłuchałam w formie audiobooka czytanego przez Michała Breitenwalda.

Bardzo przyjemna w lekturze książka. Zachwycam się językiem Autorki od "Magicznej rany" i nie mogę się nadziwić, że tak późno sama Autorkę odkryłam. Ach, jaka to jest przyjemność czytać/słuchać wszystkiego i wszystkich, którzy tak się językiem polskim posługują. A przy okazji - o Warszawie, czyli mieście, w którym spędzam swój czas. Polecam, nawet jeśli ktoś za Warszawą nie przepada.

Świetne i warto znać. Szaman XXI wieku poszukuje znaczeń zwierząt w naszym życiu. I robi to z wprawą. Choć momentami mam wrażenie, że to rzecz z lekka naciągana (jak np. Korwin-Mikke), ale z ekspertem trudno dyskutować. Póki co jednak przyjmuję na wiarę i sprawdzam w praktyce. Polecam! PS. Dla raroga w wersji audiobookowej warto sięgnąć po tę wersję!

„Pies nie jest jedynie świadkiem naszej historii; on jest jej aktywnym współtwórcą, cichym wspólnikiem naszych dramatów i najwierniejszym powiernikiem nadziei”. Bohaterami wielogłosowego, reporterskiego eseju Marcina Wilka „Lepszy gatunek. Psio-ludzkie historie” są duety, które połączyła więź wykraczająca poza proste rozumienie opieki nad zwierzęciem. Fabuła tej książki nie jest linearną opowieścią, lecz misternie tkaną mozaiką losów – od przedwojennych salonów i wojennych okopów, przez szarość PRL-u, aż po współczesne kanapy. Wilk nie pisze jednak podręcznika o rasach czy tresurze. Interesuje go moment, w którym człowiek i pies stają się jednością, oraz to, jak obecność czworonoga definiuje nasze człowieczeństwo, szczególnie w momentach granicznych. Moja ocena tej pozycji to mocne 8/10. Szybki werdykt brzmi: to jedna z najbardziej czułych i erudycyjnych książek o relacjach międzygatunkowych, jakie ukazały się na polskim rynku. Marcin Wilk, znany z doskonałego wyczucia detalu historycznego, tym razem kieruje lupę na „lepszy gatunek”, udowadniając, że historia Polski widziana z perspektywy czterech łap jest znacznie bardziej poruszająca, a czasem i prawdziwsza niż ta podręcznikowa. Mosty nad przepaścią Największym atutem książki jest jej głęboka empatia i research. Wilk z ogromną precyzją odnajduje ślady psów w biografiach wielkich twórców, ale z równą uwagą pochyla się nad anonimowymi kundlami, które ratowały życie lub dawały sens egzystencji w czasach nieludzkich. Autor genialnie pokazuje, że pies często był jedynym elementem „normalności” w świecie, który oszalał. Opisy relacji w gettach, w ruinach powstańczej Warszawy czy w trudnych latach powojennych są napisane z ogromnym wyczuciem, unikając przy tym taniego sentymentalizmu. Perspektywa historyczna: Wilk przywraca pamięć o psach, które były częścią polskiej kultury i codzienności, analizując, jak zmieniał się nasz stosunek do nich na przestrzeni dekad. Styl: Proza Wilka jest elegancka, spokojna i niezwykle sugestywna. Autor nie narzuca emocji, one same rodzą się między wierszami. Wielowymiarowość: To nie tylko książka dla „psiarzy”. To traktat o samotności, potrzebie bliskości i o tym, że pies jest często lustrem, w którym odbijają się nasze najlepsze i najgorsze cechy. Warsztatowo „Lepszy gatunek” to majstersztyk reportażu literackiego, choć momentami bogactwo dygresji i liczba przywoływanych postaci może wymagać od czytelnika dużego skupienia. Autor czasami tak bardzo zanurza się w historyczne tło, że postać samego psa na chwilę znika z pola widzenia, ustępując miejsca socjologicznym rozważaniom. Nie zmienia to jednak faktu, że każda z tych historii jest małym dziełem sztuki. Lepszy gatunek” to lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, dlaczego pies stał się „najlepszym przyjacielem człowieka” i jaką cenę oba gatunki zapłaciły za tę przyjaźń. Marcin Wilk napisał hołd dla lojalności, który zostaje w czytelniku na długo po zamknięciu książki, skłaniając do spojrzenia na własnego pupila z zupełnie nowym szacunkiem.

Ja jestem z tego pokolenia, które pamięta Zygmunta Kałużyńskiego z telewizji. Zresztą kto go tam widział i słuchał to raczej go nie zapomni. To jedna z takich postaci, które kiedyś nazywano "osobowościami telewizyjnymi" jak Wiktor Zin czy Szymon Kobyliński. Ze smutkiem pomyślałem sobie, że dziś już żaden z nich najprawdopodobniej w ogóle nie zostałby wpuszczony przed kamerę bo "mało byli telewizyjni". Przykry efekt komercjalizacji tego medium. Ale ja jestem z tego pokolenia, które o wiele mniej znało publicystykę Kałużyńskiego. Kilka tal temu przeczytałem "Pamiętnik orchidei" i on już mnie zaskoczył głębokością przemyśleń na tematy inne niż tylko krytyka filmowa. A tu jest wybór bardzo różnych tekstów z bardzo różnych okresów powojennych, tak bardzo różnych jak pierwsza połowa lat 50tych, jak lata 80te i jak okres po transformacji. Niektóre, jak te, w których pisze na tematy religijne, biblijne są wręcz zdumiewające ale jak najbardziej pozytywnie. Jedna rzecz, która się rzuca w ucho: wydaje się, że Kałużyński cały czas był sobą - gdyby nie dodawane na końcu daty publikacji to miałbym problem z ich ulokowaniem na osi czasu. Jest bardzo wartościowa cecha publicysty (i krytyka filmowego). Dla tych, którzy Kałużyńskiego pamiętają i wydaje im się, że go znali (jak ja myślałem) będzie to wielkie odkrycie. Dla tych co go nie pamiętają może to być dziwna ramota pisana przez nie wiadomo kogo. Ale za to może trafią do nich opinie o naszym kinie.

Autor prezentuje jeden punkt widzenia czyli opinie zwolenników pańszczyzny. I bardzo dobrze. Większość chyba książki to cytaty z broszur, gazet, książek. I to jeszcze lepiej. Autor nie prezentuje swoich opinii, nie ocenia, nie pokazuje dialogu między dawnymi przeciwnikami i zwolennikami pańszczyzny. On po prostu z kronikarską dokładnością prezentuje pewien historyczny stan umysłów. I tyle. I to jest właśnie w tej książce doskonałe.

Zbiór ciekawych felietonów autora, który towarzyszył mi podczas letniego odpoczynku na Korfu. Tematyka różna, nie tylko sarkastyczne spojrzenie na nasz polski grajdołek. Dziękuję autorowi za polecajki filmowe, serialowe i książkowe. Zawsze chętnie sprawdzam, co tam Meller przeczytał i obejrzał ciekawego, aby samemu coś wybrać dla siebie, zainspirować się. Czas zabrać się za „Czerwoną ziemię" i nadrobić zaległości czytelnicze. Zazdroszczę tego pogranicza Warmii i Mazur - reset głowy zapewniony. A co do felietonów - chciałbym mieć refleks sprzedawcy arbuzów.

Książeczka dotyczy głównie tzw. "świadomego macierzyństwa", czyli regulacji urodzeń. Autor punktuje obłudę zwolenników niekontrolowanego rozmnażania się w imię "polityki populacyjnej". Trudno nie zauważyć, że część esejów z tego zbioru można by z powodzeniem przedrukować i dzisiaj (tak samo jak w przypadku "Dziewic konsystorskich" i "Piekła kobiet"). Wprawdzie kwestia antykoncepcji już dawno przestała szokować opinię publiczną, to nadal pojawiają się czasem głosy jej przeciwne, jakby wyjęte rodem sprzed stu lat.

Zanim w roku 1935 ukazał się po raz pierwszy w formie książki wybór pięciu reportaży sądowych Ireny Krzywickiej, wcześniej jej relacje publikowane były na żywo w Wiadomościach literackich. Stali sprawozdawcy sądowi z fachowych pism przyjmowali obecność Krzywickiej w swoim gronie z kpiącym niedowierzaniem: Literatura wkracza na salę sądową?! Tymczasem sprawozdania Krzywickiej z miejsca zyskały taki poklask, że Mieczysław Grydzewski wydzielił dla nich w tygodniku osobny dział pt. Życie świadome. Kiedy w 1998 roku „Sąd idzie” został w Polsce wznowiony, towarzyszyła mu gorąca rekomendacja jednego z najlepszych powojennych publicystów sądowych, Stanisława Podemskiego. Mimo że literacki pazur jest w tekstach Krzywickiej wyraźnie obecny, Podemskiego, prawnika z wykształcenia, to nie raziło. Autorka tylko raz, i to jedynie w sposób pośredni, zahacza o tę kwestię. W najbardziej znanym reportażu, dotyczącym sprawy Rity Gorgonowej, przyznaje się do świadomości, że wyroków sądu nie należy komentować, ale … robi, to co zamierzała, uzasadniając swoją krytyczną ocenę przebiegu i rezultatów obu procesów sądowych, lwowskiego i krakowskiego, przede wszystkim, choć nie wyłącznie, anachronicznością przepisów i procedur obowiązującego prawa. W każdym z zamieszczonych w książce reportaży główny punkt ciężkości jest trochę inny. A ich lista to nadal w dużym stopniu bolączki nękające tzw. wymiar sprawiedliwości, mimo że nowelizacje systemów prawnych starają się przynajmniej niektóre z nich ograniczyć. Z czysto formalnego punktu widzenia sytuacja - w państwach demokratycznych - wygląda dziś znacznie lepiej niż za czasów Krzywickiej. Nigdzie, na przykład, ława przysięgłych nie mogłaby być obecnie „gromadą tryumfujących mężczyzn” wszystkich w słusznym wieku, jak to było w krakowskim procesie Gorgonowej. Czy jednak gdziekolwiek udało się - choćby poprzez zamykanie drzwi do sali rozpraw przed publicznością i dziennikarzami - wyeliminować teatralizację procesu sądowego, z jakiej szydzi Krzywicka obserwując proces Drożyńskiego, sądzonego za zabójstwo baletnicy - swojej kochanki? A co ze skutecznym przekonywaniem tzw. opinii publicznej do zasady domniemania niewinności, szczególnie w procesach poszlakowych, takich jak Gorgonowej? W opisie procesu zabójcy dyrektora żyrardowskiej fabryki włókienniczej dochodzi do głosu typowo lewicowa wrażliwość Krzywickiej, powołującej się na kryminogenny czynnik bezrobocia i biedy. Z kolei analizując działanie sędziów grodzkich, jednoosobowo decydujących o winie drobnych przestępców, nieco złośliwie zalicza każdego z nich do jednej z którychś kategorii: urzędników, sadystów, dobrotliwych i głupców. Natomiast w swym flagowym tekście o Gorgonowej alarmuje w związku z sytuacją, gdy sędzia przekonany o swej nieomylności - zapomina o ostrożności w analizie poszlak, poddając się bezwiednie, na przykład, nastrojowi. Co ciekawe, Irenę Krzywicką bardziej niż przekraczanie przez siebie granic sprawozdawczego dystansu i bezstronności, irytują ataki z przeciwnej strony. Poświęca temu tematowi zamykający książkę rozdział. Pisze: „Moje reportaże sądowe, mimo dowodów uzna­nia, jakie mnie za nie spo­tka­ły, wy­wo­ła­ły zgor­szo­ne skrzy­wie­nie wy­kwint­nych warg i wy­so­kie nie­za­do­wo­le­nie wy­twor­nych mó­zgów na­szych nie­ży­wych i obe­schnię­tych „kry­ty­ków” za to, że „nie są „czy­stą” li­te­ra­tu­rą i że roz­wa­ża­nie spraw ży­cio­wych i spo­łecz­nych nie jest godne pióra pi­sa­rza”. W swojej obronie, jak ją nazywa, przywołuje rozkwit tego typu literatury za granicą. A ja się naprawdę cieszę, że wreszcie na książkę trafiłam i wszystkim zainteresowanym tematyką oraz ceniącym błyskotliwy styl - gorąco ją polecam.

Bardzo ciekawe rozmowy o problemach współczesności wynikających z przeszłości (m.in. z profesorem Lederem i profesorem Kuiszem). Interesujący rozmowa o ekonomii z profesor Turowicz. Reszta rozmów (zwłaszcza z A. Holland i J. Owsiak) bardzo sztampowa, takie jakie można przeczytać na popularnych portalach internetowych.

Zbiór opowiadań z życia zwykłych ludzi, którzy przeżywali niezwykłe życie. Historie z czasów II Wojny Światowej oraz powojenne, spisane na podstawie prawdziwych wydarzeń i świadectw bohaterów. Poziom opowiadań jest różny, ale wszystkie są niezwykle smutne, przepełnione uczuciami utraty i tęsknoty. Mocna rzecz.

Argumenty na tak: obserwowane dziś procesy — erozja instytucji, polaryzacja, propaganda, cynizm elit, normalizacja kłamstwa — dokładnie pasują do schematów, które opisuje Anne Applebaum. Historia pokazuje, że demokracje najczęściej nie upadają gwałtownie, tylko rozmontowują się krok po kroku, często przy społecznym przyzwoleniu. Zastrzeżenia: Applebaum patrzy z wyraźnie liberalnej perspektywy i skupia się głównie na elitach, mniej na realnych frustracjach społecznych, które napędzają bunt przeciw demokracji liberalnej. Krytycy zarzucają jej też, że opisuje mechanizm lepiej niż proponuje rozwiązania. Wniosek: jako diagnoza zagrożeń książka jest bardzo trafna. Jako pełne wyjaśnienie „dlaczego ludzie odwracają się od demokracji” — już mniej. Ale ostrzeżenie, które stawia, zdecydowanie warto traktować poważnie.

W 2025 roku byłam na targach książki w Katowicach. Długa, naprawdę długa wijąca się kolejka odwiedzających stała do stolika, przy którym siedział nieznany mi jeszcze wtedy autor "Ucieczki od bezradności". Popatrzyłam na książki, które ludzie trzymali w kolejce, wyszukałam sobie w sieci, kto zacz. Filozof, eseista, pisarz. Hm. Nie dla mnie, ale ilość osób stojących w tej kolejce wzbudziła we mnie pytanie, co jest w tych książkach takiego, że tyle ludzi czyta twórczość filozofa, eseisty, pisarza? A potem przyszedł koniec stycznia, a potem początek lutego, mróż, śnieg, wiatr, nieprzyjemność życia każdego kolejnego dnia rosła. A bezradność wzrastała. I wtedy w jakiś mroźny poniedziałek przypomniałam sobie o istnieniu pana Stawiszyńskiego, i że może to jest własnie taki moment, że zamiast sięgać po kolejny kryminał z cyklu Domestic Noir i uciekać od zalewającej mnie fali smutku, należałoby się z nią w jakiś sposób zmierzyć. No i tak sięgnęłam po Ucieczkę od bezradności. Przeczytałam ją już dwa razy. Fragmentami czytam codziennie. Można by powiedzieć, że momentami jest banalna, że to są oczywiste oczywistości, ale nikt inny nie zdobył się na to, żeby to opisać. Żeby pozwolić się z tym zmierzyć. Z bezradnością, śmiercią, smutkiem, beznadzieją. Która przecież towarzyszy nam codziennie.

Przeczytałam po prostu jednym tchem. Świetnie napisana, z ogromnym poczuciem humoru, pobudzająca do refleksji nad własnym rodzicielstwem. Przejrzeć się można często jak w lustrze i ze spokojem stwierdzić, że wszystko jest dobrze, a co będzie to za autorem”na dwoje babka wróżyła”

Książka o wszystkim tym co jest wokół miłości a także o niej samej. Ale nie miłości wyświechtanej, tej z filmów, ale tej pełnej. Miłości do siebie, a także braku tejże. Wszystkich stadiów i sytuacji z nią powiązanych, od zakochania, przez zazdrość, seks, aż przez jej utracenie. Książka trafia w serce poprzez łączenie poetycznych zwrotów z oddartymi z całej powłoczki prawdy, czasami wręcz brutalnej.

Swego rodzaju pamiętnik Stanisława Ignacego Witkiewicza… Chociaż zarzeka się, że jedyne jego uzależnienie to nikotyna, no cóż. No był wielkim artystą i tworzył swoje dzieła pod wpływem różnego rodzaju wzorów chemicznych. ▫️ Jego podkreślanie jak to czy tamto jest złe i jak powinno być zakazane, no, może z wyjątkiem zakazu dla artystów, ci powinni mieć odpuszczone, bo różne takietam pomagają im w twórczości. ▫️ Najciekawiej czytało mi się rodział o pewnym meksykańskim wywarze na „p”, który aktualnie lubią pewne oświecone influencerki z Bali, if you know who I mean.😉 Wizje, halucynacje, to jak bardzo męczą i są niekontrolowane… ▫️ Co do Appendixu, w kwestii „brudu” prawie sto lat później, zgadzam się w pełni z Witkacym, sporo się zmieniło na lepsze, ale nadal za mało.🙄 Reszta, cóż, do przedyskutowania. ▫️ Podsumowując, mocne. Nie jestem przekonana, że lektura każdego jest w stanie skutecznie zniechęcić do spożywania wymienionych tam specyfików, ale mnie na pewno utwierdziła w przekonaniu, że zdecydowanie nie jestem nimi zainteresowana.🙃

„Opakowanie zastępcze” jest zbiorem felietonów opublikowanych w latach 1971-1973. I nie wiem czy dziwić się czy smucić, ale część tematów jest wciąż aktualna. Za to język, cóż za smakowita polszczyzna, nie do uświadczenia w powszechnym obecnie dyskursie. O ile treść jest rarytasem finezji to jak wiadro zimnej wody działa przygotowanie tekstu do publikacji cyfrowej. Wyjątkowo niestaranne, żeby nie powiedzieć niechlujne. Miejscami tekst wygląda jak surowy zrzut z niewyćwiczonego OCR’a. Upstrzony błędami, który zwykła autokorekta by wyłapała. Wstyd. WSTYD. Ale same felietony rewelacyjne.

"Po stronie zwierząt" to pozycja ważna, ale nieprzełomowa. Ważna, bo bezwzględnie rozprawia się z argumentami zwykle przytaczanymi przez zwolenników wszystkiego, co przynosi korzyść człowiekowi, niezależnie od ceny. Nieprzełomowa, bo jak to zwykle w dyskursach na temat praw zwierząt bywa, zdarzały się fragmenty trywializacji, coś w stylu "Zachowanie XYZ sprawia zwierzętom ból i cierpienie". Niestety tak to już jest, że w tym temacie, o ile nie zobaczy się na własne oczy ogromu i potworności krzywdy wyrządzanej innym istotom żyjącym i czującym, to ciężko poruszyć serca mas ludzkich. Choć "Po stronie zwierząt" ma charakter naukowy, jest to książka napisana stosunkowo przystępnym językiem. Szkoda, że autor chętnie sięga po źródła sprzed ponad 5 lat od powstania tej pozycji, ale całość i tak wypada jak najbardziej aktualnie. Niestety redakcji lub tłumaczce przydarzyły się też pojedyncze gafy, jak "tyczy się" lub "niemniej jednak", lecz nie odbiera to ważności całej rozprawie. Dzięki niej zainteresowałam się humanistyką środowiskową i bardzo możliwe, że w przyszłości sięgnę po inne nowości wydawnicze Terytoriów.