Historia polityczna Polski - nowe spojrzenie. Tom I

Nie jest wielką tajemnicą, że sposób przedstawiania oraz narracje dotyczące polskiej historii ewoluowały na przestrzeni wieków i to nie tylko z powodu ‘mądrości etapu’, ale też faktu, że zgodnie ze starym powiedzeniem piszą ją zwycięzcy. Istnieje także wiele mitów, które powtarzane z pokolenia na pokolenie nie były przez nikogo weryfikowane i ciągną się za nami od stuleci. Do tego dochodzi jeszcze wpływ najróżniejszych prądów związanych ze specyfiką danego okresu historycznego jak pisanie ku pokrzepieniu serc w czasie zaborów czy fałszowanie naszych dziejów w latach powojennych. Nie pomagają tu niestety podręczniki szkolne, gdzie ukazuje się tzw. wersję kanoniczną naszej historii, w której nie ma zbyt wiele miejsca na niuanse i odcienie szarości. Radosław Patlewicz postanowił zagłębić się w mniej spopularyzowane źródła, sięgnąć nieco głębiej w materiały z epoki i z punktu widzenia państwowca ocenić na ile utrwalone przekonania i mity są prawdziwe, a przy tym zabrać nas w podróż po burzliwych dziejach I RP. Pomimo tego, że książka nie jest gruba – ma nieco ponad 250 stron – to jest bardzo treściwa, gdyż w mocno skondensowany sposób opisuje Polskę od czasów „przedmieszkowych” rozprawiając się z mitem Wielkiej Lechii aż do III rozbioru w 1795 roku z fatalną rolą Stanisława Augusta Poniatowskiego. Autor nie stworzył podręcznika do historii ani nie stara się przedstawić swojej wizji historii alternatywnej tudzież wydumanych teorii spiskowych (choć jest dużo o masonach), lecz skupia się na wybranych problemach, które jego zdaniem miały istotne znaczenie w tworzeniu, a potem utrwalaniu, pewnych mitów. Niekiedy było to spowodowane przypadkiem, czasem ingerencją zewnętrzną, a bywało, że planowym działaniem sił wewnątrz kraju. Aby w pełni zrozumieć przekaz Patlewicza konieczne jest postawienie się w pozycji osoby, dla której najistotniejsze jest przetrwanie i siła państwa polskiego zbudowanego na bazie tradycyjnych, fundamentalnych (może nawet konserwatywnych) wartości z silnym wpływem religii katolickiej, która to odcisnęła bardzo mocne piętno w kształtowaniu się naszego państwa. Nie sposób streścić niemal tysiąca lat w krótkim tekście, więc warto odnotować, że jeśli – jak zapewnia autor na swoich spotkaniach promujących dzieło – na wszystkie postawione tezy jest w stanie przedstawić stosowną bibliografię (książka nie zawiera przypisów poza krótką listą kilkunastu pozycji historycznych na końcu), to mamy do czynienia z dziełem rewolucyjnym. „Historia polityczna Polski” pozwala spojrzeć na wiele aspektów naszych dziejów w innym świetle poprzez poznanie motywacji osób, które w różnych stuleciach miały wpływ na kierunki naszej polityki. Duże znaczenie zostało przypisane rewolucji protestanckiej i spustoszeniu jakie ona wywołała w mentalności zachodnich społeczeństw, czego skutki są widoczne do dzisiaj pod postacią marksizmu kulturowego. Oprócz tego podkreślono ważność samostanowienia i wolności gospodarczej, ułudę retoryki demokratycznej, mocno skrytykowano donoszenie na własny kraj za granicę czy przedkładanie partykularnych interesów nad dobro ojczyzny. Co najbardziej niepokojące, wędrując przez kolejne rozdziały, trudno miejscami nie znaleźć analogii do współczesności. Od strony technicznej, książce nic nie można zarzucić. Tekst jest sensownie i chronologicznie podzielony na rozdziały, które czyta się dobrze i gładko. Dosyć często natrafiamy na czarno-białe zdjęcia opisywanych postaci czy miniaturowe przedruki map z epoki, co uzupełnia lekturę o element wizualny, a całości dodaje atrakcyjności. Podsumowując, jest to pozycja obowiązkowa dla wszystkich zainteresowanych losami Polski, którzy chcieliby poznać więcej szczegółów o naszych dziejach wliczając w to sylwetki nie tylko rzeczywistych zdrajców kierujących się kunktatorstwem, którzy dzisiaj uchodzą za postacie co najmniej neutralne, ale też o zapomnianych bohaterach (jak Jan Tarło czy biskup Sołtyk), którzy zaginęli gdzieś w mroku dziejów, a nierzadko zapłacili najwyższą ceną za trwanie przy polskości. Jedyną wadą, jakiej udało mi się doszukać w książce jest – oprócz tego, że zbyt krótka – to częste powoływanie się na drobne, incydentalne wręcz przykłady mające podeprzeć niektóre z tez. Nie jest to jakiś zasadniczy błąd, ponieważ najważniejsze zarzuty są i tak oparte na przynajmniej kilku filarach, ale jest to na tyle częste, że potrafi się rzucić w oczy. Wydaje się odrobinę naciągane to, że na podstawie jednego, mało znaczącego drobiazgu wyprowadza się niekiedy całą teorię na dany temat. Oczywiście zarzut nie dotyczy tych poważnych przedsięwzięć, które stanowiły prawdziwe zwrotnice w polskich dziejach. Pozostaje czekać z niecierpliwością na drugi tom opisujący okres od XIX wieku do współczesności, który ma się ukazać w przyszłym roku.