Życie codzienne w Kartaginie w czasach Hannibala

Tytuł i ramy czasowe są trochę nieadekwatne w stosunku do rzeczywistej treści książki, autorzy bowiem nie omawiają tu tylko czasów Hannibala, lecz raczej skupiają się dość swobodnie na okresie od założenia miasta w 814 roku przed naszą erą. Złośliwie można również zacytować słowa dwójki badaczy, którzy piszą, że sztuka kartagińska była uboga, stąd niewiele wiemy o samych Kartagińczykach, o ich wizerunkach, postrzeganiu samych siebie. Można więc pomyśleć, że tytuł "życie codzienne" jest tu trochę nieadekwatny, ale to nieprawda, bowiem badacze na podstawie źródeł archeologicznych oraz pisanych dość sprawnie odmalowują wizerunek starożytnej Kartaginy. Trzeba sobie zdawać sprawę, że francuscy historycy poruszają szereg ogólnych, ale także szczegółowych kwestii. Do tych pierwszych zaliczam zagadnienia dotyczące samego funkcjonowania miasta-państwa Kartaginy, czyli tematy dotyczące podziału społecznego mieszkańców, religii, handlu, rzemiosła, dyplomacji, rolnictwa, armii czy floty. Interesujące są zagadnienia dotyczące ekonomicznych uwarunkowań, ale także wiedzy geograficznej Kartagińczyków oraz informacje o wyprawach jakie podejmowali. W bardziej szczegółowym spojrzeniu widzimy już rzeczy bliższe każdemu człowiekowi. Zobaczymy jakie fryzury nosili Kartagińczycy, jak się ubierali, jakich przyborów toaletowych używali i jaką biżuterię nosili. Bardzo rzuca się w oczy, że małżeństwo Charles-Picard nie opisuje Kartaginy w sposób odosobniony na tle antycznego świata. Autorzy przywołują kontakty z Grekami czy Rzymianami, ich wpływ na Punijczyków, kontakty między nimi. Odnosi się tutaj wrażenie, że miasto to jest tutaj elementem większej mozaiki świata śródziemnomorskiego, nie zostało wyjęte z jakiegoś kontekstu, lecz widzimy Kartaginę na tle innych antycznych potęg.

Tytuł i ramy czasowe są trochę nieadekwatne w stosunku do rzeczywistej treści książki, autorzy bowiem nie omawiają tu tylko czasów Hannibala, lecz raczej skupiają się dość swobodnie na okresie od założenia miasta w 814 roku przed naszą erą. Złośliwie można również zacytować słowa dwójki badaczy, którzy piszą, że sztuka kartagińska była uboga, stąd niewiele wiemy o samych...

Kiedy w 146 roku przed naszą erą Kartagina zginęła pod ogniem i mieczem rzymskich legionów wydawało się, że pod ruinami zginęła też pamięć i wiedza o tym nadzwyczajnym państwie, które odważyło się walczyć z Rzymem.
A jednak nie, pamiętali o niej starożytni historycy, a współcześni archeolodzy potrafili znaleźć ślady kartagińskiej cywilizacji, zaś państwo Picard pozbierali całą tę wiedzę i opisali w tej książce. Jest to w zasadzie cała historia Kartaginy, tytuł przywołujący Hannibala jest tu mylący. Otrzymaliśmy więc pełny opis geograficzny, historyczny, militarny, gospodarczy, socjologiczny, społeczny miasta I państwa, najsłynniejszego rywala republikańskiego Rzymu.

Kiedy w 146 roku przed naszą erą Kartagina zginęła pod ogniem i mieczem rzymskich legionów wydawało się, że pod ruinami zginęła też pamięć i wiedza o tym nadzwyczajnym państwie, które odważyło się walczyć z Rzymem.
A jednak nie, pamiętali o niej starożytni historycy, a współcześni archeolodzy potrafili znaleźć ślady kartagińskiej cywilizacji, zaś państwo Picard pozbierali...

Życie codzienne w Kartaginie w czasach Hannibala (Gilbert Charles-Picard, Colette Charles-Picard) – na początek trzeba zaznaczyć że tytuł książki jest mylący. Autorzy bowiem opisują Kartaginę w zasadzie od początków jej istnienia, nie tylko w czasie życia sławnego Hannibala (o którym za wiele w książce nie ma:)). No i trudno też mówić tu o "życiu codziennym". Faktycznie, mamy tu opis tego jak wyglądały obyczaje i życie religijne Kartagińczyków, ale Autorzy skupiają się na wszystkich aspektach funkcjonowania Imperium: handlu, podróżach, armii, architekturze i sztuce, jak i również wychowaniu, strojach, zajęciach codziennych czy klasach społecznych. Nie jest to powieść, to trzeba zaznaczyć, lecz praca popularnonaukowa i nie czyta się tego "lekko". Jednak jest to praca bardzo cenna; oczywiście, ma już swoje lata, ale nie straciła na aktualności i stanowi wciąż podstawowe źródło wiedzy nt. Kartaginy dla wszystkich zainteresowanych starożytnością.

Życie codzienne w Kartaginie w czasach Hannibala (Gilbert Charles-Picard, Colette Charles-Picard) – na początek trzeba zaznaczyć że tytuł książki jest mylący. Autorzy bowiem opisują Kartaginę w zasadzie od początków jej istnienia, nie tylko w czasie życia sławnego Hannibala (o którym za wiele w książce nie ma:)). No i trudno też mówić tu o "życiu codziennym"....

„Życie codzienne w Kartaginie w czasach Hannibala” to bodaj jedyna, wydana po polsku, monografia ukazująca Kartaginę nie przez pryzmat sytuacji geopolitycznej i militarnej, a od strony kultury, w szerokim rozumieniu tego pojęcia. I chociaż opracowanie prezentuje stan badań sprzed półwiecza, to jest jedynym studium poświęconym samym mieszkańcom Qart Hadaszt, z którego dowiemy się jak wyglądali, w co się ubierali, gdzie mieszkali, czym się trudnili, jakie mieli zwyczaje, w co wierzyli itp. Oczywiście zagadnienia te nakreślono na szerszym tle historii politycznej i ekonomicznej basenu Morza Śródziemnego, ale jest to ledwie rys, konieczny do rozwinięcia podjętego tematu. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że spoglądamy na Kartagińczyków oczami obcych - tych, z którymi wojowali lub handlowali (a najczęściej jedno i drugie). Nie wynika to oczywiście z celowego działania autorów, a raczej z niedoboru źródeł kartagińskiej proweniencji - z pustego wszak i Salomon nie naleje. Można jednak zarzuć tej publikacji brak rysunków, map i autorskich zdjęć. Fotografie, które zamieszczono na wkładkach, zostały stworzone na potrzeby polskiego wydania i większość z nich nie ilustruje opisywanych artefaktów. A opisy bywają dość zawiłe, z wielokrotnymi wtrąceniami, nierzadko pozbawione przecinków, przez co zrozumienie ich zajmuje dłuższą chwilę. Oczywiście te mankamenty nie obniżają merytorycznej wartości książki.

„Życie codzienne w Kartaginie w czasach Hannibala” to bodaj jedyna, wydana po polsku, monografia ukazująca Kartaginę nie przez pryzmat sytuacji geopolitycznej i militarnej, a od strony kultury, w szerokim rozumieniu tego pojęcia. I chociaż opracowanie prezentuje stan badań sprzed półwiecza, to jest jedynym studium poświęconym samym mieszkańcom Qart Hadaszt, z którego...

Nasamprzód należy zaznaczyć, że tytuł książki nie jest do końca adekwatny, bowiem treść obejmuje także zagadnienia wcześniejsze niż czasy Hannibala. Na dobrą sprawę jest to jednak zaleta tej pracy, która dzięki temu w sposób szerszy i pełniejszy przedstawia dzieje fenickiej kolonii w północnej Afryce. Myślę, że nadanie takiego tytułu wynika z chęci zaznaczenia, iż książka ta nie dotyczy zagadnień związanych z późnym antykiem (na ten temat powstała choćby monografia o. Hammana),stąd drobna nieścisłość. Ale dość o tym.

Autorzy przedstawiają antyczne dzieje Kartaginy i Kartagińczyków na bardzo szerokim tle sytuacji polityczno-społeczno-gospodarczo-religinej w całym basenie M. Śródziemnego i Bliskiego Wschodu. Sprawa to bardzo ważna, gdyż pozwala należycie zrozumieć genezę Qart Hadaszt oraz późniejsze dzieje jego mieszkańców. Monografia nie ogranicza się (podobnie jak biografia Hannibala pióra Picarda) wcale do tematów politycznych, w centrum jej wcale nie stoją wojny z Rzymem. W sposób znakomity wykorzystali Autorzy zarówno źródła archeologiczne, jak i pisane. Na szczególne uznanie zasługuje zwłaszcza wybór i analiza tych ostatnich, bowiem pochodzą one z bardzo różnych czasów, a mamy wśród nich teksty Platona, Arystotelesa, komedie Plauta (szczególnie "Punijczyka"),rzymskie traktaty rolnicze czy pisma św. Augustyna.

Taki wybór źródeł pozwala spojrzeć na sprawy Kartaginy w sposób odpowiedni. Szczególnie dużo miejsca poświęcają Autorzy zagadnieniom ekonomicznym, które w przypadku kupieckiego miasta iure optimo uznawane są za kluczowe. Jednocześnie zwracają oni uwagę na fakt, iż z czasem Kartagina przestała być tylko kolonialną faktorią kupiecką, a jej elity zaczęły więcej czerpać z żyznych gleb północnej Afryki. W porównaniu do "Hannibala", ilość tekstu poświęcona zagadnieniom polityki wewnętrznej jest mniejsza. Autorzy wyraźnie jednak dokonują sui generis podziału dziejów kartagińskich na czas pełnej zależności od tyryjskiej metropolii, "pryncypat" Magonidów, okres rządów arystokracji i "pryncypat" Barkidów. Należycie odmalowali wpływ, jaki te zmiany ustrojowe wywarły na kierunki polityki zagranicznej i ekonomicznej państwa. W sposób interesujący przedstawili przemiany religijne wiążące się z wewnętrznymi transformacjami.

Dużo miejsca poświęcono rekonstrukcji archeologicznej wyglądu zburzonego przez Rzymian starego miasta, jego portu, murów i świątyń. Uzyskane przez archeologię artefakty są też podstawą dla analizy kartagińskiego rzemiosła i przemysłu. Jej wyniki skłaniają Autorów do refleksji nad specyficzną konstytucją psychiczną Kartagińczyków, którzy - w przeciwieństwie do Greków - nie przykładali tak wielkiej wagi do wytworu swych rąk. Nietypowym rysem ich religijności był straszny rytuał mol'k, który polegał na składaniu bogom dzieci w ofierze całopalnej, a który Autorzy w sposób przekonujący i racjonalny interpretują. Liczne i należycie zaargumentowane wnioski pozwalają czytelnikowi ujrzeć ciekawy i niejednoznaczny obraz mieszkańców Kartaginy.

"Życie codzienne w Kartaginie..." to najlepsza znana mi książka dotycząca Kartaginy dostępna w języku polskim. W sposób ciekawy i przystępny prezentuje różnorodne zagadnienia związane z dziejami tego państwa. Francuscy Autorzy dużo miejsca poświęcają na tematyce gospodarczo-społecznej oraz religijnej, co łącznie daje dość pełny obraz życia starożytnych Kartagińczyków.

Tomasz Babnis

Nasamprzód należy zaznaczyć, że tytuł książki nie jest do końca adekwatny, bowiem treść obejmuje także zagadnienia wcześniejsze niż czasy Hannibala. Na dobrą sprawę jest to jednak zaleta tej pracy, która dzięki temu w sposób szerszy i pełniejszy przedstawia dzieje fenickiej kolonii w północnej Afryce. Myślę, że nadanie takiego tytułu wynika z chęci zaznaczenia, iż książka...