Maniak

„Prace zajęły nam pięć upiornych lat.
Maszyna humorzasta i zawodna jak diabli, ale przepiękna!
Wygląda jak odpicowany silnik V40 wmontowany w trzewia gigantycznego krosna mechanicznego.
Elegancka aluminiowa obudowa, całość relatywnie niewielka.
Metr osiemdziesiąt wysokości, sześćdziesiąt centymetrów szerokości, dwa i pół metra długości.
Na ówczesne standardy – mikroprocesor”. (s. 190)
„Maszynie nadaliśmy nazwę: Matematyczny Analizator Numeryczny Integrator i Komputer – Mathematical Analyer, Numerical Integrator and Computer.
W skrócie MANIAC”.
BENJAMIN LABATUT. Maniak. Przekł. Jarek Westermark. Wyd. Czarne. Wołowiec 2025.

Autor czerpie wzorce z twórczości, m.in.chilijskiego poety Samira Nazala, również W.G. Sebalda.
Tłumaczony na wiele światowych języków.

Czytasz opis (mikroprocesora),
a widzisz…
Zysk bezsprzeczny…, wiesz, co znaczy tytuł powieści…

Brakującym ogniwem
jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie:
Po co ? W jakim celu
zbudowano mikroprocesor?

Odpowiedź już na stronie…
Rzecz ma miejsce latem 1951 roku,
do Instytutu Badań Zaawansowanych w Princeton
przybył zespół naukowców, by ….
Zagadnienie zostało zredukowane do prostego pytania:
TAK/NIE

Labatut,
w dobrej literackiej formie.

Nauka, naukowcy i ich wizje,
fizycy, sztuczna inteligencja,
nowe technologie-
to tematy zaprzątające umysł autora.
Prawda i zmyślenie - czytający
musi się w tym gąszczu myśli odnaleźć.
Z nazwisk znaczących:
John von Neumann, Paul Ehrenfest i Lee Sedol.

MANIAK LABATUTA,
także STRASZLIWA ZIELEŃ
zasługują na Czytelnika
(również polskiego).
10/10

„Prace zajęły nam pięć upiornych lat.
Maszyna humorzasta i zawodna jak diabli, ale przepiękna!
Wygląda jak odpicowany silnik V40 wmontowany w trzewia gigantycznego krosna mechanicznego.
Elegancka aluminiowa obudowa, całość relatywnie niewielka.
Metr osiemdziesiąt wysokości, sześćdziesiąt centymetrów szerokości, dwa i pół metra długości.
Na ówczesne standardy –...

Trzy historie - fizyka teoretycznego Paula Ehrenfesta, polimata Johna von Neumanna i pojedynku w go między mistrzem tej gry a sztuczną inteligencją. Łączy je luźno motyw balansu między geniuszem a szaleństwem. Labatut zgrabnie pokazuje, jak cyfrowa rzeczywistość, w której żyjemy została ulepiona przez odkrycia kilkunastu wielkich umysłów żyjących na początku XX. wieku.

Trzy historie - fizyka teoretycznego Paula Ehrenfesta, polimata Johna von Neumanna i pojedynku w go między mistrzem tej gry a sztuczną inteligencją. Łączy je luźno motyw balansu między geniuszem a szaleństwem. Labatut zgrabnie pokazuje, jak cyfrowa rzeczywistość, w której żyjemy została ulepiona przez odkrycia kilkunastu wielkich umysłów żyjących na początku XX. wieku.

Życie geniuszy bywa skomplikowane.

Życie geniuszy bywa skomplikowane.

Książka perfekcyjnie napisana. Daje do myślenia. Niekontrolowany rozwój może prowadzić do katastrofy. Z jednej strony, dzięki geniuszom pokroju von Neumana, Hasabissa czerpiemy korzyści w postaci nowych technologii. Z drugiej zaś strony ci sami geniusze oddają w niepożądane ręce narzędzia zbrodni.

Książka perfekcyjnie napisana. Daje do myślenia. Niekontrolowany rozwój może prowadzić do katastrofy. Z jednej strony, dzięki geniuszom pokroju von Neumana, Hasabissa czerpiemy korzyści w postaci nowych technologii. Z drugiej zaś strony ci sami geniusze oddają w niepożądane ręce narzędzia zbrodni.

🧠⚡ Gdy geniusz przyspiesza świat, a maszyna zaczyna patrzeć człowiekowi w oczy ⚡🧠

⭐ Moja ocena: 8/10 — świetna rzecz. Wciągnęła mnie wyjątkowo, temat trafił idealnie, a Labatut znowu pokazuje, że potrafi pisać o wielkich ideach tak, jak inni piszą o katastrofie, obsesji i gorączce.

🎭 Gatunek: biografia literacka / esej fabularny / opowieść o narodzinach nowej epoki

🌫️ Nastrój: inteligentny niepokój, zachwyt geniuszem i cień czegoś, co już wymyka się człowiekowi

🎧 Tryb czytania: wciąga ciągiem, bo to nie jest sucha historia nauki, tylko historia z nerwem

🧮 Von Neumann, wojna i epoka niebezpiecznego przyspieszenia 🧮

Najmocniej wybrzmiało u mnie to, że Maniak nie pokazuje geniuszu jak pomnika, tylko jak siłę, która realnie przestawia świat na nowe tory. Von Neumann nie jest tu tylko „wybitnym matematykiem”, ale jednym z tych ludzi, za sprawą których wszystko zaczyna pędzić szybciej: obliczenia, wojna, technologia, logika, wizje przyszłości. I właśnie to robi robotę — czyta się tu nie tylko o jednym wielkim umyśle, ale o chwili, w której rozum zaczął produkować skutki większe od człowieka.

♟️ Od szachów do Go — początki rywalizacji AI z człowiekiem ♟️

Bardzo dobrze działa to, jak Labatut prowadzi później temat starcia maszyn z mistrzami gry. Szachy i Go nie są tu technologiczną ciekawostką ani ozdobnikiem pod współczesny temat AI. To raczej logiczne domknięcie całej wcześniejszej opowieści: skoro człowiek chciał zamknąć myślenie w regułach, obliczeniach i modelach, to prędzej czy później musiał dojść do momentu, w którym maszyna usiądzie naprzeciwko mistrza i powie: „sprawdzam”. I to jest bardzo mocne, bo czuć, że tu chodzi o coś więcej niż grę — chodzi o symboliczną utratę monopolu na pewien rodzaj inteligencji.

📚 Biografia podana jak fabuła, a nie jak uporządkowany wykład 📚

To jest dla mnie jedna z największych zalet tej książki. Maniak nie czyta się jak klasycznej biografii, w której ktoś „urodził się, studiował, odkrył, zmarł”. Labatut bierze fakty, postacie, idee i napięcia historyczne, a potem składa z nich opowieść, która ma rytm, emocję i prawdziwy literacki ciężar. Dzięki temu książka nie tylko informuje, ale naprawdę wciąga. Człowiek nie ma wrażenia, że przerabia historię nauki — ma wrażenie, że wchodzi do środka pewnego pęknięcia w nowoczesności.

🖋️ Świetny styl, który niesie i nie daje tej historii opaść 🖋️

No i styl — tu naprawdę jest co chwalić. Labatut pisze gęsto, ale nie ciężko; inteligentnie, ale nie martwo. Umie nadać ideom temperaturę, a ludziom z krwi i kości dorzucić jeszcze cień obsesji, pychy, lęku czy szaleństwa. To właśnie ten styl sprawia, że książka ma pazur. Bez niego byłaby po prostu ciekawa. Z nim robi się z tego rzecz, która zostawia ślad, bo nie tylko opowiada o narodzinach maszynowego myślenia, ale daje poczuć jego mroczny blask.

🌒 Więcej literackiej wizji niż klasycznej, grzecznej biografii 🌒

Jedyny haczyk jest taki, że to nie jest książka dla kogoś, kto szuka porządnego, szkolnie poukładanego życiorysu i klarownego rozdziału między faktem a literacką stylizacją. Labatut bardziej hipnotyzuje, niż porządkuje. Ale szczerze? W tym przypadku to działa. Bo Maniak nie ma być suchym dossier o von Neumannie i paru innych wielkich głowach, tylko opowieścią o tym, jak geniusz, logika i technologia zaczęły tworzyć świat, którego skutki dopiero dziś naprawdę odczuwamy.

🎯 Sedno: świetna biografia literacka o chwili, gdy człowiek uruchomił coś większego od siebie 🎯

Dla mnie to bardzo trafiona książka: biografia podana w najlepszym stylu, z fabułą, emocjami i mocno zarysowanym tematem początkowej rywalizacji AI z człowiekiem. Labatut pokazuje, że między geniuszem matematycznym, bombą atomową, komputerem i partią w Go rozegraną przeciw maszynie biegnie jedna, bardzo niepokojąca nić. I właśnie dlatego Maniak tak wciąga — bo to nie jest tylko opowieść o przeszłości. To jest opowieść o momencie, w którym nasza teraźniejszość zaczęła nabierać rozpędu.

🧠⚡ Gdy geniusz przyspiesza świat, a maszyna zaczyna patrzeć człowiekowi w oczy ⚡🧠

⭐ Moja ocena: 8/10 — świetna rzecz. Wciągnęła mnie wyjątkowo, temat trafił idealnie, a Labatut znowu pokazuje, że potrafi pisać o wielkich ideach tak, jak inni piszą o katastrofie, obsesji i gorączce.

🎭 Gatunek: biografia literacka / esej fabularny / opowieść o narodzinach nowej epoki

🌫️...

Warto przeczytać

Warto przeczytać

„Maniak” Benjamína Labatuta to utwór niełatwy w klasyfikacji: stanowi powieść czy też biografię z elementami popularnonaukowymi? Autor prezentuje nim mistrzostwo w łączeniu różnych form oraz przedstawianiu spraw z odmiennych punktów widzenia. Podobnie jak we wcześniejszej „Straszliwej zieleni” widać w niej fascynację nauką i ludźmi ją tworzącymi, lecz w porównaniu do poprzedniej książki można zaobserwować znaczne usprawnienie warsztatu pisarskiego.

Dzieło Labatuta składa się z trzech części: pierwszej, najkrótszej, o austriackim fizyku Paulu Ehrenfeście, drugiej, najdłuższej, poświęconej pochodzącemu z Węgier matematykowi i twórcy pierwszych komputerów Johnowi von Neumannowi, oraz trzeciej, traktującej o pojedynku najlepszego gracza w go na świecie, Koreańczyka Lee Sedola, z programem komputerowym „AlphaGo”. Część środkowa zawiera trzy podczęści. Również jej styl odbiega od stylu pozostałych: podczas gdy pierwsza i ostatnia część są napisane narracją trzecioosobową, z nieznanym narratorem, część druga składa się ze wspomnień rodziny, współpracowników i przyjaciół von Neumanna. Całość jest starannie skomponowana, a treści z poszczególnych części przeplatają się wzajemnie.

Osią fabularną „Maniaka” są maszyny grające w gry umysłowe i sztuczna inteligencja. Tytuł utworu pochodzi od komputera „MANIAC I”, którego architekturę sprzętową zaproponował właśnie John von Neumann. Jednym z pierwszych programów napisanych na MANIACa I był program grający w szachy. Ostatnia część książki starannie relacjonuje mecz w go pomiędzy człowiekiem i komputerem, który program AlphaGo zwyciężył w wielkim stylu, prezentując nowe, nieznane dotąd techniki gry (gra w go, dużo bardziej złożona od szachów i ciesząca się podobną do nich estymą w krajach azjatyckich, uważana była z uwagi na swoją złożoność i bogactwo możliwych ustawień za bardzo trudną do opracowania w formie efektywnego zestawu algorytmów). Nie znajdziemy tu za to często pojawiającego się w literaturze i mocno przez nią wyeksploatowanego meczu szachowego Kasparow – Deep Blue, co uważam za dobry wybór.

Innym z wątków pojawiającym się w „Maniaku” jest bomba atomowa i towarzyszące jej obliczenia (w tym celu zresztą budowano pierwsze komputery). Został tu opisany Projekt Manhattan (w którym również brał udział von Neumann),dzięki czemu książka stanowi cenne uzupełnienie filmu „Oppenheimer”. Ukazuje ona dobitnie jak znaczny udział wnieśli naukowcy węgierskiego podchodzenia w konstrukcję bomby atomowej.

Ostatnia część zawiera analizy gier go, dlatego używa żargonu stosowanego przez goistów. Ta część może być trudna w odbiorze dla wielu czytelników, lecz ja przeczytałem ją z niemałą przyjemnością, miałem okazję grać w tę trudną, bardzo abstrakcyjną grę, wymagającą zupełnie innego myślenia niż szachy. Ten fragment ukazuje ludzkie emocje w stresowych, zmuszających do ciężkiej pracy umysłowej sytuacjach i pozwala docenić wielki wysiłek Lee Sedola.

Autor napisał książkę wspaniałym, potoczystym, a chwilami poetyckim językiem. Warto wspomnieć, że to jego pierwszy utwór po angielsku - wcześniejsze pisał po hiszpańsku. Gorąco polecam przeczytać „Maniaka”!

„Maniak” Benjamína Labatuta to utwór niełatwy w klasyfikacji: stanowi powieść czy też biografię z elementami popularnonaukowymi? Autor prezentuje nim mistrzostwo w łączeniu różnych form oraz przedstawianiu spraw z odmiennych punktów widzenia. Podobnie jak we wcześniejszej „Straszliwej zieleni” widać w niej fascynację nauką i ludźmi ją tworzącymi, lecz w porównaniu do...

"Maniak" Benjamína Labatuta to literackie arcydzieło, które wymyka się prostym klasyfikacjom. To hipnotyzująca podróż przez mroczne zakamarki ludzkiego geniuszu, skupiona wokół postaci Johna von Neumanna – człowieka, który "wymyślił przyszłość", ale jednocześnie otworzył puszkę Pandory.

"Maniak" to lektura obowiązkowa dla fanów literatury wysokiej i tych, którzy interesują się historią nauki. To książka o tym, jak wielki umysł potrafi być jednocześnie genialny i niszczycielski.

Absolutna literacka jazda bez trzymanki.

"Maniak" Benjamína Labatuta to literackie arcydzieło, które wymyka się prostym klasyfikacjom. To hipnotyzująca podróż przez mroczne zakamarki ludzkiego geniuszu, skupiona wokół postaci Johna von Neumanna – człowieka, który "wymyślił przyszłość", ale jednocześnie otworzył puszkę Pandory.

"Maniak" to lektura obowiązkowa dla fanów literatury wysokiej i tych, którzy interesują...

Książka Labatuta opowiada w fabularyzowanej formie o życiu bodaj największego umysłu XX wieku – Johna von Neumanna. To ważna dla mnie książka, bo od dawna fascynuje mnie ten niezwykły człowiek, który dokonał epokowych odkryć w każdej dziedzinie nauki, która się zajmował: fizyka, matematyka, ekonomia, biologia, teoria gier, informatyka i co tam jeszcze...

Rzecz jest zbudowana w ten sposób, że o von Neumannie mówią jego najbliżsi: członkowie rodziny, przyjaciele, współpracownicy. Przy okazji opisuje znakomicie Labatut naukową historię pierwszej połowy XX wieku, ten niesamowity czas powstania teorii względności, mechaniki kwantowej, twierdzenia Gödla, ale też bomby atomowej i wodorowej. Bohater książki był w samym centrum tych wydarzeń.

Urodzony w 1903 r. w bogatej rodzinie w Budapeszcie von Neumann już od wczesnego dzieciństwa przejawiał niezwykłe zdolności, dość powiedzieć, że w wieku 22 lat zrobił habilitację (został privatdozentem) i zaczął wykładać. Pracował wtedy nad podstawami matematyki. Przy okazji daje nam autor wspaniały przegląd prac nad podstawami matematyki wystarczy wymienić nazwiska Georga Cantora, Bertranda Russella czy Kurta Gödla. Potem bohater książki przeniósł się do Ameryki i „w wieku dwudziestu siedmiu lat był już wykładowcą w Princeton.”

Przedstawia Labatut znakomicie umysł tego geniusza, który z jednej strony potrafił rozwiązywać najtrudniejsze problemy matematyczne, z drugiej był kompletnie niewrażliwy moralnie i gotów był poświęcić życie milionów ludzi dla realizacji logicznej i strasznej idei. Po wybudowaniu bomby wodorowej – broni o niebywałej sile niszczycielskiej – von Neumann stworzył doktrynę MAD – wzajemnego gwarantowanego zniszczenia (ang. Mutual Assured Destruction). Wedle jej założeń jedynym sposobem na uniknięcie wojny nuklearnej między USA i ZSRR było zgromadzenie przez oba mocarstwa tak gigantycznego zapasu broni atomowej, że jakikolwiek akt agresji musiałby doprowadzić do całkowitej zagłady obydwu krajów. Jest w tej doktrynie pewna logika, ale też coś prawdziwie potwornego. Poza tym tuż po II wojnie von Neumann zalecał nuklearny atak z zaskoczenia na ZSRR; uznał to za jedyny sposób zapobieżenia III Wojnie Światowej. Myślę, że to tłumaczy, dlaczego bohater książki nigdy nie osiągnął popularności Einsteina, chociaż był od niego większym geniuszem.

Pod koniec krótkiego życia (zmarł w 1957 r.) zajął się von Neumann budową komputerów, opracował podstawy struktury logicznej komputerów, które obowiązują po dziś dzień. A jego idee dotyczące samoreplikujących się maszyn teraz są wdrażane w życie w pracach nad AI.

Książka jest znakomicie napisana, erudycyjna, nieco odjechana tak jak jej bohater: szalony geniusz, który nieodwracalnie zmienił świat. Niektóre sceny zapadają w pamięć: na przykład opis wybuchu bomby wodorowej. Czytałem ją z wielką przyjemnością.

Książka Labatuta opowiada w fabularyzowanej formie o życiu bodaj największego umysłu XX wieku – Johna von Neumanna. To ważna dla mnie książka, bo od dawna fascynuje mnie ten niezwykły człowiek, który dokonał epokowych odkryć w każdej dziedzinie nauki, która się zajmował: fizyka, matematyka, ekonomia, biologia, teoria gier, informatyka i co tam jeszcze...

Rzecz jest...

Książka ciekawie napisana, przybliżająca postać wybitnego matematyka Johna von Neumanna, grono wybitnych naukowców tamtych czasów oraz ich osiągnięć naukowych. Napisana przystępnym językiem, i bez znaczenia jak wiele zawarto w niej fikcji. Część poświęcona zmaganiu się człowieka z maszyną w grze w go frapująca, bo to zderzenie bezdusznej mocy obliczeniowej z wielowiekową tradycją i filozofią Wschodu. Jakże odmienne podejście do tematu go można znaleźć w powieści " Mistrz go" Yasunari Kawabaty.

Książka ciekawie napisana, przybliżająca postać wybitnego matematyka Johna von Neumanna, grono wybitnych naukowców tamtych czasów oraz ich osiągnięć naukowych. Napisana przystępnym językiem, i bez znaczenia jak wiele zawarto w niej fikcji. Część poświęcona zmaganiu się człowieka z maszyną w grze w go frapująca, bo to zderzenie bezdusznej mocy obliczeniowej z wielowiekową...