Pismo. Magazyn opinii nr 2 (86) / 2025

Właśnie skończyłam czytać. Pozostaję w jakimś rodzaju zawiedzenia. I wewnętrznej niezgodzie, że w obliczu czyjejś osobistej drogi do śmierci to właśnie to uczucie wybija się u mnie jako wiodące. Czyżbym była aż tak nieempatyczna? Spodziewałam się uniwersalnej instrukcji umierania dla każdego, a dostałam opis odchodzenia bardzo indywidualnego i niepowtarzalnego. No cóż — gdy przyjdzie czas na mnie, będę musiała w sobie samej znaleźć tę ostatnią ścieżkę. A autor miał święte prawo umierać tak, jak żył: na pełnej… petardzie, w centrum zainteresowania, publikując swoje przemyślenia.

Kiedy dwoje tak wnikliwych obserwatorów polskiej codzienności i nostalgii jak Olga Drenda oraz Jacek Paśnik bierze na warsztat fenomen serialu Świat według Kiepskich, oczekiwania czytelnika automatycznie szybują pod sam sufit kamienicy przy Ćwiartki ¾. Efektem tej współpracy jest książka Nikt Nikomu Nie Tłumaczy, którą oceniam na 6/10. To pozycja wartościowa, ale momentami grzęznąca w teoretycznych rozważaniach, które mogą nieco przytłoczyć fanów poszukujących prostej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Ferdynand Kiepski stał się naszym narodowym lustrem. Autorzy słusznie zauważają, że przygody mieszkańców wrocławskiej kamienicy to nie tylko slapstickowa komedia o piciu piwa Mocny Full, ale przede wszystkim genialna satyra na polską transformację ustrojową. Drenda i Paśnik analizują serial jako zapis lęków, aspiracji i absurdów życia w „dzikim kapitalizmie”. Świat według Kiepskich w ich ujęciu to polska wersja teatru absurdu, gdzie bieda-estetyka lat 90. miesza się z ludową mądrością i surrealizmem. Analiza postaci – od bezrobotnego filozofa Ferdynanda, przez pragmatyczną Halinkę, aż po uosobienie drobnomieszczańskich kompleksów, czyli Mariana Paździocha – jest przeprowadzona z dużą błyskotliwością i kulturoznawczym zacięciem. Książka świetnie oddaje ewolucję serialu: od wczesnych, niemal punkowych odcinków, po późniejsze, bardziej oniryczne i filozoficzne epizody reżyserowane przez Okiła Khamidowa i Patricka Yokę. Autorzy trafnie punktują, jak serial stał się „bezpiecznym wentylem” dla społeczeństwa, które w krzywym zwierciadle Kiepskich mogło oswoić własne niedostatki. Skąd zatem tylko „szóstka”? Największym problemem publikacji jest jej momentami zbyt hermetyczny, akademicki język. Czytelnik, który liczył na kopalnię anegdot z planu czy ciekawostek o obsadzie, może poczuć się rozczarowany. Książka to raczej esej socjologiczny niż klasyczna biografia serialu. Niektóre interpretacje wydają się nazbyt naciągane, jakby autorzy za wszelką cenę chcieli dopisać głęboką filozofię do każdego żartu o „pośredniaku”. Brakuje tu nieco lekkości, którą charakteryzuje się sam serial – tekst bywa suchy i przeładowany odniesieniami do teorii kultury, co sprawia, że lektura staje się chwilami nużąca. Mimo tych mankamentów, Nikt Nikomu Nie Tłumaczy to ważny głos w dyskusji o polskiej popkulturze. Drenda i Paśnik udowadniają, że o „Kiepskich” warto i trzeba rozmawiać poważnie, bo bez zrozumienia Fenomenu Ferdka trudno zrozumieć dzisiejszą Polskę. To pozycja dla tych, którzy chcą spojrzeć na osiedle Kosmonautów nie przez pryzmat śmiechu z puszki, ale przez pryzmat skomplikowanej historii naszych zbiorowych wyobrażeń. Solidna lektura, choć wymagająca od czytelnika sporej cierpliwości do teoretycznych wycieczek.

Przyjemny format książki, którą nazwałbym "luźnym gawędnikiem", skierowanych nie tylko do fanów Arhn.eu czy ludzi, którzy chcą powspominać dawne dzieje, ale także dla tych dla których lata 90/00 stanową czasy, o których mogą się dowiadywać już tylko od własnych rodziców i chcieliby poznać jak to było "przed internetem i smartfonem". Pięknie wydane ukoronowanie działalności Arkadiusza Archona Mlemiarza i reszty redakcji. PS Zbyszek na załączanym zdjęciu wygląda jak Jacuś z Ślepnąc od Świateł. Powinien o tym wiedzieć ;)

Książka ciekawa ale jednak trochę nużąca. Wszystko pokazane jest z perspektywy ogólnikowej i takiej widzianej z lotu ptaka. Wiele wątków jest faktycznie ważnych i istotnych, ale jednak zawsze trochę mnie to bawi i nuży gdy badania skupiają się na tym że to i to było prawdą o facetach teraz się to zmienia więc są zagubieni. Trochę jakby faceci to nie byli wolni ludzie którzy mają wolną wolę i mogą podejmować wolne wybory. Nie pasujesz do konstruktu społecznego który działał przez ostatnie kilka set lat? Idealnie, masz szansę wypracować coś własnego i swojego. Ja naprawdę nie rozumiem dlaczego ludzie tak bardzo pozwalają sobie wchodzić do głowy tym co jest społecznie uznane a tym co nie jest. W skrócie: Dlaczego w ogóle miałoby mężczyznom zależeć na jakimkolwiek podtrzymaniu struktur kulturowych męskości? Czy przypodobaniu się społeczeństwu? W książce odpowiedzią jest to że chodzi o zachowanie struktury rodziny, zainteresowanie kobiet mężczyznami itd., ale szczerze jeśli ktoś definiuje to kim jest przez to co inni myślą (w tym kobiety) to naprawdę potrzebuje pomocy na wielu innych (dużo ważniejszych niż społecznych) poziomach.

był to mój pierwszy album o architekturze, więc będę też subiektywna - ale co tam. jestem bardzo zadowolona z całości, bardzo eleganckie i estetyczne wydanie. całość jest dość krótka, dlatego też wydaje się być świetnym wyborem na prezent dla kogoś, kto zaczyna interesować się architekturą modernistyczną. na plus budynki do składania, które umiliły deszczowy wieczór. polecam!

Konklawe ks. Przemysława Śliwińskiego to niezwykle frapująca pozycja. Współczesna nazwa konklawe ma swój rdzeń w łacińskich słowach cum clave, co oznacza pod kluczem. Co ciekawe, papież Jan Paweł II w Tryptyku Rzymskim źródeł słowa konklawe doszukuje się w słowach - „con clave: wspólna troska o dziedzictwo kluczy”. Czym jest konklawe? W potocznym rozumieniu to wybory nowego papieża. W wyznaczonym terminie, po pogrzebie lub rezygnacji (Benedykt XVI) papieża w Watykanie, w kaplicy sykstyńskiej zbiera się grono blisko 120 kardynałów elektorów, by dokonać wyboru nowego papieża. Ks. Śliwiński w niezwykle ciekawy sposób przeprowadza nas przez meandry tego procesu, ukazując jego piękno, ukorzenienie w tradycji i ewolucję, która dokonała się na przestrzeni dwóch tysięcy lat. Z kart tej książki dowiemy się nie tylko jak wygląda proces konklawe, ale i kim są kardynałowie, jaka panuje hierarchia wewnątrz ich struktury, jakie były podstawy ich wyboru na przestrzeni dziejów, czym jest sede vacante oraz wiele innych niezwykle ciekawych praw i obyczajów związanych z papiestwem i Watykanem. „Konklawe” to jedna z tych książek, które w znacznym stopniu wzbogacają wiedzę, pozwalając ujrzeć otaczającą nas rzeczywistość i rządzące nią mechanizmy w nowym świetle, nowej perspektywie. Mówiąc wprost - to niezwykle mądra książka. Żałuję, że dopiero teraz, niemal pół roku od ostatniego konklawe znalazłem czas na jej skonsumowanie. Pierwszeństwo w kolejce miały jednak inne, równie zajmujące pozycje. Polecam tą książkę każdemu kto jest ciekaw jak funkcjonuje kościół katolicki w swych najwyższych strukturach, oraz ciekawmy świata i otwartym na nową wiedzę.

Obok recenzji książek, z których skorzystałem, dokonując zakupu do mojej biblioteczki domowej, szczególnie zainteresowałem się następującymi artykułami: Maciej Jarkowiec — Fabryka już bez snów. O tym jak Ameryka jest na fali to, powstają arcydzieła w Hollywood. Gdy brakuje pomysłów na nowe produkcje to, przygasa cały kraj; Wojciech Orliński — Czy da się rosnąć bez końca? O fałszywym PKB; Tomasz Ulanowski — Nie głaskać pokrzywy bez sensu. O tym czy rośliny są inteligentniejsze, pamiętają, uczą się, czują? Katarzyna Boni — Posuń się! O imigracji; Renata Lis — Towarzysze podróży. O historii towarzystwa kotów, które były czczone jak bogowie i palone na stosach jak zwiastuni sił piekielnych.

Numer w halloweenowym klimacie, czyli jest mroczniej niż zwykle, jak to u nas mówią - dla mnie się podoba :) Opowiadania polskie. "Jewgienij Krykanow u Carskich Wrót" Maciej Głowacki - ikonograf Krykanow dostaje zlecenie, ma udać się do leżącego w odludnej okolicy monastyru aby wykonać ikony. Jednak to co tam zastaje wymaga od niego wiele sprytu i determinacji, aby wyjść z tej przygody cało. Klasyczny motyw, ale interesująco zaadaptowany, pełen dowcipu styl i dwuznaczność (co to za kraj, że nawet diabła oszukają) czynią to opowiadanie interesującym. "Totem z kłębów wełny i kości wielorybów" Łukasz Redelbach - mroczne i brutalne, bohater mierzy się z tajemnym, pierwotnym rytuałem. Nieprzyjemne, ale dobre w swojej formie. Zagraniczne. "2. V. 1945" Wołodymyr Kuzniecow - od pierwszych słów wpadamy w gęsty, przytłaczający klimat centrum walki, bohater przedziera się przez krajobraz wojenny, ratując po drodze chłopaka zmierza do wyznaczonego celu. Opowiadanie, poza tym, że jest świetnie napisane i klimatyczne jest też bogactwem motywów, można dojrzeć w nim wędrówkę Syzyfa, można zobaczyć metaforę czyśćca, a może interpretację wojny wszystkich wojen, albo jeszcze coś innego. Niezwykłe i zapadające w pamięć. "Sześć wersji mojego brata znalezionych pod mostem" Eugenia Triantafyllou - pogodzenie się z odejściem kogoś bliskiego jest bardzo trudne, a gdy umiera dziecko to już w ogóle. Kiedy siostra sprowadza kolejne wersje swojego brata myśli, że w końcu go odzyska, jednak zakończenie całkowicie rozwala emocjonalnie. Dobre. "Kapiton" Ołeksij Gedeonow - no dobra, ale o czym to było? Były dwie wiedźmy, a może jedna, w dwóch wcieleniach? No i był Kapiton i Halloween... i w sumie to nie wiem ;) Publicystyka: ciekawy wywiad z Piestrakiem i nudny z Mastertonem, interesujący artykuł o azjatyckim kinie, poza tym, to co zawsze.