Czas, plany, cele. Perspektywa czasowa osób z ograniczeniami sprawności

Seria Aktywność Zawodowa Osób z Ograniczeniami Sprawności to 13 tomów prezentujących wyniki badań przeprowadzonych w ramach systemowego projektu badawczego ”Ogólnopolskie badanie sytuacji, potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych„.
Celem projektu było opracowanie rekomendacji dla ogólnokrajowej strategii na rzecz zwiększenia aktywności społeczno-zawodowej osób z ograniczeniami sprawności, szczególnie z rzadko występującymi oraz sprzężonymi (złożonymi). Badania przeprowadzono w 2009 roku w dwóch etapach. Etap I został zrealizowany przez Zespół Badawczy SWPS w Warszawie, etap II przez Instytut Badania Rynku i Opinii Millward Brown SMG/KRC.
W etapie I zbadano ponad 2 tys. osób. Analizowano różne obszary funkcjonowania dorosłych osób niepełnosprawnych, m.in. podleganie działaniu stereotypów społecznych, spostrzeganie swojego życia, orientacja temporalna, tożsamość i poczucie dorosłości, etapy radzenia sobie z utratą sprawności, funkcjonowanie w społecznościach lokalnych i wirtualnych, samoakceptacja, jakość życia, partycypacja społeczna i obywatelska, komunikacja i funkcjonowanie w grupie, poczucie więzi, planowanie swego życia. W etapie II pomiarem objęto grupę 100 tys. osób niepełnosprawnych z różnymi ograniczeniami sprawności. W badaniach kwestionariuszowych pytano o sytuację gospodarstwa domowego, ograniczenia sprawności i ich przyczyny, sytuację rodzinną, wykształcenie i aktywność zawodową oraz potrzeby i rodzaj otrzymywanego wsparcia.
Wszystkie tomy w serii kończą się rekomendacjami dotyczącymi warunków koniecznych dla (1) pełniejszej integracji społecznej osób z ograniczeniami sprawności w ich środowisku życia i (2) skuteczniejszej aktywizacji zawodowej, przede wszystkim na otwartym rynku pracy.

Anna Izabela Brzezińska
prof. dr hab., psycholog, pracuje na UAM w Poznaniu i w SWPS w Warszawie. Autorka monografii Społeczna psychologia rozwoju (2000),współautorka książki W poszukiwaniu złotego środka. Rozmowy o rozwoju człowieka (2005),redaktorka i autorka podręczników, m.in. Portrety psychologiczne człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa (2005). Redaktorka serii poświęconej aktywizacji zawodowej i integracji społecznej osób z ograniczeniami sprawności.
Radosław Kaczan
mgr psychologii (psychologia kliniczna człowieka dorosłego oraz psychologia edukacji),absolwent Instytutu Psychologii UAM w Poznaniu. Doktorant Instytutu Psychologii PAN, asystent w Katedrze Psychologii Rozwoju i Edukacji SWPS w Warszawie. Współautor książek i artykułów (Nauka 2008, nr 1-4) będących częścią projektu ,,Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych„ oraz książki Droga do samodzielności. Jak wspomagać rozwój dzieci i młodzieży z ograniczeniami sprawności (2009).
Ludmiła Rycielska
mgr psychologii, absolwentka SWPS w Warszawie oraz międzywydziałowych interdyscyplinarnych studiów doktoranckich w Instytucie Studiów Społecznych UW, stypendystka Institute for Social Research Uniwersytetu w Michigan. Jest współredaktorką książki Szkoła w dobie Internetu (2009).

Wszystkie ludzkie działania są zanurzone w czasie. Podejmowane w danej chwili wyrastają z przeszłych doświadczeń, a jednocześnie nakierowane są na osiągnięcie jakiegoś celu w przyszłości. Sądzimy, że perspektywa czasowa tworzy szczególnie istotny kontekst dla osób z ograniczeniami sprawności przy podejmowaniu różnych działań.
Na podstawie analizy przeprowadzonych badań zaproponowaliśmy rekomendacje, w których wskazujemy na konieczność uwzględnienia indywidualnej orientacji czasowej oraz umiejętności planowania i projektowania własnego życia jako wymiarów istotnych przy tworzeniu projektów działań aktywizacyjnych, szczególnie nastawionych na aktywność zawodową.
Książka jest poświęcona istotnemu problemowi psychologicznemu, jej opublikowanie pozwoli na lepsze zrozumienie specyfiki funkcjonowania osób niepełnosprawnych. Praca przełamuje stereotypowe spostrzeganie tej grupy i pokazuje, że osoby niepełnosprawne muszą pokonać te same problemy psychologiczne co osoby sprawne, lecz napotykają różne bariery środowiska fizycznego. Z tego punktu widzenia uważam publikację pracy za bardzo potrzebną.
prof. dr hab. Elżbieta Hornowska
To bardzo interesująca książka, której ambicją jest integracja współczesnej wiedzy na temat postrzegania czasu w różnych ujęciach teoretycznych ze specyficznymi problemami osób z ograniczeniami sprawności. Autorzy trafnie pokazują, że brak integracji perspektyw czasowych może utrudnić osobom niepełnosprawnym tworzenie aktywnych i prorozwojowych planów i celów. Szczególnie ważne są rekomendacje dotyczące pracy z osobami o różnych profilach temporalnych.
prof. dr hab. Grzegorz Sędek