Amanda Montell

Istnieją książki, które obiecują, że uczynią cię mądrzejszym. I są takie, które robią coś znacznie gorszego – pokazują, jak bardzo już jesteś niemądry, tylko w bardziej elegancki sposób. „Wiek magicznego myślenia” Amandy Montell należy zdecydowanie do tej drugiej kategorii, choć robi to z takim urokiem, że przez większość czasu masz wrażenie, że to wciąż ty jesteś tu tym rozsądnym. Punktem wyjścia jest prosta, wręcz banalna obserwacja: ludzie nie są racjonalni. Rewolucja, odkrycie, dziękujemy za uwagę. Tyle że Montell nie zatrzymuje się na tym poziomie, na którym można jeszcze przewrócić oczami i wrócić do scrollowania. Ona zaczyna grzebać głębiej – w tych wszystkich drobnych mechanizmach, które sprawiają, że wierzymy w rzeczy tylko dlatego, że chcemy w nie wierzyć, że podejmujemy decyzje, których nie rozumiemy, a potem dorabiamy do nich piękne uzasadnienia. Czyli, mówiąc prościej, opisuje nasze życie. Największą siłą tej książki jest to, że nie traktuje czytelnika jak idiotę – przynajmniej nie wprost. Montell pisze lekko, momentami wręcz plotkarsko, jakby opowiadała o znajomych, którzy „trochę się pogubili”, tylko że tymi znajomymi jesteśmy my wszyscy, siedzący z książką i kiwający głową w rytmie: „no tak, ludzie są strasznie irracjonalni”, nie zauważając, że właśnie daliśmy się złapać w pierwszą z opisanych przez nią pułapek. Szczególnie przyjemne (i trochę bolesne) jest to, jak autorka rozbiera na części nasze ulubione złudzenia: że skoro już w coś zainwestowaliśmy czas albo pieniądze, to szkoda się wycofać; że skoro coś się kiedyś wydarzyło, to „na pewno coś to znaczy”; że skoro inni myślą tak jak my, to musi być w tym jakaś prawda. Brzmi znajomo? Oczywiście. Brzmi niewinnie? Tylko do momentu, kiedy zaczynasz zauważać, jak bardzo to steruje twoimi decyzjami. I tu pojawia się drobny problem. Bo Montell nie daje ci komfortu stania z boku. Nie pozwala powiedzieć: „to o nich, nie o mnie”. Ta książka działa trochę jak lustro w windzie – takie, w które patrzysz odruchowo, a potem nagle widzisz coś, czego wcale nie chciałeś zobaczyć, tylko że drzwi już się zamknęły i jedziesz dalej, razem z tą świadomością. Co ciekawe, autorka nie próbuje nas „naprawiać”. Nie ma tu wielkiego planu na to, jak stać się idealnie racjonalnym człowiekiem (co samo w sobie byłoby podejrzane). Zamiast tego dostajemy coś znacznie bardziej realistycznego: sugestię, że może nie chodzi o to, żeby przestać myśleć magicznie, tylko żeby przynajmniej wiedzieć, kiedy to robimy. I że czasem – o zgrozo – robimy to całkiem świadomie. Bo prawda jest taka, że bez tych wszystkich drobnych iluzji świat byłby nie tyle bardziej logiczny, co po prostu mniej znośny. Trudniej byłoby uwierzyć w sens planów, relacji, przyszłości. Trudniej byłoby wstać rano i uznać, że to wszystko jakoś się układa. „Wiek magicznego myślenia” nie odbiera ci tych złudzeń. Co najwyżej delikatnie je podświetla, jak neon nad drzwiami, których wcześniej nie zauważałeś. I zostawia cię z niewygodnym pytaniem: czy naprawdę chcesz je zamknąć? A jeśli odpowiesz „tak”, to czy nie jest to przypadkiem kolejna iluzja?