Przekonania o swoim życiu. Spostrzeganie historii życia przez osoby z ograniczeniami sprawności

Seria Aktywność Zawodowa Osób z Ograniczeniami Sprawności to 13 tomów prezentujących wyniki badań przeprowadzonych w ramach systemowego projektu badawczego ”Ogólnopolskie badanie sytuacji, potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych„.
Celem projektu było opracowanie rekomendacji dla ogólnokrajowej strategii na rzecz zwiększenia aktywności społeczno-zawodowej osób z ograniczeniami sprawności, szczególnie z rzadko występującymi oraz sprzężonymi (złożonymi). Badania przeprowadzono w 2009 roku w dwóch etapach. Etap I został zrealizowany przez Zespół Badawczy SWPS w Warszawie, etap II przez Instytut Badania Rynku i Opinii Millward Brown SMG/KRC.
W etapie I zbadano ponad 2 tys. osób. Analizowano różne obszary funkcjonowania dorosłych osób niepełnosprawnych, m.in. podleganie działaniu stereotypów społecznych, spostrzeganie swojego życia, orientacja temporalna, tożsamość i poczucie dorosłości, etapy radzenia sobie z utratą sprawności, funkcjonowanie w społecznościach lokalnych i wirtualnych, samoakceptacja, jakość życia, partycypacja społeczna i obywatelska, komunikacja i funkcjonowanie w grupie, poczucie więzi, planowanie swego życia. W etapie II pomiarem objęto grupę 100 tys. osób niepełnosprawnych z różnymi ograniczeniami sprawności. W badaniach kwestionariuszowych pytano o sytuację gospodarstwa domowego, ograniczenia sprawności i ich przyczyny, sytuację rodzinną, wykształcenie i aktywność zawodową oraz potrzeby i rodzaj otrzymywanego wsparcia. Wszystkie tomy w serii kończą się rekomendacjami dotyczącymi warunków koniecznych dla (1) pełniejszej integracji społecznej osób z ograniczeniami sprawności w ich środowisku życia i (2) skuteczniejszej aktywizacji zawodowej, przede wszystkim na otwartym rynku pracy.

Anna Izabela Brzezińska
prof. dr hab., psycholog, pracuje na UAM w Poznaniu i w SWPS w Warszawie. Autorka monografii Społeczna psychologia rozwoju (2000),współautorka książki W poszukiwaniu złotego środka. Rozmowy o rozwoju człowieka (2005),redaktorka i autorka podręczników, m.in. Portrety psychologiczne człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa (2005). Redaktorka serii poświęconej aktywizacji zawodowej i integracji społecznej osób z ograniczeniami sprawności.
Radosław Kaczan
mgr psychologii (psychologia kliniczna człowieka dorosłego oraz psychologia edukacji),absolwent Instytutu Psychologii UAM w Poznaniu. Doktorant Instytutu Psychologii PAN, asystent w Katedrze Psychologii Rozwoju i Edukacji SWPS w Warszawie. Współautor książek i artykułów (Nauka 2008, nr 1-4) będących częścią projektu ,,Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych„ oraz książki Droga do samodzielności. Jak wspomagać rozwój dzieci i młodzieży z ograniczeniami sprawności (2009).
Ludmiła Rycielska
mgr psychologii, absolwentka SWPS w Warszawie oraz międzywydziałowych interdyscyplinarnych studiów doktoranckich w Instytucie Studiów Społecznych UW, stypendystka Institute for Social Research Uniwersytetu w Michigan. Jest współredaktorką książki Szkoła w dobie Internetu (2009).
Na przekonania na temat własnego życia składają się różne doświadczenia życiowe, a także to, jak człowiek spostrzega siebie i swoje relacje z innymi ludźmi, jak widzi możliwości działania oraz ograniczenia występujące w otaczającym świecie.
W książce zaprezentowano wyniki badań na temat przekonań o punktualności realizacji ważnych zadań rozwojowych oraz spostrzegania przełomowych momentów w życiu, tzw. punktów zwrotnych. Oba te wątki dotykają szerszego problemu przekonań o przebiegu własnego rozwoju i jakości jego rezultatów. Badano także istotne uwarunkowania przekonań o sobie i innych, w szczególności rolę wczesnych doświadczeń społecznych, ujmowanych jako przywiązanie do bliskiej osoby.
Autorzy analizują też związek przekonań osób z ograniczeniami sprawności o sobie i świecie społecznym z ich aktywnością życiową, również zawodową. Uwzględnienie tego związku w projektowaniu oddziaływań psychologicznych, edukacyjnych czy rehabilitacyjnych może przyczynić się do znaczącej poprawy jakości życia osób z ograniczeniami sprawności.
Autorzy badania słusznie założyli, że nabycie niepełnosprawności musi po-wodować wytworzenie się specyficznych przekonań, które mogą oddziaływać na poziom przystosowania do otoczenia. Książka zawiera ciekawą propozycję ramy teoretycznej umożliwiającej stawianie w sposób spójny oryginalnych pytań badawczych. Wyniki badań można wykorzystać bezpośrednio w pomaganiu osobom niepełnosprawnym.
prof. dr hab. Stanisław Kowalik
Ta spójna, dobrze zaplanowana i przemyślana całość przedstawia nowatorskie badania, które łączą ujęcie wieloaspektowe z trafnym wyborem problemów o podstawowym znaczeniu dla wykorzystywania potencjału roz-wojowego przez osoby niepełnosprawne. Jest to wartościowa monografia, która zainteresuje badaczy i praktyków zajmujących się tą problematyką.
prof. dr hab. Piotr Oleś