Oświęcim - miasto pogranicza. Tom I

Tom I monografii Oświęcimia zawiera prezentację dziejów ziemi oświęcimskiej oraz analizę kulturalnych aspektów funkcjonowania miasta. Historia regionu jest nierozerwalnie związana z losami miasta i dopiero z szerszej perspektywy można dostrzec procesy, jakie zachodziły w Oświęcimiu na przestrzeni wieków. Autorzy podjęli zatem najpierw próbę odtworzenia tej historii na podstawie najstarszych zachowanych map, na których można prześledzić zmiany granic, a także zapisów dotyczących okolicznych wsi czy osad, nierzadko stanowiących obecnie dzielnice Oświęcimia. Osobne artykuły poświęcono zmianom w przebiegu i nazewnictwie dróg od czasów najdawniejszych aż do współczesności.

W kolejnych rozdziałach omówiono dzieje polityczne ziemi oświęcimskiej. Autorzy opisują rządy poszczególnych książąt dzielnicowych rezydujących w oświęcimskim zamku, opowiadają o przejściu miasta i regionu pod władzę króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka, rozbiorach Polski i przejęciu władzy przez Habsburgów, różnych wpływach politycznych i zmianach ustrojowych, toczonych w okolicy walkach i zawieranych rozejmach. Granice księstwa w okresie rozbicia dzielnicowego, a także w latach późniejszych, aż do odzyskania niepodległości w 1918 roku, ulegały ciągłym modyfikacjom, a sam region zmieniał wielokrotnie swoją przynależność państwową, administracyjną i diecezjalną, co czyniło z Oświęcimia prawdziwe miasto pogranicza.

Druga część tomu dotyczy rozwoju architektury i sztuki w Oświęcimiu w kontekście przemian ustrojowych i administracyjnych. Przedstawiono tu najznamienitszych artystów działających w mieście od średniowiecza do współczesności, których dzieła do dziś można oglądać na fasadach budynków świeckich czy we wnętrzach kościołów. Zaprezentowano najważniejsze oświęcimskie zabytki architektury i sztuki. Omówiono również rozwój szkolnictwa w mieście oraz przedstawiono sylwetki wybitnych postaci pochodzących z Oświęcimia.

Tom zamyka kalendarium najważniejszych wydarzeń z dziejów miasta