De obitu Valentiniani. Mowa na śmierć Walentyniana

Ambroży z Mediolanu (łac. Aurelius Ambrosius, ur. ok. 340 r. w Trewirze, zm. 4 kwietnia 397 r. w Mediolanie) – biskup Mediolanu, teolog, pisarz, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, doktor Kościoła, jeden z czterech wielkich Ojców Kościoła zachodniego. Był wybitnym kaznodzieją, obrońcą ortodoksji chrześcijańskiej oraz jedną z kluczowych postaci w chrystianizacji późnoantycznego cesarstwa rzymskiego. Znany ze swojej roli w nawróceniu św. Augustyna z Hippony oraz z licznych pism teologicznych, homilii i hymnów liturgicznych, które na trwałe wpisały się w tradycję Kościoła. Ambroży urodził się w arystokratycznej rodzinie w Trewirze, gdzie jego ojciec pełnił funkcję namiestnika Galii. W młodości otrzymał staranne wykształcenie prawnicze i retoryczne, co pozwoliło mu szybko wspinać się po szczeblach kariery urzędniczej. Został mianowany gubernatorem prowincji Liguria i Emilia z siedzibą w Mediolanie. W 374 roku, w czasie burzliwego sporu o obsadzenie stanowiska biskupa Mediolanu, został niespodziewanie wybrany na tę funkcję, mimo że był jeszcze katechumenem. Przyjął chrzest, a wkrótce potem święcenia biskupie. Jako biskup Mediolanu Ambroży odznaczał się zdecydowanym stanowiskiem w obronie ortodoksyjnej wiary katolickiej, zwłaszcza w walce z arianizmem, który wówczas szeroko się rozpowszechnił, również na dworze cesarskim. W tej walce niejednokrotnie sprzeciwiał się wpływowym osobom, w tym cesarzom. Najbardziej znanym przykładem jego niezłomności była konfrontacja z cesarzem Teodozjuszem I, któremu Ambroży nakazał publiczną pokutę za masakrę ludności w Tesalonikach, co było wydarzeniem bezprecedensowym w historii cesarstwa. Ambroży był także autorem licznych pism teologicznych i ascetycznych, które miały ogromny wpływ na rozwój myśli chrześcijańskiej. Jego dzieła obejmują komentarze biblijne, traktaty moralne, kazania oraz hymny, z których wiele weszło do liturgii Kościoła zachodniego. Znany jest także jako twórca tzw. śpiewu ambrozjańskiego – formy liturgicznego śpiewu chóralnego, stosowanego w diecezji mediolańskiej. Ambroży z Mediolanu miał ogromny wpływ na św. Augustyna, którego nawrócenie było wynikiem zarówno jego kazań, jak i osobistego oddziaływania. Augustyn, późniejszy wielki teolog i doktor Kościoła, uznał Ambrożego za jednego z głównych przewodników swojej duchowej drogi. Zmarł 4 kwietnia 397 roku w Mediolanie, a jego kult szybko się rozwinął. W 1298 roku papież Bonifacy VIII ogłosił go doktorem Kościoła. Ambroży jest czczony jako święty zarówno w Kościele katolickim, jak i prawosławnym, a jego dziedzictwo duchowe i teologiczne przetrwało wieki, wpływając na rozwój liturgii, teologii oraz duchowości chrześcijańskiej.