Żeby nie było śladów. Sprawa Grzegorza Przemyka

Autor bardzo dużo uwagi poświęca problemom społecznym Białegostoku, które przejawiają się antysemityzmem, rasizmem, dyskryminacją, a nawet faszyzmem, z którym na wojnę poszedł w 2013 rząd Donalda Tuska. Oprócz samego miasta mamy też wątki związane z okolicą, m.in. Jedwabnem i Treblinką, losy Zamenhofa, żydowskiego Białegostoku czy nawet rywalizacji obecnego prezesa PZPN z gangami warszawskimi - czyli historię disco polo xd Bardzo zgrabny i ciekawy reportaż.

Jakieś 2/3 lata temu oglądałam dokument związany z tą historią, więc podczas czytania, treść reportażu nie szokowała mnie już tak bardzo. Ogólnie to za bardzo nie ma się czego przyczepić do autora, ale jakoś nie wiem, nie wyróżnia się też specjalnie niczym ta książka od innych reportaży, momentami wręcz się dłużyła. No i minus, że nie było żadnych zdjęć, nawet "poglądowych", albo jakichś archiwalnych z np.: zdjęciem kliniki Karbaata, albo jakiś widoczek z Surinamu (nie mam pojęcia jak tam jest?).

Ogólnie podobały mi się reportaże. Wszystkie są osadzone w czasach po wojennych, przez co można było zobaczyć jak wyglądało życie, co myśleli i co przeżywali ludzie. Dało mi to zupełnie inne spojrzenie na tamto pokolenie. Czułem też niedosyt tych opowieści i spodziewałem się jakiego happy-endu. Jednak nie zawsze tak było, co dawało do myślenia.

Zbiór reportaży związanych z Poznaniem. • Druga połowa podobała mi się bardziej - tam gdzie reportaże odnosiły się do postaci z przeszłości, a w ich kontekscie dotykały historii miasta i wydarzeń. • Pierwsza połowa dotycząca nadużyć seksualnych, homofobii czy invitro ciekawa ale jakoś mniej związan a z Poznaniem. W sensie takim, że właściwie mogłaby się chyba odnosić do każdego miasta. Przynajmniej ja nie dostrzegłem silnego związku.

"Każdy został człowiekiem" to typowy przypadek tzw. polskiej szkoły reportażu. A zatem mamy solidną kwerendę źródłową, próbę uaktualnienia literatury przedmiotu, a jednocześnie - no właśnie - swoisty crossover postaci i wątków podany niemal beletrystycznie. I choć czyta się to świetnie, to pozostaje niedosyt. Witkę watków tylko zasygnalizowano, a tam gdzie aż prosi się o kontekst czy krytykę źródel (cenzura) zupełnie tego zabrakło. Temat bardzo ciekawy, postaci też, ale brakuje tego czegoś, co uczyniło by ten repirtaż bardzo dobrym.

Książka opowiada różne historie sprzed dekady, dwóch. Wiele z nich daje do myślenia, inne przerażają jeszcze inne wydają się nieprawdopodobne. Jednak to prawda o nas, o ludziach żyjących w Polsce. Nie w dziewiętnastym wieku tylko na przełomie XX/XXI. Chyba to, że czytam ją dziś pozwala mi zrozumieć, wyjaśnić sobie to, co dzieje się w Polsce teraz.

Autor poddał się różnym zabiegom przyciemniającym skórę, żeby sprawdzić jak to jest być Murzynem w południowych stanach Ameryki końcówki lat 50., a efekt tego eksperymentu opisał w reportażu. To jest napisane niemal jak powieść i trochę tak też się to czyta. Z jednej strony można to poczytywać za zaletę, a z drugiej jednak tworzy pewien dystans do historii, łatwo było zapominać, że to wszystko nie jest literacką fikcją. Ciężko mi było uwierzyć, że niektóre z opisywanych zdarzeń nie zostały choćby trochę podkoloryzowane. Np. pewnego wieczoru Griffin łapie na stopa kilkanaście samochodów i każdy, dosłownie KAŻDY z kierowców nagabuje go o sprawy seksualne. Nie chce mi się wierzyć, że to możliwe, ale może jestem człowiekiem małej wiary. Ta książka była z pewnością bardzo potrzebna w czasach, w których powstawała i musiała być odpowiednio dosadna w przekazie. Natomiast czytana dzisiaj wydaje się momentami nieznośnie moralizatorska. Trochę mnie rozczarowało, że autor często pomija problematyczne kwestie albo komentuje je bardzo zdawkowo, kiedy aż prosiłoby się o szersze ich omówienie.

Klasyka reportażu sądowego, który niestety na moich oczach umarł śmiercią - chciałem napisać - naturalną, ale raczej nie przypadkiem gazety same zrezygnowały z tego gatunku. To także te czasy, kiedy głośne w danym środowisku czy też powszechnie, procesy przyciągały dziesiątki czy nawet widzów wysiadujących na rozprawach. Tego też już nie ma - telenowele ciekawsze… Tym samym ta książka jawi mi się jako dokument historii. Dziś już nie ma dziennikarstwa sądowego w takim mistrzowskim wydaniu. Jeśli nawet coś bywa w mediach, to zazwyczaj nieosadzone w żadnym kontekście szybkie relacje, krótkie wypowiedzi oskarżonego, ciach, adwokata, ciach, prokuratora, a najlepiej pokrzywdzonych - koniecznie jak najbardziej emocjonalne. I sam wyrok, jak najbardziej skrótowo. Koniec. A przecież przez lata, co sam świetnie pamiętam, obszerne relacje z ważnych procesów wypełniały całe łamy najważniejszych gazet i czasopism. Dziennikarze sądowi reprezentowali niebotyczny poziom wobec dzisiejszych "media workerów". A jedną z najlepszych była, a przecież jest, 96-letnia Barbara Seidler. Odpowiada mi jej styl narracji. Z reguły jest ona relacyjna, zewnętrzna wobec opisywanych zdarzeń. Czasem Autorka pozwala sobie na własne komentarze, czy nawet odczucia. Ale nawet wtedy jest obiektywna. W tym zbiorku zwraca uwagę nie tylko wybitny profesjonalizm Autorki. Inną jej cechą jest niebywała empatia - jakkolwiek to by brzmiało - nie tylko wobec ofiar, jak np. w przypadku zakatowanego chłopczyka - ale także, a może i głównie: dla podsądnych, którzy w pewnym sensie też są “ofiarami”, choćby samych siebie, a często: najbliższych, otoczenia społecznego, własnych nałogów i charakterów. Dobrym przykładem jest właśnie sprawa z lat 80. śmierci 6-letniego pasierba z rąk kobiety, która, jak kilkanaście lat temu ujawnił Mariusz Szczygieł, po odbyciu 10 lat więzienia (wyrok opiewał na 15),była ekspertką MEN. Ta sprawa poraża ładunkiem zła, jakie może władać człowiekiem - bynajmniej nie z marginesu. Cytaty tylko te łagodniejsze: “– Czy tym pasem oskarżona biła Daniela? – Różne pasy wpadały mi w rękę. – A ranę zabliźnioną na głowie od czego miał? – Rozbiłam mu talerz na głowie, bo źle go umył. Tylko podstawił pod kran i chciał odstawić”. “Danielowi krzyczeć i płakać nie było wolno, bo wówczas razy liczono od nowa, za najmniejszy krzyk bicie zaczynało się od początku”. “– Czasem bił Daniela Janek, mały wolał być bity przez ojca, bo Janek trzymał się regulaminu. Ja biłam najpierw lżej, potem coraz mocniej, traciłam panowanie. Czasem biliśmy razem. Tak, czasem robiliśmy to razem”. “– Renata biła tylko Daniela; psa, którego mieliśmy na Żoliborzu, nie biła. Ona go mocno biła, zawsze kazała mu się rozebrać, położyć. Bo, Wysoki Sądzie, przecież nie można bić inaczej. Trzeba, aby się dziecko rozebrało i położyło”. A mimo wszystko, Autorka nie podkręca naszych emocji, bo wie, że opisane fakty, bez komentarza, same w sobie wystarczą. To znaczy: wystarczały, wtedy… Dziś media mają raczej odwrotną “misję”.... Ale od tamtej sprawy jest - kto wie, czy nawet nie mocniejsza - i inna: skazania na karę śmierci w tzw. aferze mięsnej w latach 60. (przez osławionego stalinowskiego sędziego Romana Kryże, który ma swój cmentarzyk z lat 50. ludzi potem “zrehabilitowanych”). Empatia bowiem milion razy trudniejsza wobec skazanych w aferze mięsnej, bo rzeczywiście przywłaszczali sobie ówczesne (!) miliony. I pisze Autorka: “W zdrętwiałą ciszę sali padają słowa prokuratorskiego wnioskowania: – dla Wawrzeckiego, Witowskiego i Fabisiaka żąda kary śmierci, dla Gradowskiego, i Skowrońskiego – dożywotniego więzienia, dla Woźnicy, Balczarka i Zawadzkiego - 15 lat, dla Walendziuka -14 lat, dla Stokłosińskiego – 13 lat. Potem starałam się nie widzieć i nie słyszeć już nic”. “– Panowie sędziowie, jeśli po wszystkim co zostało tu powiedziane, z ust waszych padło by słowo +śmierć+– tu [adwokat] wyciągnął przed siebie rękę, rozcapierzył palce i trwając w tym geście obrony i sprzeciwu, schrypniętym głosem wykrzyczał: – to pamiętajcie, że byłem przeciw! przeciw! przeciw!”. “Na ławie oskarżonych siedzieli dziś, z głowami wciśniętymi w ramiona, Wawrzecki i Witowski, siedział kredowobiały, z pustymi oczami, kamienny Fabisiak. Ludzkie strzępy i kamień z oszalałym, tłukącym sercem. Wewnątrz tych strzępów, wewnątrz tego kamienia – coś o niewymiernej, nieprzeliczalnej wartości: życie ludzkie. Złamani, skończeni ludzie. W obliczu grożących im kar – najsurowszych – nie mogli zebrać myśli, nie potrafili się opanować. Strzępy”. “Jestem gorącą przeciwniczką kary śmierci. Szczególnie drastyczne wydaje mi się kojarzenie tej kary z przestępstwem złodziejstwa”. “Nie wydaje mi się, aby potrzeba nam było szubienic jako gwarancji ładu i przestrzegania norm prawnych”. “Jakie mamy wreszcie prawo skazywać na śmierć jednych, aby nastraszyć lub poprawić drugich? I czy szalę ludzkiego życia mogą przechylić najcięższe nawet miliony”. “Potępienie społeczne przestępców w rodzaju mięsnych aferzystów jest ogromne.(...) Tylko czy to potępienie nie wykracza poza bariery humanizmu?”. “Spróbujmy zadać sobie pytanie: czy wyrok śmierci powstrzyma innych, następnych? Bo jeśli tak, to afera mięsna powinna być ostatnią aferą gospodarczą, która trafia na salę sądową”. “Z rozmów z innymi ludźmi: – To potworne. To chyba niemożliwe, żeby ich powiesili. – Dobrze im tak, najpierw kradli, a teraz płaczą. – Trzeba wieszać, bo jak sobie dać radę z tym złodziejstwem? – Za pieniądze - kara śmierci? – Dokąd będziemy pozwalać się okradać? – Pani, to kozły ofiarne. Ileż to ludzi kradnie... – W cywilizowanym państwie za przestępstwa przeciw własności?”. I jeszcze coś, co wydaje się wręcz niewiarygodne: adwokat zwraca się do dziennikarki z czymś takim! “Mecenas Bieńkowski pytał, jak mu radzę, czy ma iść na egzekucję swojego klienta, bo właśnie dostał zawiadomienie, że Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski i +to+ odbędzie się jutro. Nie umiem sobie przypomnieć, co mu odpowiedziałam”. “Przyszedł klawisz i powiedział +Wawrzecki, zbieraj się+. Wawrzecki wstał z pryczy, to było wielkie, silne chłopisko, wyciągnął do mnie rękę i wychrypiał "Daj się sztachnąć+. On nie palił. Ale wiedziałem że jest w potrzebie. Odwróciłem się na chwilę, żeby znaleźć paczkę, a gdy znów spojrzałem na Wawrzeckiego, miał siwe włosy. (...) W sekundę osiwiał”. Albo sprawa zabicia młodego chłopaka w dawnym “E. Wedel, ZPC im. 22 lipca” przez starszego mistrza, który w nim się zadurzył. “Gdy wyprowadzano go z sali rozpraw, tłum rzucił się na niego. Szarpali go i lżyli, ciągnęli za włosy i nawet dwóch milicjantów nie mogło dać sobie rady z rozwydrzonym tłumem, który nie chciał spokojnie poczekać na wyrok. Homoseksualizm jest dla niego większą zbrodnią niż zamordowanie człowieka”. “W fabryce Wedla, w Karczewie i w Halinowie te rzeczy uważa się widać za większe zło niż chwytanie za młotek i zadawanie ciosów bez opamiętania. (...) Bo sędzia, tak jak i ja, wie doskonale, że żądali jego śmierci nie dlatego, że zamordował człowieka, a dlatego, że był inny, że faworyzował młodych chłopców, nie zachowywał się tak jak oni wszyscy”. “Publiczność, która tu przyszła - z Pragi, Skarszewa i z Halinowa – już wydała wyrok. Ale do tej sali nie przeniknie żadna opinia. Tu sąd sprawiedliwie, w majestacie prawa dochodzić będzie prawdy materialnej (..). Tu się nie zakłada nawet tego, że jest winny, i dlatego później, w czasie pytań świadków, sędzia upomni młodego człowieka: – Dlaczego świadek mówi, że oskarżony zamordował, czy świadek to widział?” Kolejny wybitny tekst to "Mrok" - o tzw. "sprawie Orzechowskiej". Chodzi o słynne zabójstwo matki z lat 70. w Warszawie przez nastolatkę. Po wszystkim ją pokroiła w kawałki, które umieściła w torbach przechowalni bagażu na Dworcu Centralnym - sam pamiętam, jak mówiła o tym "cala Warszawa", jak i ogłoszenie w prasie z fotografiami tych walizek. Matka, niestety była potworem, która od dawna psychicznie "zabijała" córkę. Dlatego otrzymała ona najniższy możliwy wyrok - 8 lat... Albo “piekielne” mieszkanie, gdzie żyją trzy rodziny ze wspólną ubikacją i zlewem oraz przechodnim, zamieszkanym pokojem. “Wspólna gehenna” dodaje Autorka. “Zaciekłość, zacietrzewienie, wszystkie złe ludzkie instynkty i moce bielmem położyły się tym ludziom na oczy”. Wytaczają oni sobie wzajemnie sprawy sądowe o wszystko. Właśnie trwa 27. proces między pięcioma osobami….. Niesamowita historia próby ucieczki z szpitala więzienia na Rakowieckiej grupy kryminalistów, którzy wielokrotnie dokonywali samookaleczeń. “Przeciął sobie wyostrzonym żelaznym guzikiem powłoki brzuszne, poplątał kiszki i tylko dlatego że współpacjent prosił: +Nie wieszaj flaków na klamce, bo mi się robi niedobrze+, udało się Miroszewskiego uratować po operacji trwającej ponad 10 godzin”. Inny przypadek samookaleczenia– wbicia gwoździa w serce. “Gwóźdź przewędrował przez tętnicę aż do tętnicy piszczelowej, gdzie spowodował zatkanie tętnicy, niedokrwienie goleni lewej, zakażenie tkanek. Otwierają w tym miejscu ognisko ropne, napotkano gwóźdź i usunięto go. Nie udało się jednak opanować zakażenia ogólnego, posocznicy i ropowicy i mimo intensywnego leczenia pacjent zmarł”. Inne cytaty: “Przyjaźnił się z utalentowanym młodym prozaikiem. Tamten też pił. Nie znalazł dla siebie miejsca w dalekim świecie. Był na wskroś Polski. Tylko tu, nad Wisłą, mógł przeżywać ósme dni tygodnia. Znaleziono go w brudnym hotelu hotelowym pokoju, w dalekim, obcym mieście”. “Nie miał woli. Toczył się. Przez życie, przez czas obojętny, który mijał obok niego. Dlaczego? Dlaczego się poddawał?”. “Tylko jeden podsądny sprawia wrażenie absolutnie obojętnego, nie reaguje na to, o czym mówi się na tej sali, a zapytany przez sędziego, co mu jest, odpowiada: – Bo to jest przykre. – Co jest przykre? – No ten proces”. “Doktor Kaczanowski musi tłumaczyć wysokiemu sądowi, że dokonywane przez psychopatów akty samoagresji świadczą, że jest to jedyna forma protestu w stosunku do sytuacji, z którą nie mogą się uporać. Zdają sobie sprawę, że igrają ze swoim zdrowiem i życiem, a jednak uszkadzają się w sposób okrutny. Mogą łykać metalowe pręty i zgięte pałąki od wiader, bo zniesiony mają odruch bólu.(...) Już dzisiaj nie mogę dłużej siedzieć na tej sali. Muszę wyjść na ulicę, wmieszać się w tłum”. “Przyznaję, że polubiłam już tych podsądnych psychopatów. Nie kłamią przed sądem, nie wykręcają się głupio, odpowiadają chętnie na pytania, Potem wszystko potwierdza się w zadaniach świadków(a na sąsiedniej sali, do której raz po raz muszę wracać, młot młody człowiek, student, któremu akt oskarżenia zarzuca czy ohydny, nie przyznaje się do winy. Zwyczajnie kłamie. Zimny i obojętny na wszystko, co nie dotyczy jego przyszłej życiowej kariery. Powinnam zachować maksimum obiektywizmu. To jest mój obowiązek. Obowiązek reportera sali sądowej. Ale przecież nie mogę. Wiem że nie potrafię. Z jakąż ulgą wracam do tych recydywistów, samouszkodzeniowców!” “Samouszkodzeniowcy, którzy połykają pałąki od kubłów, gdy im +szok+, nie są w stanie połknąć cieniutkiej rurki do sondowania żołądka”. PS I coś jeszcze, co się zmieniło, akurat na korzyść prawa i sprawiedliwości. Dziś podawanie nazwisk podsądnych bez ich zgody skończyłoby się wyrokami w procesach cywilnych. A już za ujawnienie szczegółów z opinii sądowo-lekarskiej o tym, kto z nich na jaką chorobę ciała i duszy cierpi - jak i u Seidler - zasądzano by niemałe pieniądze…

Absolutnie fenomenalna. Porusza niezwykle trudne zagadnienie, odkrywa niewygodną prawdę o nieudolności wysoce rozwiniętego i bogatego państwa, rzetelna. Nie pamiętam, kiedy i czy w ogole wylałam tyle łez nad książką. Sama tragedia jest bezdyskusyjna, ale sposób w jaki autorka ją przed nami odkrywa, po kawałku, jakby zdzierała strup z żywej rany, to najwyższa szkoła reportażu.

Na okładce książki,, Sprawiedliwi zdrajcy. Sąsiedzi z Wołynia '' jest takie zdanie: Gdy jedni mordują,drudzy rzucają się by ratować. Autor tej książki Witold Szabłowski wśród Ukraińców, którzy bestialsko mordowali Polaków odnalazł i takich, którzy ich ratowali z narażeniem własnego życia. Chwała im za to, to budujące że nie wszyscy zatracili człowieczeństwo, jednak pomimo takiej narracji mnie mimo wszystko bardziej niż okazaną pomoc przeraziła nienawiść Ukraińców do nas Polaków. Zastanawiam się jak sąsiad który przez lata żył obok polskiej rodziny mógł tak po prostu wszystkich zabić . Ale co się tu dziwić jeśli mąż Ukrainiec potrafił zamordować żonę Polkę i własne dzieci ! Trudno mi było czytać w jaki sposób ginęły całe rodziny,nad tymi ludźmi po prostu się pastwiono , bez względu na to czy było to malutkie dziecko, kobieta czy staruszek. Doceniam bardzo tę książkę, jest ważna i potrzebna, ale niestety nie potrafię czuć wdzięczności wobec tych dobrych sąsiadów, za dużo było tych złych i za dużo polskiej krwi wsiąkło w wołyńską ziemię. Wracając do tematu, książka jest naprawdę interesująca, są tu opowieści różnych osób zarówno ukraińskich potomków tych co pomagali i następnych pokoleń Polaków, którzy na Wołyniu stracili życie. Jedną rzeczą za którą obniżyłam ocenę było przeskakiwanie z opowieści na opowieść.Autor zostawiał nagle historię Hermaszewskich , pani Haliny czy Anieli Dębskiej, zaczynał nową, a po kilku rozdziałach wracał do poprzednich opowieści, tworzył się niepotrzebny chaos. Ale to tylko jeden mały minusik, warto i należy przeczytać tę książkę. Gorąco polecam 👍

Wspaniały reportaż, nawet jeśli częściowo jest 'prawdą zmyśloną'. Ideały, I wiara w nie, przeplatają się tutaj z prawdziwym życiem, które często jest tak różne od wyobrażeń. Do tego nawet najmniej barwni, ledwo wspomniani, bohaterowie są na swój sposób kolorowi. Bardzo wciągająca.

Koronkowa robota to bardzo dobry reportaż opisujący głośną w czasach międzywojnia sprawę morderstwa nastoletniej dziewczyny przez partnerkę ojca, która w domu sprawowała funkcję guwernantki. Autor przeprowadza czytelnika przez zarys wydarzeń tragicznej nocy w domu Zarębów, zawiłe procedury sądowe, oraz amok, który ogarnął opinię publiczną w związku z przekazywanymi przez prasę plotkami, opiniami czy nawet kłamstwami. Sprawa Gorgonowej, ze względu na charakter procesu, brak twardych dowodów, odmowę oskarżonej do przyznania się oraz konflikt wśród biegłych, do tej pory pojawia się na studiach prawniczych jako przykład poszlakowego procesu sądowego, wykazywania błędów w zabezpieczaniu dowodów, a także w kontekście zasady in dubio pro reo, gdy sąd ma wątpliwości, co do faktycznej winy. Zdecydowanie polecam fanom kryminałów. Od czasu do czasu czytanie o rzeczywistych procesach sądowych, zwłaszcza w przedwojennej Polsce, może okazać się lepsze niż ponowne wałkowanie tego samego motywu morderstwa na angielskiej wsi.

To chyba najsłabszy, ze wszystkich Szczerków. Za przypadkowe, za mało wspólnego między tymi tekstami, za dużo się powtarza. Ja jestem Szczerka fanem więc i tak z przyjemnością czytałem, są zresztą smaczki.

Ale ale na pewno nie powinno się od tego przygody z nim zaczynać. Mam nadzieję, że tylko chwilowa zniżka formy.

Reportaż pokazujący życie i pracę stewardes w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Autorka opisuje, jak wyglądała ich codzienność w Polskich Liniach Lotniczych LOT – od szkoleń i wymagań, po obsługę pasażerów i podróże w czasach ograniczonego dostępu do świata. Książka ukazuje także społeczne postrzeganie stewardes, które były symbolem elegancji i „okna na Zachód”, a jednocześnie musiały mierzyć się z wieloma ograniczeniami systemu PRL. W tle pojawiają się historie osobiste, marzenia i realia życia w tamtej epoce.

W porządku reportaż. A właściwie zbiór scen / wspomnień w epoki PRL. Różne spojrzenia na "luksus". Co niektórzy za niego uważali, co z niego innym zostało, jak jeszcze inni próbowali go zdobyć. Chyba najciekawsze dla osób, które pamiętają owe czasy.

Ciekawi mnie ten temat i długo zbierałem się do przeczytania jakiejś książki o tych wydarzeniach, ale chyba nie najlepiej trafiłem. O ile Smoleńskiego lubię, tak tutaj jakoś mi nie szło. Może to przez formę w jakiej jest napisana, mnogość cytatów raczej przytłacza niż pomaga. Cóż, trzeba będzie sięgnąć po coś jeszcze.

Autorka ,, Fałszerzy pieprzu" Monika Sznajderman opowiedziała historię swoich przodków, Żydowskich -ze strony ojca i Polskich ze strony matki. Niestety większość rodziny ojca została wymordowana podczas II Wojny Światowej, jej ojciec przeżył, ale los boleśnie go doświadczył pobytami w kilku obozach koncentracyjnych na terenie Polski i Niemiec. Amelia i Ignacy , czyli Żydowscy dziadkowie prowadzili pensjonat dla letników w Miedzeszynie, natomiast Polscy dziadkowie byli majętnymi ziemianami osiadłymi w majątku Ciechanki. Losy tych obu gałęzi rodzinnych są całkowicie różne, ale równie ciekawe. Myślę, że takie historie rodzinne , które ja zresztą uwielbiam , nie są dla autorów prostym tematem na książkę. Opowieść o swoich bliskich wymaga całkowitego otwarcia się przed czytelnikiem i dotknięcia często bolesnych spraw z przeszłości , dlatego ja bardzo cenię takie wspomnienia. Odniosłam wrażenie, że autorka trochę z goryczą wypomina Polakom zapominanie o Żydowskich społecznościach ,które przed wojną zasiedlały nasze miasta i miasteczka, myślę że tak nie jest, ta pamięć jest wciąż żywa. To taka mała rysa na książce pani Moniki , ale ogólnie jest bardzo interesująca i godna polecenia.

Ta książka to zerwanie strupa stereotypu o Holokauście i roli w nim Polaków. Oraz również o samej Sendlerowej. Potrzebna książka i potrzebna Polakom jej lektura. Banalne stwierdzenie, że nic nie jest czarno-białe, tutaj uderza ze zdwojoną siłą. Bardzo, bardzo polecam.

Podziwiam pana Zygfryda za nieustające dążenie do swojej wolności. „ W PRL ludzie byli fajni, tacy fajni jak ludzie teraz . System nie działa wprost na człowieka, nie psuje każdego z osobna, pojedynczo, nie dałby rady . On celuje w to , co ludzi łączy - uczucia , marzenia, ambicje, wtedy psuje ludzi całymi garściami , hurtowo. Wtedy ludzie fajni zachowują się niefajnie, ludzie dobrzy robią podłe rzeczy. Tak myślę „ Czy nie widać tu analogii do obecnego czasu ? Listopad 2020

To był krótki reportaż, ale bardzo ciężki. Przeczytałam go na raz, choć momentami miałam ochotę odłożyć książkę i wziąć głęboki oddech. To historia małego chłopca, którego nikt nie chciał, nikt nie szukał i którego zawiedli wszyscy – nie tylko biologiczni rodzice. Autorka pisze spokojnie, bez ocen i krzyku. I właśnie to boli najbardziej. Bo ta historia wydarzyła się naprawdę. Czyta się ją szybko, momentami aż za łatwo, co wywołuje we mnie duży dyskomfort. To nie kryminał. To czyjeś życie i śmierć. Brakowało mi pogłębienia psychologicznego sprawców i kilku detali, które mogłyby dać pełniejszy obraz. Mimo to jest to książka, która zostaje w głowie i sercu. Zmusza do myślenia o rodzinie, obojętności i o tym, jak łatwo przymykamy oczy na cudzą krzywdę. Polecam, ale to nie jest lektura „dla przyjemności”. To reportaż ku przestrodze. Z szacunku dla tego dziecka – warto czytać uważnie i z emocjami na wodzy. 🖤📖