Cioran, czyli ostatni człowiek

Antyczni sceptycy dążyli do atraksji, błogosławionej obojętności. Torowali sobie drogę ku oderwaniu, gdzie znikała rozpacz; usuwali bowiem nadzieję, ,,tę normalną postać obłędu'', odrzucając stawianie na przyszłość. Wolni od trwożliwego oczekiwania, byli otwarci na dary teraźniejszości. Pirron nie był rozgoryczony ani nie był mizantropem – był mędrcem. I znajduję u Ciorana, kiedy oświadcza, że szuka ,,w wątpieniu lekarstwa na niepokój'', oznaki jego pokrewieństwa z antycznym myślicielem; jego odrzucenie zaangażowania, fanatyzmu, jego niezdecydowanie i pociąg do samotności. Nie można sobie jednak wyobrażać, że taka dyspozycja gwarantuje szczęśliwość. Niezdolna do uniesień jest jej dojmującym przeciwieństwem, gdyż nie przyznajemy sobie ,,monopolu na rozczarowanie'', nie ryzykując znalezienia się w ,,zimnym piekle smutku''. Ten, ,,kto wydostał się z mroku'', nie jest na zawsze szczęśliwy uchyliwszy zasłony Mai. Nowoczesny sceptyk, dręczony nostalgią za nieskończonością dziedziczoną po chrześcijaństwie, może żyć pirronizmem już tylko na sposób tragiczny, Od kiedy era podejrzeń zniszczyła nasze pewności, czujemy po nich ból jak po utraconych kończynach.

Antyczni sceptycy dążyli do atraksji, błogosławionej obojętności. Torowali sobie drogę ku oderwaniu, gdzie znikała rozpacz; usuwali bowiem n...

Cioran należy do rasy duchów subwersywnych, jest ,,dezerterem ze świata racji'', który odrzuca te najbardziej bronioną przez wszystkich. Jakże się więc dziwić, że wprawia w zakłopotanie prawidłowo myślących i optymistów. Ale zbija z tropu również innych, tych, których zaskakuje ta obfitość sprzeczności, umożliwiająca rozliczne interpretacje. Niektórzy widzą w nim tylko dandysa, ironistę, stylistę, który przekłuł swoje gniewy w styl, inni – złorzeczącego proroka katastrofy, dzielącego ich zmęczenie życiem i wszelkie słabości. Śladami tego nowego romantyka, który ma wszystko, by zarówno podobać się, jak i nie podobać, podąża niejednomyślna publika. Wokół tej postaci krystalizuje się nowa choroba wieku, oferująca tożsamość małej rodzinie, która kultywuje acedię i sztukę puenty. Ale jasność wyrazu i wigor stylu w żadnym razie nie powinny nas zwieść, sugerując, że nie ma tam niczego więcej. Pod powłoką zaciekłego wroga rodzaju ludzkiego ukrywa się uzdrowiciel dusz, uznający zniewagi za skuteczniejsze od pochlebstw. Rzeczywiście, kiedy mówi ,ja'' i, zdawałoby się, egzorcyzmuje tylko miazmaty swej duszy, mówi zarazem w imieniu gatunku ludzkiego. Demoniczne spowiedzi tego grzesznika ujawniają jego wstydliwe tajemnice i oczyszczają świat z jadu. To ,,humanista na wspak'', przekonany, że, nie będzie oświecenia w tym wieku., ani w żadnym innym, i że ^Lekcje ciemności^ stanowią najbardziej dla niego odpowiedni akompaniament.

Cioran należy do rasy duchów subwersywnych, jest ,,dezerterem ze świata racji'', który odrzuca te najbardziej bronioną przez wszystkich. Jak...

Kto więc oburzałby się jego anatemami, jego prowokacjami, jego pragnieniem zaprzeczonej kreacji czy uniwersalnej katastrofy, jeśli nie krótkowzroczny czytelnik, który nie pojąłby, że to, co Clément Rosset nazywa jego ,,niezadowoleniem'', nie jest ujściem dla wulgarnej agresywności czy kiepskiej jakości mizantropii, ale znakiem wyższych wymagań duchowych? Zbyt pochopne byłoby używanie wobec tego wichrzyciela słowa nihilista, które zresztą niemal nigdy nie wychodzi spod jego pióra. ,,Autorem pesymistycznym, negatywnym'' mianują go niektórzy, zadowalający się przyswojeniem dwóch czy trzech najbardziej uderzających aforyzmów. A przecież, jeśli brewiarz ten jest zrazu gorzki, to jak bardzo ożywczy staje się po jego przetrawieniu, pozwalając ,,dobyć z nieskalanej głębi dusz milczący protest, który przywracałby, ponad wrzawą sarkazów i bluźnierstw, niezniszczalne poczucie ładu i pełni''. Nie sposób nie zgodzić się z tym przekonaniem Gabriela Marcela.

Kto więc oburzałby się jego anatemami, jego prowokacjami, jego pragnieniem zaprzeczonej kreacji czy uniwersalnej katastrofy, jeśli nie krótk...