Człowiek, który przebiegał przez ulicę

Zaskakująco dobry i równy zbiór. Najlepsza: bezdyskusyjnie "Mrówka argentyńska" Itala Calvina. *** No i tak się powinno robić antologie opowiadań! Jasne kryteria wyboru, posłowie, notki o autorach – to standard. Największym problemem wszelkiej maści antologii jest zazwyczaj niechlujny dobór opowiadań oraz ich skandalicznie nierówny poziom, co tylko po części można tłumaczyć różnicą gustów. Zbiór pod redakcją Henryka Krzeczkowskiego uniknął wszystkich pułapek. Jestem pod wrażeniem równego, wysokiego poziomu antologii; może za wyjątkiem dwóch opowiadań, które wyraźnie odstają (przeciętne "W rodzinie" Anny Marii Ortese oraz niewiarygodnie miałkie "Małe wakacje" Alberto Arbasino). Pozostali autorzy dostarczają podczas lektury większej lub mniejszej literackiej rozkoszy, ale poprzeczkę z napisem „dobra literatura” przeskakują już w pierwszej próbie, i to bez strącenia. Ale nawet najświetniejsze zespoły mają swego lidera. Frontmanem tej włoskiej kapeli jest bez wątpienia Italo Calvino. Jego "Mrówka argentyńska" to opowiadanie klasy światowej. Małżeństwo z malutkim dzieckiem przeprowadza się do nowego domu w pięknej, wiejskiej okolicy. Wkrótce okazuje się, że miejsce opanowała kolonia mrówek. Owady są wszędzie i nie dają się wytępić żadnymi środkami. Każdy z sąsiadów radzi sobie z nimi w inny sposób – jedni walczą do upadłego, niektórzy testują nowe rozwiązania, zaś jeszcze inni udają, że problemu nie ma. Mrówki są tutaj – przynajmniej dla mnie – synonimem przeszkody, problemu. Po okolicy wałęsa się tajemniczy jegomość nazwiskiem Baudino, rozstawiając talerzyki z melasą, rzekomo w celu wytrucia mrówek. Co zrobią bohaterowie? Warto się przekonać. To najjaśniejsza perła zbiorku, ze świetnie odmalowaną mechaniką działania niewielkich społeczności. Kto zna Calvina, ten wie: czegokolwiek się on nie tknie, zamienia w złoto. Jest dwuznacznie, tragikomicznie, ale zawsze intrygująco. "Miał lat około pięćdziesięciu, był ubrany w czarny garnitur, znoszony i spłowiały, wyglądał na pijaczynę, a włosy, jeszcze ciemne, czesał z dziecinnym przedziałkiem. Powieki były przymknięte, uśmiech trochę namaszczony, oczy i nos zaczerwienione, a głos wydawał z siebie gdakający, trochę księżowski, z silnym nalotem miejscowego dialektu. Od nerwowego tiku tworzyły mu się zmarszczki w kątach ust i nosa. Opisuję go tak szczegółowo usiłując uchwycić dziwne wrażenie, które wywoływał". Świetny jest też Buzzati ze swoim baśniowym "Zabójstwem smoka", choć ta historia była mi już znana z jego "Sześćdziesięciu opowiadań". Pisarz, poeta i reżyser filmowy Pier Paolo Pasolini kreśli przekonujący, mocno zakurzony obraz dnia z życia miejskich uliczników i urwisów, skomplikowanej grupy chłopaków, którzy nie tworzyli żadnej sensownej zbiorowości, rozpraszając się co chwila we wszystkich kierunkach; którzy nie znosili się nawzajem i zazdrościli, a jednak spędzali całe dnie w swoim towarzystwie. To znajdziecie w "Obrazkach z życia Testaccio". Swoją renomę potwierdza Alberto Moravia (warto sprawdzić jego dziwaczny i niepokojący "Hotel Splendido" we włoskich "Opowieściach niesamowitych" PIW-u). "W obcym kraju" to przekorna to historia faceta uwikłanego w relację z kobietą, którą uważa za głupią. Kobieta z kolei sprawia wrażenie, jakby spotykała się z nim jedynie z braku lepszego zajęcia. Moravia lawiruje z gracją slalomisty w tej gęstej atmosferze jednego pokoju i złośliwie podsyca emocje bohaterów; ku uciesze czytelników. Bardzo zacne opowiadanko. Z nieznanych mi wcześniej pisarzy ciekawa fabułę zawiązuje Luigi Compagnone w "Graczach", gdzie do skazanego na śmierć młodzieńca przybywa delegacja złożona z lekarza, sędziego, kata i kapelana. Po krótkiej rozmowie zaczynają grać w karty, odwlekając tym samym godzinę egzekucji. Sprawdza się Giuseppe Dessi ("Wyspa Anioła") w nieco może zbyt romansowym i melodramatycznym tonie, ale – muszę mu to przyznać – dobrze napisanej historii żołnierza, który po latach tułaczki i niewoli wraca do rodzinnego miasteczka w nadziei odszukania swej narzeczonej i rodziny. W wielce udanej "Wycieczce niedzielnej" Carlo Montella z przymrużeniem oka opisuje odyseję urzędnika, pana Barnabo, który raz do roku, na nadejście wiosny, zabiera rodzinę na wycieczkę tramwajem na drugi koniec miasta. W drodze powrotnej dochodzi do rozdzielenia rodziny… Całość, utrzymana w kpiarskim, gawędziarskim tonie to tak naprawdę historia podróży z domu w nieznane, z codziennej rutyny w głąb siebie. Pozytywne zaskoczenie! Śmierć matki, a przy okazji rodzinne więzy opisuje Natalia Ginzburg w "Mamie". Bezduszna narracja pozbawiona jest ozdobników i skupia się na relacjonowaniu kolejnych wydarzeń, wspomnień i myśli. Nie ocenia ich, nie komentuje, przez co ładunek emocjonalny tej opowiastki potęguje się. "I coraz trudniej było im wyobrazić sobie jednocześnie krótkie, kręcone włosy (…) i usta. Kładła na twarz grubą warstwę żółtego pudru – to pamiętali dobrze. Z czasem była to już tylko żółta plamka, niezdolna przybrać kształtu policzków i twarzy. Zresztą teraz zrozumieli, że nie bardzo ja kochali i że ona też chyba nie za bardzo ich kochała; gdyby ich kochała, nie zażyłaby trucizny. (…) Lata mijały, chłopcy rośli, a ta twarz, której nie kochali, znikała na zawsze". *** Podczas lektury tej antologii, wykrzywiałem swoją twarz w różnych grymasach. Sardoniczny uśmiech u Calvino i Montelli, smutek u Dessiego i Ginzburg, niedowierzanie u Moravii. Na dokładkę paskudny grymas niechęci, krzywy jak wieża w Pizie, z każdą stroną bardziej, podczas lektury "Małych wakacji" Arbasino. W ostatecznym rozrachunku, "13 współczesnych opowiadań włoskich" to jednak bez wątpienia dobry zbiór, prezentujący różne oblicza współczesnej (wówczas) literatury włoskiej; zbiór, w którym każdy znajdzie coś dla siebie, nawet jeśli na co dzień Italię i jej literackie skarby ma w głębokim poważaniu.

Wpaniale napisana, piękna i bolesna książka. Cieszę się, że znalazłam taką perełkę. Wzruszyła mnie do łez. (mam też skojarzenie: jakby studio Ghibli robiło nadal bardziej brutalne i naturalistyczne filmy (coś w stylu Księżniczki Mononoke) to mogliby to zekranizować, bo to trochę ten vibe)

„Marzyciele” to całkiem przyjemna, lekka opowiastka – szczególnie jeśli ma się ochotę na coś krótkiego, nastrojowego i nie wymagającego od czytelnika zbyt wielkiego wysiłku intelektualnego. Akcja toczy się powoli, powietrze jest ciężkie od letniego upału i młodzieńczej melancholii, a dialogi mają w sobie ten charakterystyczny dla Hamsuna trochę senny, trochę ironiczny ton.Nie jest to wielka literatura i nie udaje, że nią jest. Fabuła jest dość przewidywalna, a konflikt między postaciami – powiedzmy sobie szczerze – ociupinkę trywialny. Mamy tu klasyczny zestaw: młodzi, ładni, rozkapryszeni ludzie, którzy nie bardzo wiedzą, czego chcą od życia i od siebie nawzajem, plus odrobina prowincjonalnej nudy i odrobina prowincjonalnej namiętności. I to w zasadzie tyle.Ale jest jedna rzecz, która ratuje tę książkę przed byciem całkowicie przeciętną – i dla mnie osobiście jest to jednocześnie największy atut „Marzycieli”.Hamsun naprawdę znał się na kobietach.Nie chodzi o żadne romantyzujące bzdury ani o ckliwe idealizowanie. On po prostu rozumiał, jak działają kobiece emocje, kaprysy, mechanizmy obronne, sposób w jaki kobieta potrafi jednocześnie pragnąć i odpychać, kochać i karać, być szczera i grać – wszystko naraz. Postacie kobiece w tej książce są żywe, wielowymiarowe i momentami boleśnie prawdziwe – nawet jeśli same sytuacje, w których się znajdują, są dość banalne.W porównaniu z wieloma innymi pisarzami (nawet tymi bardzo dobrymi),którzy kobiety traktują albo jak anioły, albo jak alegorie, albo jak rekwizyty do pokazania męskiego cierpienia – Hamsun patrzy na nie po prostu jak na ludzi. Trochę przewrotnych, trochę nielogicznych, bardzo emocjonalnych ludzi. I to właśnie nadaje tej małej książeczce specyficzny urok i sprawia, że czyta się ją z przyjemnością, mimo że co chwilę przewracamy oczami na kolejną oczywistość fabularną.Podsumowując: Jeśli szukasz arcydzieła – to go tutaj brak. Jeśli masz ochotę na klimatyczną, wiosenno - letnią, trochę ckliwą i trochę złośliwą historyjkę napisaną przez kogoś, kto naprawdę rozumiał płeć przeciwną – to „Marzyciele” spokojnie dadzą radę. 7/10 to moim zdaniem bardzo uczciwa nota.Przyjemnie się czyta → tak Zapada w pamięć → raczej nie Warto przeczytać raz w życiu? → jak najbardziej, zwłaszcza jeśli lubisz Hamsuna.

Miłość, umiejętność wybaczania i dobre serce to jedne z bardzo ważnych, jeśli nie najważniejszych zalet, jakie każdy człowiek powinien posiadać i się nimi charakteryzować. Ale nie zawsze tak jest, niestety. W pogoni za pieniądzem, robieniem kariery, zdobywaniem kolejnych lajków, często zatracamy te jakże podstawowe, przypisane nam od urodzenia umiejętności empatii, współodczuwania, umiłowania drugiego człowieka. Wydawać by się mogło, że czasami lepiej ukrywać prawdziwe uczucia, żeby nie zostać zdradzonym czy oszukanym, a nawet wyśmianym. Żeby nie cierpieć. Ale czy tak powinno być? Może jednak warto się trochę sparzyć, dostać po d....e, żeby wzmocnić swój charakter, swoją moc w sposób naturalny, ludzki. Bo takie "granie" kogoś kim tak naprawdę nie jesteśmy może się dużo gorzej skończyć. Poza tym jest to chyba dość męczące i może doprowadzić do obłędu tak cały czas udawać i musieć się kontrolować na każdym kroku. Nie wiem, tak przypuszczam... Uczucia z jakimi mają do czynienia bohaterowie Opowieści o Samie są prawdziwe, bolesne i dramatyczne. Brak zrozumienia, empatii, nieumiejętność wybaczenia, zdrada i żądza zemsty to bardzo pierwotne instynkty nad którymi powinniśmy umieć zapanować. Dla człowieka o kryształowym sercu i czystych intencjach pewne zachowania, zdrada w szczególności zawsze będą bardzo bolesnym i traumatycznym przeżyciem, ale nie oznacza to, że należy rezygnować z siebie, ze swojego prawdziwego ja, poddawać się presji otoczenia czy otaczających nas osób. Bycie sobą wbrew wszystkim i wszystkiemu może być ciężkie, ale nie niemożliwe do zrealizowania i takie przesłanie, z którym w całości się zgadzam ja wyniosłam z tej opowieści. Serdecznie polecam.

W którejś z wczesnych ,,Literatur na świecie" drukowano Onettiego ,,Sen urzeczywistniony". Jako, że miałem ten numer Literatury, to przeczytałem. Kiedyś, dawno temu... To jest jednak taka pisanina, że jak raz przeczytasz, to będziesz już to nazwisko pamiętał...albo rzucisz to w diabły, zanim dobrniesz do końca. No to tak sobie ,,Sen.." czytałem, coraz bardziej będąc pochłoniętym i uśmiechniętym na to jak Blanes gada wciąż i wciąż do narratora, że się ten zrujnował dla Hamleta i czegoż to on tam dla tego Hamleta jeszcze nie uczynił (czego oczywiście nigdy nie uczynił )... A jakie wyborne to, jak ten pijak, zatrator i ekscentryk- Blanes, który mając za chwilę otrzymać od narratora nowinę o intratnej realizacji scenki teatralnej, zamówionej przez nieznajomą- reaguje na to, że narrator właśnie przyszedł do niego z arcyważną wiadomością- jak łazi, goli się i myje, pali, leży by w końcu (rewelacyjne) wskazać paluchem na sufit i na to co tam zwisa z tego sufitu i dopiero po tym wszystkim, wygłosić to swoje ,, dobra. Mów pan." Ooo..to są moje klimaty, cmokałem, przyglądając się osobie Blanesa poprzez to co gada- a gada niewiele... i temu jak oszczędnie a jednocześnie dobitnie autor kreśli swych bohaterów...i jak Blanes, ten wiecznie pijany cynik, w końcowej scenie krzycząc do narratora to co krzyczy, po tym co się stało- ujawnia nam swą prawdziwą twarz, co zresztą wcześniej było już wyczuwalne...Noo, to dobra robota jest-cmokałem, widząc jak genialnie, za pomocą krótkich epizodów, autor buduje w wyobrazni czytelnika obraz bohaterów, nie opisując ich specjalnie. Mimo, że nie doszedłem w końcu do tego , dlaczego w tej historii stało się to co się stało- nie złorzeczyłem w duchu na stracony czas tylko zakupiłem na starociach ,,Historię Kawalera.." Tam patrzę, a na starcie właśnie ,,Sen urzeczywistniony"... No to ponownie z ochotą przeczytałem, bo to są takie rzeczy, że się je po kilka razy czyta, a podczas każdego czytania jeszcze się ponownie wraca do niejednego zdania , które dopiero co przeczytaliśmy (on specjalnie to w taki sposób robi...) Jak ten ,,Sen.." ponownie przeczytałem (no i jak on to specjalnie w taki sposób robi...) to liczyłem na to, że może cały tomik opowiadań Onettiego będzie w tym stylu i, że się dobrze ubawię i ze smakiem...tak ten ,,Sen.." jest mistrzowsko napisany, mimo dziwnego dla mnie wtedy jeszcze i nieoczekiwanego zakończenia. No to dawajże poznać resztę... Okazało się oczywiście, że jest inaczej niż to sobie wyobrażałem, bo opowiadania zamieszczone tam, pisane były na przestrzeni wielu lat, i w związku z tym nie otrzymałem tego , na co liczyłem, chcąc się rozerwać przy dobrej pisarskiej robocie. Nie otrzymałem więc klonów ,,Snu..", licząc na dużą ilość pozornie absurdalnego humoru również. Dostałem w tym tomie coś czego się nie spodziewałem zupełnie... Jakie mam subiektywne wrażenia, które być może popchną kogoś z Państwa, kto tego nie czytał, do lektury książki...? Przeczytajcie pierwszą historię i połknijcie haczyk. Z dużym prawdopodobieństwem zostaniecie do końca seansu- przeglądu bajań pana Onettiego. I to mimo tego, że dalej śmiesznie nie będzie i, że akcja będzie ,,zwalniać" i, że ,,marnawa" czasem i, że prawie jej nie ma miejscami, a jednocześnie ,,dzieje się tam".... Bo z kolejnymi opowiadaniami, w kategorii ,,sensacji" dzieje się coraz mniej, a jednocześnie jest wciąż ,,doniośle" I ta doniosłość chwil i sytuacji zostaje z czytelnikiem. Jednocześnie po drugim, trzecim opowiadaniu będziecie już tak otuleni mgłą, opadającą na was stopniowo, mgłą w której będziecie sobie niespiesznie spacerować dla samej przyjemności spacerowania, że ciekawie będzie- i na bezdrożach, które miejscami Onetti stwarza swym pisaniem, czy w jakichś dziurach, wykrotach czy innych krzakach sytuacyjnych... Czasem ścieżka historii po której kroczymy jest widoczna, czasem zdaje się nam, że jest widoczna ale coś jakby nie bardzo... Czasem nie będzie miało znaczenia, w jakim kierunku idziecie i jak bardzo namacalny będzie obiekt w kierunku którego wraz z autorem zmierzacie. Raz dojdziecie do czegoś realnego a innym razem będzie to jakiś fantom raczej... Jak już się załapiecie na tę zabawę- do głowy wam nawet nie przyjdzie coś w stylu- ,,bez sensu to łażenie tutaj...przed chwilą, to nawet już nie wiem, czy się w ogóle poruszałem...dość." To pisanie Onettiego nie jest do czytania w sposób w jaki czyta się część literatury, gdzie mamy zajmujące, miłe lub nie, wartościowe bardziej lub mniej, lecz- relacje. Ktoś kto chce to- zacząć i skończyć, wychodząc z tego z konkretami- może być tutaj nieco zawiedziony. Nie ma jednak przy tym ta twórczość charakteru typu ,, strasznie chciał coś napisać, ale ni diabła nie wiedział o czym pisać, to napisał tak, że nie wiadomo o co chodzi" Spokojnie można siadać do tej książki, bo autor będzie nas w trakcie lektury każdego z opowiadań, przy współudziale Stachury i Kalickiego, którzy to tłumaczyli, skutecznie uwodzić nadzieją, że w końcu dowiemy się- po co ? dlaczego? czy wręcz- co ? Musi przecież czytającego jakoś osaczyć...Nie tylko narzędziami literackiego zniewolenia czytelnika, takimi jak zdania wielokrotnie złożone, jak zapętlenia jakieś, rozczłonkowywanie wątków czy akcji, lub różne inne ekwilibrystyki warsztatowe, jak choćby to, że poustawia Wam przed samymi oczyma ,, rzeczy" tak blisko, że nawet ich nie zauważycie, a potem gdy na końcu okaże się, że były istotne- będziecie wracać do tekstu, szukając, gdzie to on to tam poupychał i w jaki sposób...- Dlaczego on to wszystko specjalnie nam robi? Dlaczego nas na nasze własne życzenie w ten sposób osacza? Dlatego by nas spowolnić i zmusić do koncentracji i zanurzenia się w tym całkowicie. Po co ? Po to, byśmy pozwolili Onettiemu bawić się z nami w jego grę, w której przestaje mieć dla nas znaczenie, dlaczego i po co ,,go tam gonią"- dajmy na ten przykład. Są tam utwory gdzie bez znaczenia już dla nas jest ,,czy go w końcu złapią"? Są i takie opowieści, w których przestanie nas interesować ,,kogo tam w ogóle gonią" a znaczenie będzie miało tylko to ,,w jaki sposób biegną". Od połowy tomiku, od opowiadania ,,Maskarada" to już będzie tak głęboko, że jak w końcu wychyniemy na powierzchnię by zaczerpnąć tchu, to jeszcze tylko westchniemy ,,mamo! gdzie ja byłem i co on ze mną robił !?, i zaraz zanurkujemy ponownie by pływać przy samym dnie. Z uśmiechem na ustach przychodzi mi do głowy teraz, że część osób, które nie przepadają za tego typu pisaniem, po lekturze dwóch czy trzech opowiadań stwierdzi- taa, ta pisanina to rzeczywiście dno... A to są opowiadania nie o tym, jaki jest finał poszczególnych historii. To są opowiadania nie o tym, jak są przedstawione tam historie takie lub inne...trochę tak, ale nie o to tam chodzi. To są opowiadania o tym jak Onetti opowiada i jakich sztuczek używa, byśmy dostatecznie odczuli stan psychiczny bohaterów. To są opowiadania o Twojej wewnętrznej przestrzeni- czytelniku. Bo to z Tobą będzie się tutaj działo a nie z bohaterami historyjek... W to się tutaj gra. Tak mi się wydaje. Onetti pisze w taki sposób, że- by miało sens czytanie tego- człowiek musi cały w to wejść, oddać się temu niespiesznie całą swą uwagą i umysłem. Przy tym czytanie tego to nie jest jakaś siermiężna czytelnicza robota, przy której to ON NAM DOPIERO POKAŻE CO TO ZNACZY LITERATURA...!!! - ponieważ, jak już wspomniałem- skutecznie uwodzi nas przez cały czas wrażeniem, że w końcu, każdorazowo dowiemy się - kogo, komu, po co i w ogóle co... I jak już cali w to wejdziemy, oddamy się temu niespiesznie cała swą uwagą i umysłem... Wtedy dzieje się to- czym są te opowiadania... On nas hipnotyzuje. W to się tutaj bawimy. Więc jeśli chcecie pobyć trochę w hipnotycznym trwaniu, gdzie często niedookreślenia są materią z której, w jakiejś części zbudowane są urzekające niejednokrotnie, światy autora - to tu się właśnie w takie rzeczy zabawiamy. O to chodzi w jego twórczości. Do takich wniosków dochodzę po tym, co się ze mną działo gdy to czytałem. Onetti - który podobno nie wychodził z łóżka, nie będąc zainteresowany tym co dzieje się za jakimikolwiek oknami na zewnątrz, a w ludzi, którzy przychodzili z nim porozmawiać- mierzył z, chyba niedziałającego rewolweru, i wyobrażam sobie tutaj- mówiąc : przyszli porozmawiać? Ma kula z nimi pomówi ! - on przy użyciu znakomitego warsztatu tworzy niecodzienne i dogłębne doświadczenie stanów, których czytelnik, jako swoje, sam w sobie doświadcza. Dla kogo to pisane? Dla tych, dla których ich wewnętrzna, mentalna, psychiczna jakość, wewnętrzny świat- są ,,sensorycznie" odczuwalne. Dla tych, którzy mają jakieś bieżące, namacalne doświadczenie tego co akurat w duszy czy psychice im się dzieje w danym momencie, nie ograniczając się jedynie do jakichś osobistych koncepcji i teorii na temat- co akurat im się dzieje. Autor nie robi tego wszystkiego co tam robi w tych opowiadaniach, swym literackim bohaterom- tylko nam. Mam wrażenie, że głównie temu służy ta literatura. A może się mylę? Robi to jednak wrażenie... Opowiadania w tym tomie tak wybrano i ułożono, że na początku, mimo tragedii, jest zabawnie. Potem wesoło już nie jest, choć zajmująco, i prawie na końcu, w trakcie przedostatniego opowiadania robi się znowu zabawnie, by czytelnika jednak przywrócić do normalności świata żywych. Co tu więcej gadać...zostałem fanem twórczości tego pisarza a ,,Historię kawalera..." polecam tym, którzy się nie śpieszą. Tego się nie da czytać szybko i dużo. Są to, poza tym co mówiłem o tych tam ,,hipnozach" - historie, które muszą urosnąć w człowieku, wybrzmieć po czasie. Jedna opowieść jednego dnia to i tak może być za dużo, za to czyta się to czy też fragmenty tego, po dwa, trzy razy. Takie to są sprawy...

Książka, która bardziej niż treścią, porusza samą formą. Czytałem ją w oryginale i z pewnością jej język jest czymś godnym pochwały. Warto docenić również umiejętność stworzenia przez autora specyficznego klimatu Włoch, co jednak pewnie nie było dla niego zbyt trudne, ponieważ opisał po prostu swoje rodzinne strony. W idealny sposób ujął także sylwetki wszystkich postaci. Jeśli ktoś jest fanem książek bez wyjątkowo wartkiej akcji, a interesuje ich język, zdecydowanie polecam.

Uczciwość prowadząca do życiowej porażki Wydawać by się mogło, że przepisem na udane życie jest być uczciwym wobec siebie i innych. Świat jednak nie pozwala na tak łatwą drogę.Te wszystkie wątpliwości poczucia wartości i etyki podejmuje w tym tekście Akos Kertes. Autor bardzo dobrze skonstruował głównego bohatera, i umiejętnie prowadzi przez jego losy. To co co mnie urzekło w tekście to jego otwartość.Niezwykłe jest również poczucie czytelnika po skończonej lekturze jak wiele zostało pytań, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi.

Świetny warsztat, przyjemny, swobodny styl - od strony czysto pisarskiej nie mam nic do zarzucenia. Wysoka klasa. Natomiast jeśli chodzi o samą treść, to bywało różnie. Świetny początek, ale potem interesowało mnie tylko co któreś mini-opowiadanie. Niektóre pomysły naprawdę super, niektóre opisy przepiękne, niektóre spostrzeżenia trafne, zapadające w pamięć. Jednak dużo też momentów, które oceniłam jako przynudzanie, po prostu. Wolałam Kosztolanyi'ego w formie powieści.

Rzecz mocna w swojej szczerości, prostocie, braku stosowania się do literackich reguł czy "norm" - łapie za gardło i nie puszcza. Wszystkie pochwały i wysokie oceny nie wzięły się znikąd. A reszta... cóż, są ludzie, którzy wartościowej opowieści nie rozpoznaliby nawet, gdyby zaszła ich od tyłu i uderzyła w głowę.

Książka o tym, że głupota bywa dziedziczna, a bieda prowadzi do nieszczęść. "Wybryk natury", czyli Chudy Janek obdarzony talentem pisarskim, potwierdza tylko tę regułę. Żyje "gdzieś" w Kanadzie pośród przedziwnych typów, którzy niestety są jego krewnymi. Spinająca powieść, ale i życie rodzinne, babcia Antonina wszystkich trzyma w ryzach i ciąży nad krokiem każdego z jej członków. Jest wyrocznią dla dzieci i licznych wnuków, których przybywa z każdym rokiem, więc zbytnio ich życia nie ceni. Pokrętna jej natura i pojmowanie prawideł rządzących światem w sposób dla siebie wygodny, prowadzi do licznych nieszczęść. Tytułowy Emanuel zaś, właśnie się urodził... Marie-Claire Blais jest przedstawicielką wciąż jeszcze słabo w Polsce znanej literatury quebeckiej. Powieść tę napisała ciekawie i z polotem, nie stroniąc od poetyckich wizji i naturalistycznych opisów. W 1966 roku otrzymała za nią nagrodę "Prix Medicis".

Opowieść o młodej kobiecie z zubożałej rodziny, do której zaczyna zalecać się bogaty ziemianin. Ona nie żywi do niego uczucia, jednak wszyscy wokół są bardzo przychylni temu związkowi. Nelli czuje się coraz bardziej osaczona, nie chce tych zalotów, jednak wskutek nieszczęśliwej śmierci ojca, pod naciskiem matki zgadza się na ślub. To historia nieszczęśliwego małżeństwa, żony uwięzionej i osaczonej miłością i męża który ja pies oczekuje chociaż najmniejszy oznak ciepła z jej strony. Historia którą da się zmieścić w jednym zdaniu, jednak Laszlo Nemeth robi z niej powolne arcydzieło, nawarstwia, zagęszcza, trzyma w napięciu, mistrzowsko maluje pełny obraz tej sytuacji z wszelkimi niuansami i kipiącymi emocjami. Wszystko poznajemy z perspektywy głównej bohaterki, jesteśmy w jej głowie, niemal namacalnie doświadczamy pączkującej w niej odrazy do męża, która wzrasta jak spiętrzona fala by zalać i opanować ją całą. „Czy ciocia wie co to jest miłość? To ze strony wulgarniejszej istoty pragnienie połknięcia drugiej, po dokładnym oślinieniu jej” to zdanie doskonale obrazuje jej odczucia. Szkoda mi jej było i rozumiałam jej miotanie się w tym małżeństwie na siłę, które było jedynym wyjściem dla kobiety bez majątku w tych czasach ,a jedocześnie jej zachowanie -pogarda dla człowieka który chce ją uszczęśliwić, kapryśność, nieumiejętność pokochania własnego dziecka - budziły niechęć. Autor mistrzowsko balansował te odczucia. Węgierski pisanie w najlepszym wydaniu- powoli, z uwagą na każdy szczegół, z głębią psychologiczną.

Porządnie napisana książka. Czytało się szybko. Ale historia mnie nie porwała. Nie mniej napisana jakimś takim wyzwolonym językiem, jakby dla autora pisanie było oddechem. I czuło się te przestrzenie między zdaniami. Lekka i ciężka, nie sposób mi się zdecydować. Bohaterowie- kochankowie posuwający się na północ są jakby wydrążeniem z serca uczuć, emocji które ostatecznie zamarzają kiedy nawiedza je śmierć. Paraliżują wnętrze i pustoszą je, wargi zastygają, nieruchome niezdolne do pocałunku, obumierają stając się ostatecznym obrazem miliona wypowiedzianych słów tworzących powieść.

Niepodległość nie musi oznaczać powszechnego szczęścia i dobrobytu, o demokracji już nawet nie mówiąc. Taka smętna, a ponadczasowa i pozamiejscowa refleksja, towarzyszyła mi podczas lektury tej, wydawałoby się, ramotki z lat 60. o rozczarowaniu „porządkami” w nowych państwach, powstałych w Afryce na fali dekolonizacji. Tymczasem znakomita to rzecz, o schyłkowości pradawnych struktur społecznych, z pewną dozą ich idealizacji wobec tego, co następuje „pod słońcami Niepodległości” – jak bardzo często ironizuje Autor. Dawne formy może zupełnie nie zanikają, ale są niejako „kolonizowane” przez nowe, autorytarne władze. Boleśnie przekona się o tym tytułowy bohater, Fama Dumbuya, ostatni z książęcego rodu rządzącym przez wieki prowincją Horodugu w fikcyjnym państwie (faktycznie - Wybrzeżu Kości Słoniowej). Żyjąc w zasadzie na nizinach społecznych – ale za to mając wspaniałą żonę, której nie docenia, bo Salimata jest bezpłodna – łudzi się, że może objąć władztwo nad dawnymi domenami swego rodu. Niemniej budzi on sympatię czytelnika, choć mniej więcej na tej samej zasadzie, co Don Kichot. Pozostaje mi w pełni zgodzić się z opinia @Aguirre, którego zachętom zawdzięczam sięgnięcie po tę mieniącą się wszystkimi barwami, mocno zmysłową, a zarazem bardzo realistyczną książkę. Jest tu i miejsce na tamtejszy realizm magiczny, ale i na zupełnie nieupiękniony obraz relacji społecznych, międzyplemiennych, a także – małżeńskich. I na opis straszliwego obrzezania młodej dziewczyny, zwany tu ”wyrzezaniem’, z gwałtem zresztą połączony. Wyróżniłbym też plastyczne obrazy miasta i prowincji, sylwetkę Salimaty – mocno a zasadnie krytycznej wobec męża („Darmozjad, akurat tyle wart, co łajno, jednakowo bez wigoru w nocy, co za dnia i to dla niego tak wypruwa sobie żyły, wstaje z pianiem kogutów, gotuje kaszę na sprzedaż, handluje nią dzień w dzień, aby mieć za co go nakarmić, przyodziać, dać mu dach nad głową, a w czas obiadu biegnie na targ na zakupy, a potem sprzedaje ryz, żeby mieć na kupno talizmanów, lubczyków, medykamentów, wszelkich marabutwideł i ofiar mających zapewnić jurność i płodność”). - „Prawdę należy mówić, choćby najgorszą, bo chociaż z niej czerwoność po same źrenice, to źrenic ona nikomu nie wypali” – ten cytat wydaje mi się najbardziej emblematyczny. Niewiele słabszy: „Nic samo przez się nie jest dobre, nic samo przez się nie jest złe. To dopiero słowo sprawia, że coś okazuje się dobre, albo też zjawi się jako złe”. I jeszcze nieco innych: „Wsie pojawiały się i znikały w kurzu. Ich nazwy biły dla Famy tamtamami gorzkich wspomnień. (…) Ciężarówka jechała już przez ziemie prowincji Horodugu. Wszystko, co tu się znajdowało, widzialne i niewidzialne, słyszalne i niesłyszalne, wyczuwalne i niewyczuwalne - ziemia, drzewa, woda, ludzie, zwierzęta, wszystko dookoła – powinno należeć do Famy jak własna żona”. „Powinien wyciągnąć z polityki ręce i nogi a zająć się swarami swoich żon”. „Mariam chciała za wszelką cenę zedrzeć wszystko z Salimaty, żeby każdy ujrzał +wyschniętą macicę tej bezpłodnej=, natomiast Salimata tak samo usiłowała rozobłuczyć Mariam, żeby okazać +to jej wygniłe, kurewskie bezdenne coś+”. „Zrobiła tak z żoninej dbałości, bo bez względu na to, jak mężczyzna sobie poczyna i co jest wart, on zawsze panem i władcą”. „Powinien wiedzieć, że wszystkim tym od niepodległości obca jest prawda, obcy jest honor, że przed niczym się nie zawahają, nawet pszczołę nazwą wołem”. „Właśnie partyjne sekretarzowanie i spółdzielcze dyrektorowanie to dwa najbardziej mięsiste i opływające tłustością stanowiska czasu Niepodległości”. „Nie chciał Fama słyszeć grzmotu, znalazła go burza i znalazł go piorun”. „Jak się nazywał obóz, w którym ich osadzono? Nie posiadał nazwy. Nawet sami strażnicy jej nie znali. I dobrze. To, o czym nie można mówić, nie zasługuje na nazwę, a o owym obozie nie sposób mówić”. „On, prezydent, jest matką Republiki, a wszyscy obywatele są jej dziećmi. Matka ma obowiązek być czasem surowa dla swoich dzieci. Surowość matki powinna przejawiać się z całą stanowczością, kiedy na przykład dzieci zrzucą na ziemię talerz z ryżem, który matka przygotowała dla ukochanego”. Sędzia na procesie mówi dość współcześnie: „A jak jest tu ktoś taki, kto śmie wątpić w sprawiedliwość pana prezydenta, to niech podniesie palec, a tak go strzelę w pysk, że mu ten palec odpadnie”. „Wdał się w taką historię, chciał obalić słońca Niepodległości, został pokonany”. „Teraz już jest jasne, Famo, że na tobie kończy się ród Dumbuyów”. PS Jest jeszcze inna książka dotycząca wewnętrznego zniewolenia, tym razem w kraju arabskim. To „Szaleństwo i przemoc” autorstwa Alberta Cossery, chyba nawet lepsza od tej…

Świetna obserwacja afrykańskiej rzeczywistości w obliczu "modernizacyjnych" przemian wprowadzonych przez Europejczyków. "Moc białego człowieka następna po boskiej" i "chodzili do kościoła, lecz po powrocie do domu czcili własne rodzinne wyrocznie" - to cytaty pokazujące in nuce rdzeń problemu spotkania odmiennych cywilizacji, z jednej strony zafascynowania Afrykanów tym, co odmienne, zewnętrzne, a z drugiej pozornego jedynie przyjmowania zachodnich wartości. Mamy tu świetne obserwacje spotkania człowieka z prowincji z wielkim miastem (Lagos): "Rosa, tak jak wiele kobiet, które przyjechały do Lagos, jak sama Jagua, została uwięziona, złapana w sidła miasta, niezdolna urwać się z jego szponów". Cudowne jest zwłaszcza porównanie życia w Lagos i w wiosce Ogabu. Bardzo ciekawe są wątki i obserwacje dotyczące spraw damsko-męskich, w tym niewłaściwego doboru męża przez bohaterkę… Powieść napisana jest pięknym językiem i takim przetłumaczona (tłum. Maryli Metelskiej): gorące pragnienie przygody, jakie miała we krwi; „słuchała, ale nie słyszała”; „w środku byli puści, wydrążeni”; „torturował ją milczeniem”. Mój ulubiony cytat dotyczy zachmurzonego nieba – „słońce nie chciało pokazać swej twarzy”. Bardzo polecam.

jaki wspaniały bohater nieprzystosowany... figura człowieka, który nie tylko nie potrafi ale i nie chce dopasować się do mieszczańskiego świata: pracy, kariery, stabilizacji, konwenansu, pozorów i hipokryzji... ten nieudany pracownik, ciągle zmieniający zajęcia, nie umiejący „być poważny”, ten wieczny początkujący pracownik i ta dziecięca, niemal naiwna perspektywa, która jest jednak przewidującą mądrością, widzącą absurd tam, gdzie inni widzą „normalność”... Robert Walser, jeden z ulubionych pisarzy Franza Kafki, jak podaje Benjamin Walter w "Aniele historii", szczególnie w opowiadaniu „Pomocnik” („Der Gehülfe”),opowieści o młodym urzędniku/pomocniku w dziwnym domu‑przedsiębiorstwie, jakby włąśnie kafkowskim... pierwsza powieść Roberta Walsera (nie debiut jako taki) - opowieść autobiograficzna (włącznie z wątkiem szpitala psychiatrycznego avant la lettre, do którego kiedyś trafi, załamany psychicznie autor)...

Napisać powieść opartą na pragnieniu, by Bóg zwrócił każdemu, to co mu odebrano lub co utracił nie jest rzeczą prostą, połączyć to pragnienie z „poczuciem wielkiego odpływu rzeczywistości, odpływu rozmów, odpływu widoków, odpływu świata” jest trudniejsze, natomiast przemiana w szlachetny kruszec literatury niezasłużonej rozpaczy i bezowocnego żalu udaje się już tylko nielicznym. „Jaką miarą tam, w Niebiosach, Bóg odmierza nasze losy?” Księga wielkiego przywiązania do rodzinnych stron, także biedy, trosk i marzeń o lepszym losie, co istotne, podnosząca na duchu i dodająca otuchy, odruchowej i bardzo ludzkiej, przenosimy się w czasie i przestrzeni do kresowego miasteczka z żydowską karczmą położonego wśród lasów na litewskiej prowincji, pod koniec XIX wieku zamieszkanego przez ubogich litewskich Żydów, Litwinów i Rosjan. Nie jeden kielich goryczy przynosi im życie. „Nie ma na świecie niczego, co bardziej dręczy niż myśli. […] Przed duchotą chociaż cień ratuje. A jaki cień ma uchronić człowieka przed myślami?” A myśli, jak jesienne liście, opadają w powieści Kanowicza „na drewnianą podłogę izby, na chropowate deski w synagodze, na jedyną ulicę miasteczka, na nietkniętą trawę cmentarza! Gdyby je zebrać na stos i rozpalić ognisko, jaki płomień wystrzeliłby nad światem.” W dużej mierze oparta na dialogach narracja toczy się tak jak u Konwickiego życie, „niczym wiejski wóz po piaszczystej sierpniowej drodze”, bywalcy żydowskiej karczmy grzechów na sumieniu mają co niemiara, nie stronią od siwuchy i niczym biblijny Hiob nieustannie prawują się z opatrznością, przeznaczeniem, losem i całym bożym światem, pierwsze zdania powieści zaskakująco aktualne. „- Dusza moja jest chora - poskarżył się rabbi Uri i jego ulubiony uczeń Icyk Magid wzdrygnął się. - Czasy są chore, dlatego dusze chorują. - miękko, niemal przypochlebnie zaprzeczył nauczycielowi Icyk. - Trzeba, rebe, leczyć czasy.” W Polsce wydano siedem powieści Grigorija Kanowicza. W moim niewybaczalnie subiektywnym rankingu na najwyższe uznanie zasługują: „Koziołek za dwa grosze”, „Ballada o miasteczku” i „Park niepotrzebnych Żydów”.

Mroczna, profetyczna i pełna liryki historia giermka. Styl przypomniał mi "Księgę niepokoju" F. Pessoi. W obu główną towarzyszącą mi emocją było dojmujące uczucie pustki i smutek. Miałem nadzieję, że dowiem się więcej na temat dalszych losów głównego bohatera.

To takie małe odkrycie, odnalezione na półeczce bookcrossingowej. I tak bym sobie żył w niewiedzy, że był taki Autor jak Jules Supervielle. Wybór opowiadań (na podstawie wydań francuskich z lat 1931-1950) daje pojęcie o stylu pisarskim i zainteresowaniach pisarza. Na pierwszy plan wysuwają się wpierw teksty oparte na mitach. Takie inne spojrzenie na dobrze znaną mitologię grecką. Uśmiech na twarzy wywołuje historia Narodzenia Pańskiego widziana z perspektywy zwierząt („Opowieść o wole i ośle w Betlejem”). Ale dla mnie daleko lepsze były te późniejsze opowiadania, bardziej mroczne, które mówią o odchodzeniu z tego świata. Wstrząsająco czyta się „Kubek mleka” czy „Woskowe manekiny”. Niewielki nakład z 1966 roku, ledwie 20.280 egzemplarzy, ale może do odnalezienia. Warto. Przeczytane w październiku, kiedy jeszcze wszystko wyglądało dobrze…