Mistrz Eckhart

Kazanie 1 Intravit Jesus in templum et coepit eicere vendentes et ementes. Matthaei. (Matth. 21,12) Autentyczność pierwszej grupy Kazań (1–16) Quint wykazał przez porównanie ich treści z Rechtfertigungsschrift, Gutachten, bullą Jana XXII i łacińskimi dziełami Eckharta, zwłaszcza Opus sermonum. Kazanie 2 Intravit Jesus in quoddam castellum et mulier quaedam, Martha nomine, excepit illum in domum suam. Lucae II. (Luc. 10,38) Kazanie 3 Nunc scio vere, quia misit dominus angelum suum. (Act. 12,11) Kazanie 4 Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est. Jacobi I°. (Jac. 1,17) Kazanie 5a In hoc apparuit caritas dei in nobis, quoniam fi lium suum unigenitum misit deus in mundum, ut vivamus per eum. (I Joh. 4,9) Kazanie to wydało się szczególnie podejrzane sędziom kolońskim, zakwestionowali oni aż dziesięć jego zdań. Kazanie 5b In hoc apparuit caritas dei in nobis. (I Joh 4,9) Kazanie to oparte jest na tym samym co poprzednie tekście Pisma Świętego i ma podobny do niego układ. Zdaniem J. Quinta stanowi ono jego przeróbkę, dokonaną w celu złagodzenia kilku zbyt ostrych sformułowań. Kazanie 6 Iusti vivent in aeternum. (Sap. 5,16) W DW poprzedzone jest ono następującym tekstem, znalezionym w manuskrypcie paryskiej Biblioteki Narodowej: „Mistrz Eckhart: Byt Boży jest moim bytem, a mój byt jest bytem Bożym. Studenci nie mogli tego zrozumieć. Mistrz Eckhart sam postawił wtedy problem, pytając ich, gdzie Bóg jest najdoskonalej w sobie, sam też odpowiedział na to pytanie: Jak już nieraz mówiłem, Bóg jest najdoskonalej w sobie, kiedy dusza się znajdzie w stanie spoczynku i ogołocenia, kiedy zostanie zaprowadzona na pustynię, na której nic nie wie o sobie, gdzie Bóg poznaje siebie jako pierwsze źródło wszystkiego, co istnieje, i kontempluje swoją naturę w jej nagości, tam gdzie się ona udziela na sposób duchowy wszystkim stworzeniom i wszystkim im daje byt. Zatem jeśli natura Boża jest moją, również byt Boga jest moim, a mój Bożym. Bóg jest obecny we wszystkich stworzeniach bardziej niż one same w sobie”. Jest to zapewne „stenogram” wykładu Eckharta, w którym na podstawie osobistych doświadczeń mówi on o mistycznym zjednoczeniu. Kazanie 7 Populi eius, qui in te est, misereberis. (Os. 14,4) Kazanie 8 In occisione gladii mortui sunt. (2 Hebr. 11,37) Kazanie 9 Quasi Stella matutina in medio nebulae et quasi luna plena in diebus suis lucet et quasi sol refulgens, sic iste refulsit in templo dei. (Eccli. 50,6–7) Jest to Kazanie na Uroczystość św. Dominika. Kazanie 10 In diebus suis placuit deo et inventus est iustus. (Eccli. 44,16–17) Kazanie 11 Impletum est tempus Elisabeth. (Luc. 1,57) Kazanie 12 Qui audit me... (Eccli. 24,30) Aż 16 zdań tego Kazania znalazło się na listach procesu kolońskiego, żadnego jednak nie zatrzymała bulla. Kazanie 13a Vidi supra montem Sion agnum stantem, etc. (Apoc. 14,1) Kazanie 13b ŚWIĘTY JAN UJRZAŁ W WIDZENIU BARANKA stojącego na górze Syjon, a przy Nim czterdziestu czterech* tych, którzy nie byli z tej ziemi i których imieniem nie była „niewiasta”. Wszyscy oni byli dziewicami i stali tuż przy Baranku, a gdziekolwiek On szedł, wszyscy szli za Nim i śpiewali z Nim osobliwą pieśń. Na głowach mieli wypisane swoje imiona i Imię Ojca. (Ap 14,1–4). W niektórych kazaniach nie ma motta łacińskiego. Wydanie stuttgarskie zamieszcza wówczas pierwsze słowa kazania w brzmieniu staroniemieckim. [*] Powinno być „sto czterdzieści cztery tysiące”. Kazanie 14 Surge illuminare Jerusalem. (Is. 60,1) Kazanie 15 Homo quidam nobilis abiit in regionem longinquam accipere regnum et reverti. (Luc. 19,12) Kazanie 16a Quasi vas auri solidum... (Eccli. 50,10) Jest to prawdopodobnie fragment Kazania 16b. Dwa przedstawione w nim porównania, a szczególnie pierwsze, z lustrem, są bardzo ważne dla zrozumienia, w jaki sposób Eckhart pojmował jedność Boga i człowieka. Szerzej o obrazie mówi on w następnym Kazaniu. Kazanie 16b Quasi vas auri solidum ornatum omni lapide pretioso. (Eccli. 50,10) Kazanie 17 Qui odit animam suam in hoc mundo, etc. (Joh. 12,25) Kazania 17–24 poprzedzone są następującym nagłówkiem – wyjaśnieniem wydawcy: Durch Uebereinstimmung mit Predigten Opus sermonum als echt erwiesene Predigten – to znaczy: „Kazania, których autentyczność wykazano przez porównanie z kazaniami Opus sermonum”. Kazanie 18 Adolescens, tibi dico, surge. (Luc. 7,14) Kazanie 19 Sta in porta domus domini et loquere verbum. (Jer. 7,2) Kazanie 20a Homo quidam fecit coenam magnam. (Luc. 14,16) Kazanie 20b Homo quidam fecit coenam magnam, etc. (Luc. 14,16) Mimo wspólnego motta i tematu oraz podobnej struktury, według Quinta mamy tu do czynienia z zupełnie odrębnym kazaniem, a nie z inną wersją poprzedniego. Kazanie 21 Unus deus et pater omnium, etc. (Eph. 4,6) Kazanie 22 Ave, gratia plena. (Luc. 1,28) Kazanie 23 JEZUS ROZKAZAŁ SWOIM UCZNIOM wejść do łodzi i przeprawić się przez kipiel.* (Mt 14,22). [*] Łacińskie fretum (cieśnina morska, wylew, powódź) Eckhart przetłumaczył na Wut – „kipiel”. Średniowieczna etymologia słusznie kojarzyła słowo fretum z fervere (burzyć się, wrzeć, kipieć),i to właśnie znaczenie odpowiada treści dalszych rozważań tego kazania. Kazanie 24 ŚWIĘTY PAWEŁ MÓWI: „Wprowadźcie do siebie Chrystusa, przyjmijcie Go do swego wnętrza”.* (Rz 13,14) [*] Słowa te są parafrazą Pawłowego wezwania induimini Christum – „przyobleczcie się w Chrystusa”. Eckhart zamierza mówić o wewnętrznym zjednoczeniu z Chrystusem i w tym kontekście „przyobleczenie” wydało mu się terminem zbyt słabym do wyrażenia tej jedności. Zatem, posługując się fałszywą etymologią, łacińskie induere oddał w niemieckim przez neologizm intuon, którego treść wyraża w przybliżeniu nasze „weźmijcie w siebie”. Następny zwrot, „przyjmijcie Go do waszego wnętrza”, jeszcze dokładniej precyzuje intencję kaznodziei. Zjednoczenie z Chrystusem nie może być czysto zewnętrzne, On ma być w nas, wewnątrz człowieka. Interpretację taką potwierdza następujące zdanie paralelnego kazania łacińskiego Eckharta: Induimini, non induatis et quasi ad extra, exterius, sed intus et passive. Induitio enim ab eo quod intus est sumitur.