Jan Woleński

Od czasów George’a Edwarda Moore’a krytyka i obrona naturalizmu stała się centralnym problemem aksjologii, w szczególności metaetyki. O...

Od czasów George’a Edwarda Moore’a krytyka i obrona naturalizmu stała się centralnym problemem aksjologii, w szczególności metaetyki. Opozycja naturalizm–antynaturalizm stała się bodaj podstawo-wa we współczesnej myśli fi lozof i cznej. Gdy naturalista propo-nuje interpretację jakiegoś problemu wedle swoich preferencji, antynaturalista od razu zarzuca mu tzw. błąd naturalistyczny. Dotyczy to zarówno kwestii ogólnych, np. krytyki empiryzmu przez racjonalistów czy materializmu przez fi lozofów, którzy podpadają pod tradycyjne rozumienie idealizmu w ontologii.

White wyróżnił następujące ujęcia poznania: (A) poznanie jako działanie (tj. czynność); (B) poznanie jako sukces; (C) poznanie jako stan; (D...

White wyróżnił następujące ujęcia poznania: (A) poznanie jako działanie (tj. czynność); (B) poznanie jako sukces; (C) poznanie jako stan; (D) poznanie jako akt performatywny; (E) poznanie jako dyspozycja; (F) poznanie jako zdolność. Do tego można dodać pogląd (por. Bogusławski 2002),że ‘wiem, że’jest kategorią pierwotną i niedefiniowalną, ale tego stanowiska nie będę omawiał. W związku z wyróżnionymi ujęciami (1) znaczy kolejno: (A) S coś uczynił (czyni) posługując się swymi władzami poznawczymi, np. rozumem czy zmysłami; (B) S osiągnął pewien sukces, tj. osiągnął wiedzę na pewien temat; (C) S znalazł się w pewnym stanie mentalnym, np. nabył przekonanie, uwierzył itd.; (D) S dokonał pewnego specyficznego aktu, który jest wyrażany, w trakcie jego trwania, przez zdanie ‘Poznaję, że A’; (E) S posiada skłonność do uzyskiwania i akumulowania wiedzy; (F) S posiada zdolność uzyskiwania wiedzy. Koncepcje te, niekoniecznie wykluczające się (np. (C)-(D)),prowadzą do wielu subtelnych kwestii i niuansów. Nie mogę przeprowadzić tutąj pełnej analizy, ale chciałbym zwrócić uwagę na kilka kwestii (pomijam przy tym (A),bo została omówiona w rozdz. II). Twardowski (por. Twardowski 1975, s. 245-246) zwrócił uwagę na pewien aspekt etymologii słowa ‘poznać’. Może ona zostać rozbite na ‘po + znać’ (podobnie ‘pojąć’ na ‘po + jąć’). W ten sposób słowo ‘poznać’ wyraża ‘wejście w stan znania’, tj. ‘nabyć wiedzę’, ponieważ ‘znać’ to tyle ‘mieć wiedzę’; podobnie ma się sprawa, z niemieckim wyrazem erkennen (er + kennen) (analiza taka nie stosuje się do angielskiego czasownika know; należy być jednak ostrożnym w wyciąganiu daleko idących wniosków z gramatyki). Tak więc sukces poznawczy polega na tym, że posiadło się wiedzę. Wiele zależy od tego, jak i co kwalifikuje się jako wiedzę, czy jako episteme czy jako doxa, a to decyduje o jakim sukcesie chcemy mówić.