John S. Harrel

Autor tej książki wprowadza do obiegu naukowego pojęcie "wojny o Nisibis", którym określa całość konfliktu rzymsko-perskiego trwającego z przerwami od 337 do 363 r. Harrel łączy zatem kilka mniejszych starć, które co jakiś czas sprowadzały wojnę na mezopotamskie pogranicze obu imperiów późnoantycznego świata. Wprawdzie co najmniej kilka rozdziałów książki dotyczy zupełnie innych obszarów geograficznych (np. walka z uzurpatorem Magnencjuszem oraz kampanie galijskie Juliana),to ich umieszczenie w książce o wojnie nad Eufratem jest o tyle zasadne, że pomaga lepiej zrozumieć rozważania Autora o planach i strategii Rzymu i Persji w skali makro. Ponieważ Harrel jest wojskowym, pisze o IV-wiecznym konflikcie z perspektywy oficera, a nie historyka czy filologa klasycznego. Ma to pewne zalety, choć pewnym - w moim odczuciu nawet sporym - niedostatkiem jest wykorzystanie wyłącznie publikacji anglojęzycznych. Rozpatrywanie starożytnych konfliktów z perspektywy dzisiejszych teorii wojskowych i politologicznych, o ile nie dokonuje się przy braku poszanowania źródeł, może jednak przynieść pewne korzyści i tak jest moim zdaniem w "Wojnie o Nisibis". Autor dobrze analizuje różne bitwy, chyba najciekawiej zrobił to w odniesieniu do bitwy pod Singarą (344) i bratobójczego starcia pod Mursą (350). Podkreśla bardzo rolę elementu logistycznego, rehabilituje także nieco postać Konstancjusza jako wodza, choć bynajmniej nie umniejsza talentom dowódczym i strategicznym Szapura II. Myślę, że książka Harrela to wartościowa pozycja z dziedziny historii starożytnej wojskowości. Autorowi udało się dobrze wyjaśnić kluczowe problemy nie tylko samego konfliktu, ale też choćby zagadnień dynastycznych (bardzo dobry rozdział o cezarze Gallusie!). W przekładzie jest trochę niedoskonałości, ale w odniesieniu do publikacji Napoleona V dokonał się w tej kwestii wyraźny postęp. Żeby jeszcze tylko zróżnicowali layout swoich publikacji... Tomasz Babnis