Aleksandr Sołżenicyn
Rosyjski powieściopisarz.
Studiował matematykę na Wydziale Fizyki i Matematyki Państwowego Uniwersytetu w Rostowie. Równolegle był zaocznym słuchaczem Moskiewskiego Instytutu Filozofii, Literatury i Historii. Po ukończeniu studiów matematycznych w roku 1941 przez kilka miesięcy pracował jako nauczyciel matematyki w szkole.
W październiku 1941 został zmobilizowany i trafił do szkoły artylerii, skąd w końcu 1942 (lub na początku 1943 według innych źródeł) skierowano go na front pod Orłem. Za postawę w walce otrzymał Order Wojny Ojczyźnianej drugiego stopnia, Order Czerwonej Gwiazdy oraz awans do stopnia kapitana artylerii. Wyróżnił się podczas walk w Prusach Wschodnich wyprowadzając swój oddział z okrążenia. Został aresztowany 9 lutego 1945 w okolicach Elbląga (według innych źródeł mogło to być we wsi Dittrichsdorf, dziś Biała Wola w gminie Lubomino) po tym, jak NKWD przechwyciło jego list do przyjaciela zawierający krytyczne opinie na temat sposobów prowadzenia wojny przez Związek Radziecki i roli Stalina. Po aresztowaniu trafił do więzienia na Łubiance, a stamtąd na Butyrki w Moskwie. Na mocy osławionego artykułu 58, p. 10 (antyradziecka agitacja) i 11 (próba utworzenia organizacji antyradzieckiej) ówczesnego radzieckiego kodeksu karnego został skazany na 8 lat wychowawczego obozu pracy. Więziono go w obozie w dawnym monasterze Nowe Jeruzalem pod Moskwą, następnie pracował w szaraszce (specjalny obóz dla specjalistów i naukowców) w Marfinie, a w końcu przewieziono go do obozu w Jekybastuzie. Został zwolniony w lutym 1953 i skierowany na „wieczne osiedlenie” do wioski Kok-Terek w obwodzie dżambulskim w Kazachstanie. Po rozpoznaniu u niego raka żołądka poddawany był leczeniu naświetleniami w szpitalu w Taszkencie, gdzie następnie przeszedł operację usunięcia guza. Pomimo zabiegu, nowotwór miał przerzuty i według diagnozy lekarzy-zesłańców postawionej w grudniu 1953 Sołżenicynowi pozostały trzy miesiące życia. Jednak przerzuty nagle ustąpiły, co Sołżenicyn uznał za realizację Bożego zamysłu – opinię tę wielokrotnie podtrzymywał w przyszłości. W 1956 (albo 1957 – według innych źródeł) został zrehabilitowany i wrócił do europejskiej części Związku Radzieckiego. Podjął pracę jako nauczyciel szkoły wiejskiej pod Riazaniem, a później w samym Riazaniu. W tym okresie intensywnie zajmował się już działalnością literacką, kontynuując to, co rozpoczął w warunkach obozowych. Według własnych wspomnień, od 1947 tworzył jedyną możliwą dla łagiernika metodą – zapamiętując całe fragmenty utworów. Był wówczas przekonany, że za życia żaden jego utwór nie zostanie opublikowany. Pracował między innymi nad utworem Krąg pierwszy i przygotowywał się do rozpoczęcia prac nad Archipelagiem Gułag. Próbował też bezskutecznie opublikować krytyczne recenzje wydanych wówczas wspomnień Ilji Erenburga i Konstantina Paustowskiego. W 1959 w ciągu trzech tygodni napisał opowiadanie Szcz-854 (Jeden dzień jednego więźnia). Po oddaniu do publikacji było ono rozprowadzane również w „niezależnym obiegu” w postaci ręcznych odpisów i wkrótce nazwisko Sołżenicyna stało się publicznie znane. Historia publikacji Jednego dnia jest jednym z bardziej wyrazistych przykładów realiów panujących w Związku Radzieckim. Korzystając ze względnej swobody panującej w okresie chruszczowowskiej „odwilży”, Sołżenicyn złożył Jeden dzień do publikacji w uważanym za liberalny miesięczniku Nowyj Mir. Jego redaktorem naczelnym był poeta Aleksandr Twardowski, mający dostęp do samego Chruszczowa. Maszynopis opowiadania pisarz przekazał przez byłego współwięźnia Lwa Kopielewa sekretarz działu prozy, Annie Samojłownie Berzer, której drogą zręcznych posunięć udało się wręczyć utwór bezpośrednio Twardowskiemu. Sołżenicynowi wypłacono zaliczkę w wysokości jego dotychczasowych dwuletnich dochodów, ale zabiegi wokół publikacji trwały jeszcze kilka miesięcy. W końcu, po ingerencjach redakcyjnych, stylistycznych i zmianie tytułu na Jeden dzień Iwana Denisowicza (wszystko za zgodą Sołżenicyna),Twardowskiemu udało się uzyskać zgodę na publikację od samego Chruszczowa, ten zaś z kolei doprowadził do zgody Prezydium KC KPZR. Opowiadanie ukazało się pod koniec 1962. Do 1966 Nowyj Mir opublikował kilka kolejnych utworów Sołżenicyna, który prawie z dnia na dzień zdobył sławę jako pisarz. Przyjęto go do Związku Pisarzy Radzieckich, a Jeden dzień nominowano do Nagrody Leninowskiej, której jednak ostatecznie nie otrzymał. Uznanie otworzyło Sołżenicynowi dostęp do szeregu archiwów, co wykorzystał zbierając materiały do Archipelagu Gułag. Zawarł w nim ustne relacje 227 świadków i mnóstwo informacji zaczerpniętych z listów byłych więźniów. Trzytomowe dzieło zostało ukończone w 1968, mimo równoległej pracy nad Oddziałem chorych na raka i Kręgiem pierwszym. Rozpoczęte w tym czasie prace nad powieścią Sierpień czternastego zaowocowały po ponad dwudziestu latach epopeją Czerwone koło (1969-1991).Własne przeżycia i wiedza jaką zdobył w trakcie prac nad Archipelagiem spowodowały, że Sołżenicyn coraz bardziej przeistaczał się z ostrożnego przeciwnika w otwartego wroga ustroju radzieckiego. Zachowywał przy tym daleko posuniętą ostrożność, przechowując rękopisy utworów w rozproszeniu u przyjaciół. Niektóre z nich już wtedy „wyciekały” na Zachód, jak na przykład Okruchy wydane w 1964 w kwartalniku Grani. Po odsunięciu od władzy Chruszczowa w 1964, ekipa Breżniewa kontynuowała jego politykę ograniczania względnych swobód przyznanych społeczeństwu w okresie „odwilży”. To z kolei umacniało radykalizm Sołżenicyna. We wrześniu 1965 KGB skonfiskowało większość zakonspirowanego archiwum pisarza, a rok później jego pisma zostały objęte nieoficjalnym zakazem publikacji. On sam poddawany był rozmaitym szykanom, rozpowszechniano m.in. pogłoski o jego żydowskim pochodzeniu i współpracy z gestapo. W 1966 ukazało się ostatnie opowiadanie Aleksandra Sołżenicyna w Nowym Mirze. Rok później skierował on do IV zjazdu pisarzy radzieckich list otwarty z żądaniem m.in. likwidacji cenzury. Ocalałe lub odtworzone utwory przekazywał na Zachód, stopniowo zezwalając na publikację (Krąg pierwszy i Oddział chorych na raka w 1968). W 1969 został wykluczony ze Związku Pisarzy Radzieckich. Zamieszkał wówczas na daczy słynnego rosyjskiego wiolonczelisty-wirtuoza Mścisława Rostropowicza. W 1970 roku Aleksandr Sołżenicyn otrzymał literacką Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. W jej uzasadnieniu znalazły się m.in. słowa: za moralną siłę, z jaką spełnia obowiązki wobec niezastąpionych tradycji literatury rosyjskiej. Niektóre źródła podają, że nagroda przyznana została pisarzowi za Archipelag Gułag, jednak w 1970 dzieło to nie było jeszcze opublikowane (choć mogło być znane Komitetowi Noblowskiemu w nieoficjalnym odpisie). Sołżenicyn przez długi czas nie mógł zdecydować się na odebranie nagrody, obawiając się zakazu powrotu do ojczyzny. Po ukazaniu się w Paryżu w 1971 Sierpnia Czternastego (roku),pierwszej części epopei Czerwone koło, władze nasiliły szykany wobec pisarza. W prasie ponownie zaczęły się pojawiać „pytania od czytelników” o żydowskie pochodzenie i wojenną przeszłość pisarza. We wrześniu 1973 KGB skonfiskowało rękopis Archipelagu Gułag. W tej sytuacji pisarz zezwolił na publikację książki przez wydawnictwo YMCA Press, co nastąpiło w Paryżu w grudniu tego roku. Oliwy do ognia dolało opublikowanie na Zachodzie jego Listu do wodzów Związku Radzieckiego. W odpowiedzi władze podjęły zdecydowane działania. Zorganizowano akcję „spontanicznych” protestów zbiorowych ludu pracującego i lawinę indywidualnych oświadczeń. Sołżenicyna wezwano na przesłuchanie do prokuratury, a gdy się nie stawił, został na krótko aresztowany. Wydany specjalnie dekret Prezydium Rady Najwyższej ZSRR pozbawiał go obywatelstwa Związku Radzieckiego i nakazywał administracyjne wydalenie pisarza z ZSRR. Zrealizowano to natychmiast, wywożąc go samolotem do Frankfurtu nad Menem. Sołżenicyn jest autorem określenia „obrazowanszczina” (образованщина) użytego jako tytuł eseju, będącego pejoratywnym określeniem ludzi, którzy dzięki władzy bolszewików zastąpili tradycyjną inteligencję. Termin ten przełożył na jęz. polski Roman Zimand jako „wykształciuchy”, natomiast prof. Andrzej de Lazari używa pojęcia „wykształceńcy”. Po wydaleniu zamieszkał na krótko w Zurychu, a po odebraniu Nagrody Nobla w 1975 i podróży do USA osiadł rok później z rodziną koło Cavendish w stanie Vermont. Pracował tam nad wielotomową epopeją historyczną Czerwone koło, która miała składać się z 20 części – od sierpnia 1914, przez wiosnę 1922 (stłumienie przez Tuchaczewskiego powstania w guberni tambowskiej),do wydarzeń z lat 1928, 1931, 1937, 1941 i 1945, ostatecznie jednak powieść pozostała nieukończona. Przywiązany do rosyjskiego patriotyzmu, trzymał się osobno od całej emigracji rosyjskiej, której przedstawiciele – i nie tylko oni – traktowali jego poglądy jako nacjonalizm. „Samotnik z Vermont”, jak nazwała go zachodnia prasa, coraz bardziej skłaniał się ku pozycjom słowianofilstwa i panslawizmu. W utworach z tego okresu przeciwstawiał demokracji, kulturze i mentalności Zachodu zasady moralne wywodzące się z prawosławia i tradycyjnej religijności „ludu rosyjskiego”. Wywołało to krytykę ze strony innych dysydentów radzieckich, a część z nich, zwłaszcza nastawiona lewicowo, traktowała go jako skrytego monarchistę, tęskniącego za rządami autorytarnymi, nacjonalistę i izolacjonistę. Sparodiowano go nawet w satyrycznym utworze Władimira Wojnowicza Moskwa 2042 jako Sima Simycza Karnawałowa, mesjanistycznego zbawcę na białym koniu. Gorbaczowowska pierestrojka stała się mimo woli początkiem demontażu Związku Radzieckiego. Świadectwem zmian był choćby fakt, że bez przeszkód można było drukować jego utwory. W Nowym Mirze opublikowano jego wykład noblowski i kilka fragmentów Archipelagu, a we wrześniu 1989 roku Komsomolska Prawda i Litieraturnaja Gazieta zamieściły jego artykuł-manifest Jak odbudować Rosję. Sam Sołżenicyn odnosił się jednak do tych zmian nieufnie i, mimo iż 18 sierpnia 1989 roku przywrócono mu radzieckie obywatelstwo, wrócił do Rosji dopiero 27 maja 1994 roku. Po powrocie odbył szereg podróży wzdłuż całego kraju, od Władywostoku aż do Moskwy. Zamieszkał pod Moskwą w posiadłości otrzymanej od rządu. Włączył się w życie społeczne i publicystyczne, dając serie odczytów, publikując w prasie i prowadząc własny program telewizyjny. Jego zdecydowane poglądy i moralizowanie spowodowały jednak, że po początkowym uznaniu i pewnym wpływie na rosyjskie elity intelektualne, z czasem tracił popularność. We wrześniu 1995 roku zlikwidowano jego program w państwowej telewizji ORT Ostankino. Niemniej, w 1997 roku został wybrany na członka Rosyjskiej Akademii Nauk, a 12 czerwca 2007 roku, podczas obchodów Dnia Rosji, Sołżenicyn odebrał z rąk Władimira Putina wysokiej rangi odznaczenie państwowe.Aleksandr Sołżenicyn zmarł 3 sierpnia 2008 na zawał serca, przeżywszy 89 lat. Jego pogrzeb odbył się 6 sierpnia 2008 na starym cmentarzu przy monasterze Dońskim. W uroczystościach pożegnalnych udział wziął m.in. Prezydent Federacji Rosyjskiej Dmitrij Miedwiediew.
Zobacz stronę autora
Szukamy ofert...
1189 
437 
OPINIE i DYSKUSJE o książce Jeden dzień Iwana Denisowicza
Sam nie wiem, jak to się stało, że zaraz po wstrząsającym „Królu szczurów” sięgnąłem po kolejne wspomnienia obozowe. Trudno jednak o lepsze dopełnienie tematu niż „Jeden dzień Iwana Denisowicza”. Sołżenicyn, podobnie jak Clavell, doświadczył nieludzkich warunków zniewolenia. W obu przypadkach system postawił sobie jeden cel: odebrać człowiekowi resztki człowieczeństwa.
Autor, który przeżył własny wyrok
Aleksandr Sołżenicyn w lutym 1945 roku, będąc kapitanem na froncie, został aresztowany za krytykę Stalina w prywatnym liście. Wyrok: osiem lat łagru. Doświadczenia z obozu w Ekibastuz stały się fundamentem jego debiutu, który pisał w tajemnicy. W 1970 roku otrzymał literacką Nagrodę Nobla, a cztery lata później, po publikacji „Archipelagu GUŁag”, został wydalony z ZSRR. Do ojczyzny wrócił dopiero po dwudziestu latach.
O czym jest „Jeden dzień Iwana Denisowicza”?
Historia publikacji tej książki jest niemal tak fascynująca jak jej treść. W 1962 roku, za osobistą zgodą Chruszczowa, nowela ukazała się w miesięczniku „Nowyj Mir”, wywołując wstrząs w całym bloku wschodnim.
Tytuł mówi wszystko: to kronikarski zapis jednej doby z życia Iwana Denisowicza Szuchowa. Szuchow to prosty chłop, były żołnierz Armii Czerwonej, który trafił do niemieckiej niewoli, a po powrocie do własnej ojczyzny został oskarżony o szpiegostwo. „A ja za co siedzę? Za to, że się w czterdziestym pierwszym nasi nie przygotowali do wojny, tak?” – pyta retorycznie bohater.
Poznajemy jego dzień od przebudzenia o świcie, przez apel, katorżniczą pracę na syberyjskim mrozie, aż po wieczorny powrót. To walka o każdy gram chleba, każdą chwilę ciepła i każdy okruch godności.
Moje wrażenia – Jeden dzień. Trzy tysiące przed nim.
Od lat zbierałem się do „Archipelagu GUŁag”, ale ta „skrócona” wersja losów łagiernika uświadomiła mi potęgę pióra Sołżenicyna. Autor operuje stylem skupionym, niemal beznamiętnym, unikając łzawych wzruszeń. Ta chłodna, kronikarska relacja jest o wiele bardziej piorunująca niż najmocniejsze przymiotniki.
Sołżenicyn analizuje człowieczeństwo w warunkach, gdzie liczy się tylko siła i cwaniactwo. Ale to nie jest książka wyłącznie o brutalności. To opowieść o tym, czego system nie jest w stanie zabrać: o małych rytuałach dających sens i o dumie rzemieślnika. Scena, w której Iwan Denisowicz kładzie blok muru idealnie prosto – mimo że buduje własne więzienie – jest jednym z najmocniejszych literackich dowodów na triumf ducha nad materią.
Podsumowanie – Lekcja wolności
Ta książka to nie jest lektura do herbaty. Po niej inaczej patrzy się na własną wolność, na pajdę chleba i na możliwość mówienia tego, co się myśli, bez strachu przed wyrokiem w kieszeni. Sołżenicyn udowodnił, że nawet w sercu nieludzkiego systemu można zachować twarz.
Zakończenie książki poraża: „W jego wyroku było takich dni od gwizdka do gwizdka trzy tysiące sześćset sześćdziesiąt trzy. Z powodu lat przestępnych doszły trzy dni dodatkowe”. I zapada cisza.
Ocena: 9/10 ⭐⭐
Sam nie wiem, jak to się stało, że zaraz po wstrząsającym „Królu szczurów” sięgnąłem po kolejne wspomnienia obozowe. Trudno jednak o lepsze dopełnienie tematu niż „Jeden dzień Iwana Denisowicza”. Sołżenicyn, podobnie jak Clavell, doświadczył nieludzkich warunków zniewolenia. W obu przypadkach system postawił sobie jeden cel: odebrać człowiekowi resztki człowieczeństwa....
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toŻycie Aleksandra Sołżenicyna pełne było nieoczekiwanych i dramatycznych zawirowań. Do 1945 roku był cenionym rosyjskim naukowcem i żołnierzem. Kiedy jednak NKWD przechwyciła jego list, w którym odważył się skrytykować wojenną politykę Stalina i rosyjskiego rządu, został oskarżony o agitację antyradziecką, próbę utworzenia organizacji antypaństwowej i otrzymał wyrok ośmiu lat wychowawczego obozu pracy (1945-1953). Tam miał okazję zobaczyć czym jest upodlenie i zniewolenie jakiemu poddawani byli więźniowie łagrów.
Główny bohater opowiadania Sołżenicyna Iwan Denisowicz Szuchow jest postacią, która reprezentuje typowe cechy więźnia sowieckiego obozu pracy. Opis jednego dnia z obozowej egzystencji Iwana Denisowicza to opowieść o tym, jak funkcjonuje się tam, za zasiekami z drutu kolczastego, gdzie nadzieja umiera z każdym kolejnym rozpoczynającym się dniem i odżywa wraz z zachodzącym słońcem. Opowieść jednym dniu statystycznego rosyjskiego zeka
🔰"W jego wyroku było takich dni od gwizdka do gwizdka trzy tysiące sześćset pięćdziesiąt trzy. Z powodu lat przestępnych doszły trzy dni dodatkowe...".
Sołżenicyn, co jest oczywistym spadkiem po własnej łagrowej przeprawie, z łatwością zagłębia się w psychikę więźnia i maluje niezwykle realistyczny obraz obozu pracy. Jest przecież człowiekiem z wewnątrz, kimś, kto przeżył i widział to wszystko na własnej skórze.
Więźniowie łagrów stanowili swego rodzaju małe państewko z własnymi strukturami i mechanizmami wewnętrznej regulacji. W opowiadaniu pisarz zobrazował wewnętrzną hierarchię obozową oraz rywalizację zeków o jedzenie, odzież i tytoń. Pokazał także wszechobecną korupcję i złodziejstwo. W łagrze nie liczyły się pozycje, które osadzeni zajmowali przed wyrokiem na wolności. Tutaj zaczynali życie "od zera" budując nowe hierarchie i zajmując w nich określone miejsce.
🔰"Kto jest największym wrogiem więźnia? Inny więzień. Gdyby wszyscy aresztanci trzymali sztamę, nie miałoby nad nimi naczalstwo żadnej władzy... eeech!...".
🔰"Brygada w łagrze to takie urządzenie, żeby naczalstwo nie musiało zeków poganiać, żeby więźniowie poganiali samych siebie. W brygadzie jest tak: albo wszyscy dostają dodatkowy chleb, albo wszyscy wyzdychają. Ty, bydlaku, nie pracujesz, a ja przez ciebie będę siedział głodny?! O, nie, i ty haruj, ścierwo!".
Przez służbę obozową traktowani byli niemal jak zwierzęta. Z czasem sami zaczynali je przypominać i tak też się zachowywać. Na każdym kroku występowały: służalczość i donosicielstwo. Bardzo nieliczni potrafili w obliczu głodu i okrucieństwa zachować okruchy ludzkiej godności.
Opowiadanie jest ponurym świadectwem, które w klarowny sposób ukazuje rzeczywistość GUłagów, dając choć szczątkowe wyobrażenie o tym, co było skrzętnie ukrywane przez rosyjską władzę.
Warto wspomnieć, że „Jeden dzień z życia Iwana Denisowicza” był literackim debiutem autora. Pisarz nadał mu tytuł "Jeden dzień pewnego zeka" i korzystając ze względnej swobody panującej w okresie chruszczowowskiej „odwilży” przekazał je do druku w czasopiśmie „Nowyj Mir” w 1959 roku. Chruszczow, po redakcyjnych zmianach -dotyczących m.in. tytułu – zgodził się na druk, po uprzednim przekonaniu do tego pomysłu Prezydium KC KPZR.
"Odwilż" nie trwała jednak długo. Po przejęciu władzy przez Leonida Breżniewa, Sołżenicyn znalazł się znowu na cenzurowanym. We wrześniu 1965 roku KGB skonfiskowało archiwum pisarza, a rok później został on objęty nieoficjalnym zakazem publikacji. Ocalałe lub odtworzone utwory pisarz przekazywał na Zachód, stopniowo zezwalając na ich publikację.
Na podstawie opowiadania Sołżenicyna rosyjski reżyser Gleb Panfiłow napisał scenariusz i stworzył film zatytułowany „Iwan Denisowicz”, którego premiera miała miejsce w połowie sierpnia 2021 roku podczas festiwalu filmowego w szwajcarskim Locarno. W tym samym roku film trafił również na ekrany kin rosyjskich.
🪻Przeczytane w ramach wyzwania marcowego 2026: książka, która została sfilmowana (6).
Życie Aleksandra Sołżenicyna pełne było nieoczekiwanych i dramatycznych zawirowań. Do 1945 roku był cenionym rosyjskim naukowcem i żołnierzem. Kiedy jednak NKWD przechwyciła jego list, w którym odważył się skrytykować wojenną politykę Stalina i rosyjskiego rządu, został oskarżony o agitację antyradziecką, próbę utworzenia organizacji antypaństwowej i otrzymał wyrok ośmiu...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toLudzie już zapomnieli. Młody nie uwierzy, że tak ludzie żyli. Miliony ludzi.
No chyba, że chat GPT podpowie.
Ludzie już zapomnieli. Młody nie uwierzy, że tak ludzie żyli. Miliony ludzi.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNo chyba, że chat GPT podpowie.
Opowieść ze sowieckiego łagru musi być wstrząsająca i taki jest ”Jeden dzień z życia Iwana Denisowicza”. Jest to poruszająca relacja codzienności więźnia, tak realistyczna, bo przecież autor opisuje ją z własnej autopsji. Pod kołderką niewolniczego losu, Sołżenicyn analizuje człowieczeństwo w obliczu twardych warunków, w których liczy się tylko siła, przebiegłość i cwaniactwo. W socjalistycznym idealnym świecie miało nie być podziałów klasowych, a tutaj jest tyle pogardy. We wspólnocie socjalistycznej ludzie mieli stać się ludźmi wolnymi…
Opowieść ze sowieckiego łagru musi być wstrząsająca i taki jest ”Jeden dzień z życia Iwana Denisowicza”. Jest to poruszająca relacja codzienności więźnia, tak realistyczna, bo przecież autor opisuje ją z własnej autopsji. Pod kołderką niewolniczego losu, Sołżenicyn analizuje człowieczeństwo w obliczu twardych warunków, w których liczy się tylko siła, przebiegłość i...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toJedna z książek opisująca życie w łagrach. Tak jak tytuł wskazuje, ten utwór opisuje szczegółowo cały dzień jednego z więźniów obozu sowieckiego. Władze radzieckie zsyłali do obozów niewinnych ludzi. Główny bohater, Iwan Denisowicz Szuchow, żołnierz Armii Radzieckiej, tak opisuje swoje przewinienie:
„A ja za co siedzę? Za to, że się w czterdziestym pierwszym nasi nie przygotowali do wojny, tak, za to?”
Władze sowieckie zamykali w obozach swoich żołnierzy, którzy byli w niewoli u Niemców, oskarżając ich o szpiegostwo.
Życie tych ludzi w łagrach sowieckich zamieniało się w koszmar. I Sołżenicyn w swoim utworze opisuje dokładnie, jak wyglądało życie skazanych, ich wegetowanie w zimnych barakach, walka o nędzne posiłki, czy wykańczająca praca fizyczna. Słabi ginęli, przeżywali silniejsi.
Aleksander Sołżenicyn, kapitan artylerii Armii Czerwonej, w 1945 r. został aresztowany, siedział w więzieniach stalinowskich, potem zesłany do obozu pracy, więc wiedział o czym pisze.
Temat znany mi z innej literatury, ale każdą pozycję opisującą bestialstwo tamtego reżimu warto czytać. A to opowiadanie Sołżenicyna dobrze się czyta, chętnie sięgnę po inne jego utwory.
Jedna z książek opisująca życie w łagrach. Tak jak tytuł wskazuje, ten utwór opisuje szczegółowo cały dzień jednego z więźniów obozu sowieckiego. Władze radzieckie zsyłali do obozów niewinnych ludzi. Główny bohater, Iwan Denisowicz Szuchow, żołnierz Armii Radzieckiej, tak opisuje swoje przewinienie:
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to„A ja za co siedzę? Za to, że się w czterdziestym pierwszym nasi nie...
Na Syberii….
Z opowiadaniem Aleksandra Sołżenicyna „Jeden dzień Iwana Dienisowicza” wiąże się ciekawa opowieść mojej znajomej.
Owa znajoma całe życie przepracowała w bibliotece pedagogicznej, czyli takowej głównie dla nauczycieli. Tu trafiały książki o nauczaniu, metodyce, pedagogice, psychologii. Jako były nauczyciel tez często zaglądałam, bo biblioteka pedagogiczna miał naprawdę dużo do zaoferowania zwłaszcza młodemu nauczycielowi. Ja szukałam głównie opracowań lektur szkolnych, ponieważ uczyłam polskiego.
Na przełomie lat 80/90 nastąpiła zmiana ustroju i zmienił się kanon lektur. Akurat szkoły podstawowej to aż tak bardzo nie dotknęło, ale średnią – owszem. Właśnie w trakcie owych zmian do biblioteki zawitała sława miejscowego nauczycielstwa, pani uważana za najlepszą w dawnym układzie warszawskim, symbol niezłomności, wiedzy, elokwencji i inteligencji – miejscowa polonistka. Kłaniano jej się wszędzie i zawsze, a ona delikatnie skłaniała głowę, nie odpowiadając głośno na pozdrowienie. Wszak ikoną była. I oto ta pani pojawiła się w bibliotece z problemem. Na listę lektur dostało się w/w opowiadanie. „Czy są już jakieś metodyczne wskazówki do opracowania tego utworu? Jak i o czym rozmawiać z młodzieżą na jego temat? Jakieś wytyczne? Bo nie wiadomo co tu jest dobre, a co złe….” Czar ikony prysnął. To przecież pani, wybitna polonistka, powinna interpretować, analizować, proponować – chciała krzyknąć znajoma, ale powiedziała tylko „Nie, nie ma”. Gwiazda, która właśnie straciła blask, była zmartwiona, zakłopotana i w ogóle powalona przez pozycję na liście lektur.
Czymże zatem jest ów tekst, że autorytety traciły swą wartość? Dla kogoś, kto najpierw przeczytał „Archipelag GUŁag” jest to wstęp do wielkiej opowieści o sowieckich łagrach, o których się nie mówiło. Wiadomo było, że coś takiego jest, ale określano mianem „więzienie” na Syberii. Ta akurat Polakom była znana. Zatem opowiadanie Sołżenicyna opowiada po prostu o jednym dniu, takim normalnym dniu, a nawet dobrym dniu, w więzieniu pośród śniegów.
Czym ten tekst był w latach poprzedzających „Archipelag….”? Czymś, co wywoływał szok i niedowierzanie. Walka autora o wydanie tekstu drukiem oznaczała, iż mamy do czynienia z tekstem o wielkiej sile rażenia. Czy dlatego w 1970 Sołżenicyna nagrodzono Nagrodą Nobla?
A jaki to tekst? Bardzo prosty. Bardzo zwyczajny. Bez fajerwerków. Bez szukania nowatorskich form przekazu czy eksperymentów językowych. Praktycznie niewiele się dzieje. Główny bohater wstaje i kładzie się spać. Taki normalny opis pracy podczas mrozu, rewizji, jedzenie lub jego braku. Takie wszystko spokojne…. Bo to właśnie jest siła tekstu. Bez emocji, bez namiętności, bez adrenaliny pokazana nienormalność, a zwłaszcza upodlenie człowieka przez człowieka.
W naszej literaturze też to mamy. Nosi tytuł „Medaliony”, a twórcą jest Zofia Nałkowska. Niby inne czasy, niby inny wróg. Niestety, okrucieństwo istoty zwanej ludzką takie samo….
Na Syberii….
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toZ opowiadaniem Aleksandra Sołżenicyna „Jeden dzień Iwana Dienisowicza” wiąże się ciekawa opowieść mojej znajomej.
Owa znajoma całe życie przepracowała w bibliotece pedagogicznej, czyli takowej głównie dla nauczycieli. Tu trafiały książki o nauczaniu, metodyce, pedagogice, psychologii. Jako były nauczyciel tez często zaglądałam, bo biblioteka pedagogiczna miał...
159/130/2025
Napisana jest w taki sposób, że w ogóle czytelnika nie dotyka. Nie rusza, znaczy. Autor ma duży dystans do obozu, do bohaterów, do powszechnego złodziejstwa i przemocy. Słusznie, gdyby pisał z zaangażowaniem, to on by zwariował, a większość z nas nie dałaby rady czytać.
Z tego chyba powodu poddałam się po niecałych 40 stronach Archipelagu GUŁag". Takie to było nudne. Przez ten dystans, podejście reportażowe, wręcz prawie naukowe.
"Silniejszy słabszemu nie przepuści."
"U nas to powiadali, że stary miesiąc [księżyc] Bóg na gwiazdy kruszy. (...) Gwiazdy przecie czasami spadają, trzeba uzupełnić."
"Zasypiał Szuchow w pełni zadowolony. Wiele mu się tego dnia udało: nie poszedł do karceru, brygady nie pognano na Socgorodok, przy obiedzie podprowadził kaszę, brygadzista dobrze załatwił normę, dobrze się Szuchowowi murowało, nie podpadł na kipiszu ze swoim kawałkiem stali, wieczorem zarobił u Cezara, kupił tytoń. I nie zachorował, przetrzymał. Minął dzień niczym niezmącony, nieomal szczęśliwy."
159/130/2025
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNapisana jest w taki sposób, że w ogóle czytelnika nie dotyka. Nie rusza, znaczy. Autor ma duży dystans do obozu, do bohaterów, do powszechnego złodziejstwa i przemocy. Słusznie, gdyby pisał z zaangażowaniem, to on by zwariował, a większość z nas nie dałaby rady czytać.
Z tego chyba powodu poddałam się po niecałych 40 stronach Archipelagu GUŁag". Takie to było...
Zwiastun "Archipelagu GULag".
Zwiastun "Archipelagu GULag".
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toUwielbiam Sołżenicyna za ,,Archipelag Gułag" dlatego z wielką ochotą sięgnąłem po kolejne dzieło. Obraz życia w sowieckim więzieniu. Literatura ciężka, ale z życia wzięta. O tym, jakie piekło na ziemi może zgotować człowiek człowiekowi. Większość zwyczajów z obozowej codzienności jest mi już znana z poprzedniego dzieła, to tylko przypomnienie sobie tego i owego.
Widzę też jak wiele rzeczy przeszło z sowieckiego życia więziennego do czasów współczesnych. Wnikliwego czytelnika zaskoczy, ileż praktyk z ZSRR jest stosowanych do dziś. Masakra. Książka na plus, ale bez wysokiej oceny, bo taka krótka. Ledwo się zaczęła, a tu już koniec. Nie, abym popierał Rosję, Putina, ale lubię literaturę sowiecką, która nie popiera, ale krytykuje i opisuje reżim komunistyczny albo terror stalinowski. Jeden z moich ulubionych działów tematycznych z historii XX wieku. Popieram! Jednakże to jest już ciut słabszy Sołżenicyn. Archipelag wymiata!
Uwielbiam Sołżenicyna za ,,Archipelag Gułag" dlatego z wielką ochotą sięgnąłem po kolejne dzieło. Obraz życia w sowieckim więzieniu. Literatura ciężka, ale z życia wzięta. O tym, jakie piekło na ziemi może zgotować człowiek człowiekowi. Większość zwyczajów z obozowej codzienności jest mi już znana z poprzedniego dzieła, to tylko przypomnienie sobie tego i owego.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWidzę też...
niech no tylko ktoś da radę przeczytać ją 3653 razy (lata przestępne dodają 3 dodatkowe dni),i tak nie zazna mroku choćby jednego dnia Iwana Denisowicza...
debiut, pierwotnie niedopuszczony do druku ze względu na brak jakiejkolwiek pozytywnej postaci...
zakazana w ZSRS - od 1964 do 1988 - krytyka łagrów, demaskowanie systemu represji...
niech no tylko ktoś da radę przeczytać ją 3653 razy (lata przestępne dodają 3 dodatkowe dni),i tak nie zazna mroku choćby jednego dnia Iwana Denisowicza...
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo todebiut, pierwotnie niedopuszczony do druku ze względu na brak jakiejkolwiek pozytywnej postaci...
zakazana w ZSRS - od 1964 do 1988 - krytyka łagrów, demaskowanie systemu represji...