W łóżku z królem

Moja fascynacja Tudorami trwa od ładnych paru lat, a zapoczątkował ją serial Dynastia Tudorów. Książka Kelly Hart ma na celu przybliżenie postaci sześciu żon Henryka VIII, oraz całkiem sporego grona kochanek króla Anglii. Dobra książka, chociaż według mnie autorka skupiła się głównie na osobie Anny Boleyn, pozostałym żonom nie poświęciła zbyt dużej uwagi. Szczególnie brakowało mi rozwinięcia tematu rozwodu Henryka i Katarzyny Aragońskiej i Aktu Supremacji, który odegrał ogromną rolę w historii Anglii. Myślę, że książka dobrze wprowadza w historię Henryka VIII i jego sześciu żon. Na początek przygody z Tudorami jest ok, ale bardziej zainteresowani tematem mogą poczuć mały niedosyt.

"Kochanki i królowe. Władza kobiet" Benedetty Craveri to niewątpliwie ciekawa pozycja dla tych, którzy lubią dobrze napisane książki popularyzujące historię. Autorka zaczyna swoją podróż w czasie od niepopularnej Włoszki, Katarzyny Medycejskiej, a kończy na znienawidzonej Austriaczce, Marii Antoninie, po drodze portretując Polkę: Marię Leszczyńską. Ta ostatnia nie zajmuje jednak ani zbyt dużo miejsca, ani uwagi autorki, podobnie jak pewnie nie zajmowała specjalnie dużo uwagi dworu, którym miała władać, czy nawet własnego małżonka. No cóż, podtytuł książki brzmi "Władza kobiet", jaką władzę miała córka Stanisława Leszczyńskiego? Maria była miła, ciepła, pobożna, płodna, co było zaletą dla królowej, ale jej charakter nie przystawał ani do francuskiego dworu, ani do jej królewskiego małżonka. O wiele więcej uwagi Craveri w "Kochankach i królowych" poświęca Annie Austriaczce, Małgorzacie, którą nazywamy "królową Margot" i Madame de Montespan. Te, podobnie jak i pozostałe postaci przedstawione w książce Craveri, odmalowane są ze starannością historyka, szacunkiem dla źródeł i sympatią. Benedetta Craveri nie tylko pokazuje jak współcześni opisywali bohaterki królewskich łożnic, ale i rysuje szerszy portret społeczeństwa, które je wydało. Fascynująca jest obserwowanie roli Kościoła w tych wszystkich układach i menuetach społecznych związanych ze zdradami małżeńskimi popełnianymi na lewo i prawo. Z jednej strony potępienie, z drugiej, kiedy to Kościołowi odpowiadało, przyjmowanie pieniędzy i szukanie poparcia dobrze ustawionych pań. Craveri w swojej książce odwołuje się często do sztuki z okresu, przywołując ikonografię, cytując literaturę lub druki ulotne. Robi to, żeby osadzić życie sławnych i osławionych w kontekście intelektualnym i artystycznym epoki. To ważne, bo przechodzimy z nią i jej bohaterami od Renesansu przez barok, po Oświecenie, zmieniają się nie tylko władcy, ale i sztuka i gusta. Craveri pokazuje, że aczkolwiek zwykło się mówić o kochankach królów, że są opętane żądzą władzy bardziej niż po prostu żądzą, to nikt z tych, którzy grawitowali w kierunku dworu królów Francji nie był inny. Craveri pokazuje cyniczne mechanizmy oczerniania i wyśmiewania, czasem mające korzenie w zazdrości, czasem w hipokryzji, czasem w autentycznym i szczerym oburzeniu, a czasem wreszcie w obawie przed tą najstraszniejszą z rzeczy: "kobietą u władzy". Królowe w książce "Kochanki i królowe. Władza kobiet" Benedetty Craveri nie zawsze jaśnieją blaskiem czystości i cnoty, rozumianej szerzej, niż tylko seksualnie. Są czasem drapieżne, czasem nierozsądne lub zwyczajnie głupie. Czasem są słabe, czasem zbyt silne i nie umieją tego ukryć. Ale i królewscy mężowie/kochankowie także nie błyszczą. Można by się w nich zakochać, ale czy któregoś da się polubić? Nie sądzę. A taką panią du Barry polubiłabym. Wielką zaletą książki "Kochanki i królowe. Władza kobiet" Benedetty Craveri jest to, że czytając ją, myśli się nie tylko o faktach, datach, koligacjach, ekscytującym lub nudnym życiu dworu, tylko o ludziach, których autorka ożywiła na kartach książki. Co jest wadą? To, co bywa wszelkich popularnonaukowych książek historycznych: psychologizowanie i zgadywanie, co postać lub postaci myślały i miały na myśli. Otóż jeśli nie ma dokumentów pisanych ich ręką, to tego wiedzieć nie będziemy, a nawet jeśli i listy się zachowały, to bywały i bywają potężnym narzędziem autokreacji. Zatem wolałabym, żeby historycy nie wchodzili na tereny zarezerwowane dla pisarzy i artystów. Jednak zdecydowanie polecam "Kochanki i królowe. Władza kobiet" Benedetty Craveri wszystkim tym, którzy chcą z wypiekami czytać o prawdziwej historii i jej bohaterach.

Wg. opisu okładkowego, książka Farquhara to "szokująco prawdziwe opowieści o najnikczemniejszych, najdziwaczniejszych i najbardziej rozwiązłych królach, królowych, carach i cesarzach". I w zasadzie na tym opiera się cała jej treść. Mamy tu szereg ciekawostek o przeróżnych władcach, ich rodzinach, ale też podstępnych poddanych i sługach, a także niemoralnych papieżach i innych przedstawicielach religijnych. Całość jest przedstawiona w całkiem przyjemnej do czytania, skondensowanej formie, nawet osoby nie będące zaznajomione jakoś szczegółowo z historią poszczególnych dynastii, ogarną poszczególne zawiłości i powiązania pomiędzy poszczególnymi, opisywanymi osobami. Sporo tu, jak można się spodziewać, wątków erotycznych, morderstw, opisów stosowanych tortur, czy wymyślnych zachcianek ludzi władzy. A fantazję mieli oni szczególną, faktycznie, zdarzały się opisy mocno wykraczające poza normy, aczkolwiek większość władców miała dość podobne upodobania i wiele anegdot bywało zbliżonych do siebie. Dla bardziej wnikliwych badaczy historii pomocnym dodatkiem są drzewa genealogiczne, oś czasu oraz notki "w pigułce" o królach Anglii, Francji i Rosji. Małym minusem jest sam układ logistyczny książki - ułożony tematyką, a nie postaciami, przez co nie raz o tej samej osobie czytamy w kilku rozdziałach, co wzbudza nieco poczucia chaosu. Całkiem luźna i przyjemna lektura, wielu z tych ciekawostek nie znałam wcześniej. Dla zainteresowanych tematem mogę polecić.

To już nie pierwsza pozycja Pani Agnieszki, którą czytam. Uwielbiam to w jak obrazowy i przystępny sposób opisuje życie ludzi minionych epok. Jak z perspektywy nas współczesnych wyglądała ich codzienność, w książce nie brakuje humoru, pikantnych i trafnych ciekawostek. Polecam!

Książka zawiera biografie sześciu panujących (jak dotąd) królowych Anglii. Z konieczności niezbyt rozbudowane, oświetlają jednak zarówno ogólny obraz danej epoki, jak i osoby samych władczyń. Autorka potrafi przy tym podać wiele informacji, anegdot czy ciekawostek mniej dotąd znanych, i to zarówno dla postaci niekoniecznie popularnych (Maria II czy Anna Stuart), jak i posiadających już liczne biografie (wydane również w języku polskim): Marii Tudor, Elżbiety I, Wiktorii oraz Elżbiety II. Co ciekawe, nie powiela stereotypów. Potrafi wskazać pozytywy nawet u dyżurnego „chłopca do bicia” angielskiej publicystyki i propagandy – czyli u Marii Krwawej (Tudor), a z drugiej strony liczne i to wcale poważne wady władczyń zaliczanych do panteonu narodowej dumy Anglików – Elżbiety I oraz Wiktorii. Nie szczędzi też słów krytyki obecnie panującej królowej, Elżbiecie II. Co prawda, tonuje wymowę tych uwag (co jest zresztą zrozumiałe u poddanej Korony Brytyjskiej), ale zarzutów nie brakuje. Jak mamy okazję przekonać się na kartach książki, Elżbieta I za mniejsze przewinienia wysyłała ludzi pióra do Tower i na szafot. W tekście pojawiają się akcenty feministyczne, jednak nie w sposób nachalny, który zdominowałby całość opracowania. Można za to wskazać pewne niekonsekwencje, np. Autorka chwali Elżbietę I za w miarę tolerancyjną politykę, co pozwoliło jakoby uniknąć w kraju wojen religijnych (wyniszczających wówczas wiele państw Europy), by już na następnej stronie wspomnieć (jednym zdaniem) o tzw. rebelii północnej czyli największym, motywowanym religijnie, zbrojnym buncie katolików za panowania Elżbiety (zresztą traktowanych w najlepszym razie jako poddani „drugiego sortu” i nieufnie). Całość czyta się dobrze i z zainteresowaniem, chociaż można mieć uwagi do pracy polskich tłumaczy oraz redakcji, w atrakcyjny sposób poszerzając przy tym wiedzę o dziejach Anglii.

Zgrabna praca popularnonaukowa. Przyjazny, gawędziarski styl i staranie się aby nie przytłoczyć czytelnika suchymi danymi. Nie jest to praca stricte obiektywna, a raczej powielanie pewnej legendy Katarzyny II przy uwzględnieniu głosów krytycznych zachodnich dyplomatów. Troyat pomija bądź streszcza pewne wydarzenia historyczne, które z perspektywy Petersburga nie były nazbyt ważne. Katarzyna w tej książce jest postacią żywą, z krwi i kości, ulegającą namiętnością w rozsądnym stopniu. Stopniowo stająca się władczynią absolutną kosztem swych dziecięcych poglądów liberalnych. Z pewnymi wadami jak umiłowanie pochlebstw, obżarstwa oraz - oczywiście - mężczyzn. Troyat bardziej stereotypowo omawia "postacie poboczne" jak choćby Pawła I, przyszłego cara. Cóż... nie można mieć wszystkiego. Niewątpliwie największym plusem jest częste przytaczanie charakterystyki mentalnej Rosjan, z ich skłonnością do popadania w skrajności i lubowaniu się w mistyce. To pokrywa się z tym co wiem o słowiańszczyźnie wschodniej - miło było ujrzeć potwierdzenie posiadanych przeze mnie informacji. Generalnie mogę polecić każdemu, zwłaszcza nowicjuszowi gdyż jest to książka z tych przyjaźniejszych w lekturze.

Szczerze pisząc, zmęczyłam się lekturą tej powieści, mimo że z zasady powieści historyczne bardzo lubię. Miała ochotę odłożyć po połowie, zniesmaczona ukazaniem Morusa jako fanatycznego prześladowcę innowierców, lubującego się w torturach etc. Nie sądzę, że pozostałby świętym katolickim, gdyby była to prawda a nie jedynie insynuacje protestantów. Wątek romansowy też mnie nie zachwycił, więc - mimo wielu odniesień do malarstwa, historii, interpretacji znanego wszak dzieła, raczej po książki tej autorki nie sięgnę.

Burzliwe dzieje dynastii Tudorów należą do najczęściej przedstawianych, czy to w pracach ściśle historycznych, popularnonaukowych, powieściach albo filmach. Można zaryzykować twierdzenie, że to najlepiej znany przeciętnemu „zjadaczowi chleba” ród królewski w historii świata. W tych okolicznościach porywanie się na kolejną książkę popularno-naukową, poruszającą ten temat, wydaje się przedsięwzięciem raczej śmiałym. A jednak D. Starkey radzi sobie zadziwiająco dobrze. Po pierwsze, dzięki autentycznemu talentowi literackiemu - pisze barwnie, zajmująco, potrafi wciągnąć czytelnika, książkę pochłania się niczym powieść. Po drugie, ma coś do powiedzenia. Nie ogranicza się do relacjonowania ogólnie znanych wydarzeń oraz powtarzania dotychczasowych opinii. Na podstawie źródeł i literatury wyciąga oraz przedstawia własne wnioski. Nie ze wszystkimi można się zgodzić, np. z tezą, że to śmiertelnie chory, piętnastoletni Edward VI, kierując się względami religijnymi, samodzielnie ułożył w 1553 r. plan odsunięcia od sukcesji obydwu sióstr - Marii oraz Elżbiety i przekazania tronu kuzynce – lady Jane Grey (własnoręcznie spisany projekt nowego porządku sukcesji to zbyt słaby dowód, choremu, małoletniemu monarsze ktoś mógł go podyktować). Za tym wszystkim stał raczej sprawujący faktyczne rządy regencyjne książę Northumberland, który zdążył już ożenić własnego syna z nową kandydatką do tronu, a następnie odegrał główną rolę w nieudanej ostatecznie próbie uzurpacji po śmierci Edwarda. Za co zapłacił zresztą głową, ścięty za zdradę. Inne wnioski D. Starkey'a wydają się bardziej uzasadnione. Wykazuje np., iż Elżbieta oraz jej otoczenie nieustannie spiskowali przeciwko rządom Marii Tudor, na co władze zebrały w końcu obciążające dowody. Elżbietę uratowała interwencja króla Hiszpanii Filipa II Habsburga (a zarazem męża Marii, na którą posiadał wielki wpływ). W razie upadku i śmierci Elżbiety, zgodnie z prawem dynastycznym tron przypadłby wówczas królowej Szkocji, Marii Stuart, żonie delfina Francji. Wobec fiaska nadziei na narodziny potomka niemłodej już i słabego zdrowia Marii Tudor, Filip wolał widzieć na tronie angielskim podejrzaną nawet o herezję (udawała wówczas nawrócenie na katolicyzm) Elżbietę, niż żarliwą katoliczkę Marię Stuart, powiązaną z Francją, głównym, politycznym wrogiem Habsburgów. W konflikcie religii oraz interesów politycznych wygrały u Filipa te drugie. D. Starkey trafnie to podkreśla, odrzucając przy okazji „kanoniczną” wersję tradycyjnej historiografii angielskiej, iż „niewinna i niczego nieświadoma” Elżbieta dochowywała pełnej lojalności usiłującej ją zgubić i szukającej tylko pretekstu do wysłania siostry na szafot Marii. W tych warunkach ocalenie i ostateczne wstąpienie na tron Elżbiety (znakomicie zresztą przez nią przygotowane wobec pogłębiającej się choroby oraz niepopularności Marii) zakrawałyby na istny cud. I tak też tradycyjnie to przedstawiano. Ciekawa jest też teza, iż dorastającej, szesnastoletniej Elżbiecie wcale nie były niemiłe nachalne i dość prymitywne zaloty ojczyma, lorda admirała Thomasa Seymoura, mężczyzny o bardzo atrakcyjnej powierzchowności i wesołym ogólnie usposobieniu. Tradycyjnie uważa się, iż ta forma molestowania młodej dziewczyny zrodziła następnie wstręt Elżbiety do życia erotycznego. Tutaj trudno już ocenić trafność odmiennych przypuszczeń Autora, wkracza bowiem w sferę intymnych przeżyć osobistych, nie oświetlonych źródłowo. Wysoką ogólnie ocenę pracy obniżają rozdziały końcowe. Wyzbywając się jakiegokolwiek krytycyzmu wobec Elżbiety (o dziwo, wykazywanego wcześniej), D. Starkey przedstawia po prostu panegiryk na cześć jej osoby i panowania jako królowej. Czyli, jako księżniczka i pretendentka do tronu mogła popełniać błędy, spiskować oraz nie była wolna od wad, po nałożeniu korony stała się jednak władczynią idealną. W szczególności Autor podkreśla wielokrotnie jej humanitaryzm i okazywane miłosierdzie (co kłóci się jednak z realnymi wydarzeniami panowania Elżbiety). Wbrew faktom posuwa się nawet do stwierdzenia, iż za jej panowania panował pokój wewnętrzny w kraju. Przypomniawszy sobie o krwawo stłumionym powstaniu na Północy (w 1569 r.) czy o powstaniu irlandzkim pod koniec panowania, kwituje to wygodnym stwierdzeniem, iż całą winę ponosili wrogowie Elżbiety oraz Anglii, zwłaszcza zewnętrzni. W sumie, te końcowe rozdziały D. Starkey mógłby sobie darować. Cóż, uległ tu tradycyjnej wizji Królowej Gloriany.

Jak sięgam pamięcią, to w kategorii popularyzatorów wiedzy historycznej najwyżej oceniam książki autorstwa Pana Jerzego Besali. Jako wprowadzenie do historii, jako forma poznania z perspektywy ciekawostek, drobnych wydarzeń - pomimo upływu lat literatura ta nadal spełnia swoją rolę. Można oczywiście dyskutować, czy lepiej czyta się książki innych autorów, np. Romualda Romańskiego czy Iwony Kienzler. Moim zdaniem to jednak Pan Jerzy dysponuje lepszym piórem. Ta publikacja to subiektywny, lecz trafny wybór znaczących dla Polski par królewskich. Czyta się dobrze, zaletę stanowi intrygujące ujęcie tematu, choć mam jedno zastrzeżenie. W dorobku pisarskim autora są już odrębne pozycje dotyczące małżeństw królewskich zawieranych w czasach Piastów, Jagiellonów i władców elekcyjnych. Czytelnik, który ma już za sobą lekturę poprzednich książek, może czuć się nieco zawiedziony.

Świetna biografia, ta autorka znana jest z wyszukiwania ciekawych smaczków w życiorysach, ale sprawdzonych, podobno bez fantazji :) Nie znałam wielu niuansow tła historycznego tamtego okresu, a były to totalnie niedzisiejsze warunki życia. Przepaść między arystokracją na Wersalu a mieszkańcami Paryża była naprawdę niewyobrażalna.... Końcówka życia Marii Antoniny też świetnie opisana, nie miałam o tym pojęcia z lekcji historii w szkole.

Książkę czyta się szybko, jest to jak dla mnie interesujący zbiór ciekawostek mocno erotycznych czy też jak kto woli dewiacji czy też rozposania seksualnego w życiu możnych Europy, na podstawie życia dworu i możnych Francji w czasie władania Ludwika XIII, XVI i XV. Przyznam, że niezbyt rozumiem recenzujących tu a poszukujących w tym "dziele" , dysertacji naukowych. Sam bowiem już tytuł mówi, że nie należy się spodziewać wywodów historyczno naukowych. Dałam 6 pkt, ponieważ zafundowano nam zbyt dużo powtórzeń , jakby chcąc podbić obszerność książki.

Spodziewałam się czegoś więcej, czegoś, co zupełnie by mnie pochłonęło przy czytaniu. Styl Naslund jest okropny - w pewnych momentach pasuje do epoki Marii Antoniny a w innych wręcz czuć współczesne naleciałości, należało zdecydować się na jedno rozwiązanie. Ogólnie książka pod względem merytorycznym obwita w ciekawe szczegóły, ale styl... utrudnia poznanie Francji oczami jej królowej.

Jakiś czas temu przeczytałam Rodzinę Borgiów Gdy wpadła mi w ręce książka o Lukrecji byłam bardzo ciekawa czy dama ta będzie tutaj przedstawiona podobnie Co ciekawe fakty z jednej i drugiej ksiązki często są zupełnie rozbierzne Niestety pokrywa się fakt że Lukrecja była tylko narzędziem w rekach ojca i brata którzy powięcili jej szczęście dla swoich niecnych planów osiągnięcia coraz wiekszej władzy i bogactwa Ja polubiłam Lukrecję Może nawet trochę podziwiam jej wolę przetrwania i dostosowania sie do warunków jakie życie jej fundowało Straciła dwóch mężów właśnie przez knowania ojca i brata Nie chciałabym takiej rodziny Ja i Kościół to dwie dalekie od siebie drogi Czytając tą opowieść coraz bardziej przekonuje się że Bóg to Bóg ale kościół to bardzo zła instytucja która od wieków spełnia tylko swoje cele No ale to temat na zupełnie inną dyskusję Ksiązkę czyta się fajnie i szybko Jeśli kto lubi beletrystykę historyczną to nawet może się podobać

Książkę bardzo płynnie się czyta, nic w niej nie denerwuje. Małgorzata po perypetiach w młodych latach znajduje w końcu ukojenie u boku mężczyzny którego szczerze kocha. Jej mąż to bogaty kupiec, który od dawna już gardzi klerem, więc z wielką uciechą postanawia znaleźć osobę piśmienną ( a więc chrześcijańskiego mnicha ) który za ciepłą strawę i kilka miedziaków zgodzi się spisać wspomnienia Małgorzaty. Dla brata Grzegorza to wielka ujma, ale gdy odpasa się na garnuszku nowej zleceniodawczyni, przestaje w niej widzieć bezmyślną istotę stworzoną przez Boga by jedynie służyć mężczyznom, a poznaje nową stronę człowieczeństwa. Ta historia niesie wiele pozytywnej energii czytałam ją z wielką przyjemnością.

Hasło "powieść historyczna" po angielsku brzmi dużo lepiej, choć akurat ta pozycja z "historical" ma niewiele wspólnego, zdecydowanie więcej z "fiction". Ładna bajka przygodowo-romantyczna o czasach XVII-wiecznej słowacji, słynnym zamku w Czachticach i rządzącej nim Elżbiecie Batory, która raczej zupełnie niesłusznie przeszła do historii jako krwawa hrabina. Dużo wątków romantycznych, sporo akcji, wielka szkoda, że sama historia jest tak mocno podkoloryzowana, bo całość czyta się zaskakująco nieźle.

Starkey pisze dobrze, co do tego wątpliwości nie mam; jest to także bardzo dobra robota translatorska, a w przypadku literatury niebeletrystycznej jest to rzecz wyjątkowo ważna. Co nie zmienia faktu, że miałam długie przestoje, a do części o Annie Boleyn (w teorii wszak najciekawszej) podchodziłam kilkukrotnie i czytałam na raty. Rozwód z Katarzyną Aragońską i ślub z Boleyn są oczywiście nierozerwalnie związane z kwestiami religii i polityki Henryka VIII, ale musiałam się ratować audiobookiem, żeby przez niektóre zawiłości się przedrzeć. Starkey - w swoich próbach dotarcia do sedna sprawy - ma tendencję do dużej szczegółowości i dygresyjności, co czasem po prostu męczy. Z drugiej strony niektóre tematy potraktowane zostały mocno skrótowo albo wręcz skwitowane półsłówkami, pozostawiając czytelnika z pytaniami lub niedopowiedzeniami (jest tak choćby z całą sprawą oskarżeń Anny o niewierność królowi, czemu zostało poświęcone dosłownie kilka dość enigmatycznych akapitów). Zdecydowanie bardziej interesowały Starkeya meandry polityczno-religijne związku z Anną niż wątki osobiste i psychologiczne. Rozumiem to oczywiście, ale nie czuję się usatysfakcjonowana. Dodatkowo po mocno rozbudowanej części na temat Anny Boleyn rozdziały dotyczące kolejnych królowych były niewspółmiernie krótkie. I też niektóre interesujące mnie wątki zostały potraktowane po macoszemu. Czasem odnosiłam wrażenie, że od samych królowych interesuje Starkeya bardziej tło polityczno-społeczne i relacje na dworze królewskim. Licentia poetica, ale w takim razie tytuł książki jest nieco mylący. ;)

Nie spodziewałam się, że ta niepozorna książka, będzie tak interesująca. Tylko czy wszystkie opisane tu kobiety, były okrutne i niemoralne? A może musiały być takie, aby przeżyć i utrzymać się przy władzy. A że zdradzały swoich mężów? Wydawane za mąż wbrew swojej woli, niekochane i zdradzane. Warto przeczytać ich historie.

Biografia jest uważana za jedną z najpełniejszych i najbardziej fascynujących, stanowiła inspirację dla późniejszych opracowań. Ceniona za mistrzowski styl i psychologiczną analizę ewolucji charakteru Marii Antoniny. Autor szczegółowo przedstawia Wersal, przyczyny rewolucji francuskiej oraz otoczenie, które kształtowało królową. POLECAM !!!

Trudno jest mi jednoznacznie ocenić tę książkę. Z jednej strony - intrygująca, nie treścią, a formą. Autorka pisze językiem nie tyle potocznym, co momentami kolokwialnym, styl gawędy miesza się tutaj z obscenicznością. I, niestety, mam wrażenie, że to, co miało być novum tej książki (chociaż poprzednie publikacje E. Watały są formalnie dość podobne), stało się jej wadą. Styl, składnia zaczynają po czasie męczyć, nie szokują, a irytują. Odcinając się jednak od strony technicznej, strona merytoryczna jest ciekawa, zwłaszcza dla rusofilów. Rzecz jasna, literatura faktu miesza się tutaj z beletrystyką (co sama Watała argumentuje wrodzoną romantycznością rosyjskiej duszy), dla mnie osobiście jest to jednak plus - publikacji historycznych jest sporo, puryści mają w czym wybierać, a miło czyta się o carycach odkurzonych z patyny czasu i zdjętych z rosyjskiego tronu.