Trzy baśnie

44/130/2026 Przyjemna bajka o fikcyjnym (chociaż niemieckojęzycznym) królestwie w dawnych czasach. Zamki. Powozy. Bale. Mieszczanie. Pusty skarbiec. Ułomny książę, zgodnie z wróżbą cyganki ma przynieść swojemu państwu więcej jedną ręką, niż inni dwiema. I wszystko się sprawdza! Do tego bez poświęceń, bo życie prywatne i służbowe księcia pięknie się splatają. Bardzo ładna opowieść, chociaż długo się mi czytała. Pewnie przez mały druk. Nie ma zdaje się ani jednego wspomnienia o zębach, za to każdy, kto zajmie się jakąś pracą, od razu dostaje rumieńców. To zupełnie inny Mann, niż ten, którego znamy, więc tym bardziej polecam. "...otyła i astmatyczna dama o jaskrawie mieszczańskiej powierzchowności, która jednakże na balach dworskich miała zwyczaj obnażania nieprawdopodobnych obszarów swego biustu." "Wydaje mi się, że ta niewątpliwa i bezwarunkowa niezdatność do wszystkiego innego jest jedynym dowodem i probierzem powołania poety..." "...nie mógł się powtrzymać od poskarżenia się na ból gardła. -To musi pan robić kompresy - powiedział pan Spoelmann. - Czy ma pan ceratkę?"

Ponadczasowa! Mimo upływu lat tematyka pozostaje aktualna. To fundament klasyki, który każdy miłośnik literatury powinien znać .Sięgając po książkę miałam pewne obawy, że sposób pisania może być zbyt wymagający, ale na szczęście nie. To literacka perełka, która udowadnia, że prawdziwa klasyka nie starzeje się nigdy. Pozycja obowiązkowa nie tylko dla miłośników klasyki, ale dla każdego, kto szuka w książce czegoś więcej niż tylko rozrywki. To książka, która uczy, porusza i inspiruje. Czas spędzony w towarzystwie dobrej literatury jest cenny.

Dzieło będące kwintesencją dekadentyzmu. Rozumianego w tym najlepszym, pod względem artystycznym, znaczeniu tego słowa. Salome to kobieta fatalna, doprowadza do tragedii, zakochanego w niej dowódcę straży, do śmierci pożądanego przez siebie, Jana Chrzciciela, i do nieszczęścia pożądającego, z kolei jej, króla Heroda. Oskar Wilde, spersonifikował w jej osobie, wszystkie swoje lęki wobec kobiet, które doprowadziły go do wyboru drogi, za którą czekały kraty więzienia. Dlaczego mężczyźni, boją się kobiet? Zawsze mnie to ciekawiło. Często faceci myślą, że kobieta, to taki kolega, tylko inaczej zbudowany fizycznie. To widać najlepiej w kwestii zalotów. Niezbyt rozumieją, że o ile mężczyzna, pobudza się, jak przycisk włączający komputer, kobieta zaś, jak piec, rozgrzewa się powoli. Myślą, że same wzbudzenie jakiegoś uczucia napięcia erotycznego, rzuci kobietę w ich ramiona, a to jest tylko jeden z czynników. To niezrozumienie kobiet, jest tym większe, im inteligentniejszy jest facet, to jest sprzeczne z intuicją, lecz prawdziwe. Inteligentny namyśla się, co ona sobie pomyśli, gdy zrobię to i tamto, a niezbyt ogarnięty intelektualnie ziomek, po prostu działa. Poza tym, w poznawaniu kobiet, trzeba przełączyć się z trybu logicznego, na tryb zabawowego sposobu myślenia. Intelektualistom trudno to przychodzi, przez co, ich podejście do kobiet, jest nazbyt drętwe. Dlatego nie znoszę w literaturze scen erotycznych, bo pisarze zawsze nieomal, popadają, przy ich pisaniu, w śmieszność, lub wulgarność, za którą, idzie rekompensowanie sobie, kompleksów nieudanego życia miłosnego. Rzadko który pisarz, znał się naprawdę, na tych kwestiach, u nas chyba, Leopold Tyrmand, w literaturze światowej, Dumas, lecz on wzorem dawnych malarzy, raczej firmował swym nazwiskiem, tylko poprawiając, i nadając ostateczny kształt, dziełom swych wyrobników, zatrudnionych w warsztacie Dumasa. Pytanie, czy oni, znali się na kobietach... Tutaj należy oddzielić dwie kwestie, przechwałki autora, ile to miał kobiet, lekko tylko zamaskowane, fikcją fabularną, od konkretu życia. Ci, którzy faktycznie, odnoszą sukcesy na niwie miłosnej, rzadko się tym chwalą, i w swej literaturze i w życiu., podobnie jak pieniądze, te sprawy lubią bowiem cisze. Mam kolegę, który część roku, spędza w Azji - Tajlandia, Filipiny. Jest po pięćdziesiątce, umawia się tam prze Tindera, z dziewczynami, o 25 - 30 lat młodszymi . Jedna powiedzmy przyjeżdża do jego hotelu, na 11.00, druga na 13.00, na 18.00 trzecia, a czwarta na 22.00, oczywiście, to nie są prostytutki, tylko zwykłe dziewczyny, ciekawe, dojrzałego, białego faceta, w Polsce tak łatwo nie będzie, bo odpada nutka egzotyki, jakim jest w Azji, dla nich Europejczyk, ale facet po pięćdziesiątce, może spokojnie poznać, dużo młodszych, powiedzmy, o 25 lat dziewczyn. Oczywiście, jeśli zna się na kobiecej psychice, i pozmawianiu, i oczarowywaniu kobiet. Tylko, czy taki ktoś, pisałby powieści, pełne erotyki? Raczej nie, po co mu sublimować literacko coś, czego nie brak, mu w życiu. Tym samym, intelektualne, wywody, Oskara Wilda, i jemu podobnych intelektualistów, na temat lęku przed kobietami, ich braku wiary w możliwości posiadania powodzenia u dziewczyn, lub wulgarnego rekompensowania sobie życia miłosnego, w sprośnej literaturze, może być dobre literacko, ale dalekie od życia, mężczyzny, który radzi sobie z kobietami. Czytajmy, o kobietach fatalnych, takich jak piękna Salome, nie zarażajmy się jednak, pesymizmem, jej literackiego twórcy, do kobiet, albowiem, każdy, sprytny, facet, nawet po pięćdziesiątce, może mieć piękne dziewczęta u swego boku. I nie musi, bynajmniej za to płacić, jak król Herod, głową, Jana Chrzciciela, za taniec pięknej Salome.

"Spowiedź dziecięcia wieku" to jedna z tych powieści, które konstruują nasz europejski kod kulturowy. To kluczowa powieść epoki romantyzmu, Oczywiście, dzisiaj jezyk trochę inny niż sto lat temu, a i czytelnik jest mniej być może wrażliwy na piękno i harmonię słowa, a nade wszystko, odnoszę wrażenie, zbyt leniwy intelektualnie, aby ogarnąć wszystkie niuanse powieści Musseta. To oczywiście nie jest, jak ktoś na tej stronie reklamuje tę książkę, że to powieść o romansie między autorem (Musset) a znaną nam skądinąd George Sand. Nie jest to także tylko opis cierpień miłosnych Oktawa jedynie jako łzawa ilustrację niepokojów stulecia. "Spowiedź..." należy czytać przede wszystko jako portret francuskiego społeczeństwa współczesnego Mussetowi, które utraciło nadrzedny sen po ówczesnym "końcu historii", jakim była próżnia po Napoleonie, pewnej pustki egzystencjalnej, w jakiej pogrążają się mężczyźni i kobiety. I ich próbach zrekompensowania tej pustki poszukiwaniem miłości.

"(...) Poznałem głos, który słyszałem owej nocy w Santa Lucia. — Przepraszam panią — rzekłem natychmiast. — Nie jestem pani znany, ale spełnić muszę obowiązek, dziękując pani za życzliwość okazaną staremu ziomkowi, który błądził wieczorną porą po ulicach Neapolu. — Pan mnie poznaje — odrzekła — ja poznaję pana również. — Po moich plecach, szanowna pani. — Ach! Pan słyszał, jak mówiłam do męża, że ma pan poczciwe plecy? To nie powinno być dla pana nieprzyjemne. Bardzo by mi było przykro, gdyby pan to inaczej zrozumiał. — Przeciwnie, pochlebiła mi pani. I uwaga pani, przynajmniej w zasadzie, wydaje mi się słuszna i głęboka. Charakter postaci zawiera się nie tylko w rysach twarzy. Są ręce sprytne i ręce bezbarwne. Mogą być kolana obłudne, łokcie samolubne, ramiona aroganckie i poczciwe plecy". 💙 📖 Z książki: 'Zbrodnia Sylwestra Bonnard', Anatole France.

Dyptyk opowieści o cienkiej granicy między szaleństwem, a geniuszem. Obie nowele napisane pięknie, perfekcyjnie - dzięki kunsztowi Balzaca w "Nieznanym arcydziele" każda scena to niemal osobne dzieło sztuki, malarskie, kreowane poprzez światło i cień, zaś w "Gambarze" anielską muzykę tytułowego bohatera zda się niemal dosłyszeć. Utwory sprowadzają się do wspólnego wątku, diametralnie różnymi drogami i z różnym wydźwiękiem, ale postawione obok siebie jasno wskazują na to jak trudno jest przekroczyć geniusz, aby być w stanie dzielić się jego owocami z innymi zamiast zostać przez niego zniszczonym, pożartym, wepchniętym w bezrozumny szał bo o to chyba po prostu łatwo. Wielkość na zbyt słabych ramionach może tylko zmiażdżyć i świadectwo tegoż właśnie stanowią obie nowele zamieszczone w zbiorze. Szczególną rolę, zaskakująco zbieżną, a zarazem na swój sposób odmienną, w obu nowelach odgrywają kobiety i daje to do myślenia w kontekście relacji artysta-muza. Te dwa teksty to moje pierwsze spotkanie z Balzakiem i niewątpliwie nieostatnie bo jestem naprawdę pod wielkim wrażeniem jego literackiego kunsztu i idącego wraz z nim przesłania.

O tym jak nie ulegać społecznym oczekiwaniom. Po raz pierwszy czytałam tę książkę kilkanaście lat temu i z tej pierwszej lektury zapamiętałam tylko scenę trucia się gazem i takie niewyraźne wrażenie, że to było coś innego niż wszystko co dotychczas czytałam, i że mi się bardzo podobało. Tym razem podobało mi się nieco mniej. Jest to książka bardzo wielowątkowa, a przy tym napisana tak jakoś osobliwie. Trudno wyodrębnić tu jakiś główny temat, tak jakby to była książka dosłownie o wszystkim. Jest tu i niewierność małżeńska, nieślubne dzieci, zakazana miłość, dzieci schodzące na złą drogę, uleganie złym wpływom, próby odnalezienia własnej drogi życiowej, dużo rozważań na temat twórczości i samobójstwa, i pewnie pominęłam jeszcze ze dwa tuziny tematów. Trudno też wskazać głównych bohaterów, bo po pierwsze - jest ich mnóstwo, a po drugie - niejednokrotnie ci, którzy wydają się ważni schodzą na dalszy plan, a ci dalszoplanowi zaczynają grać pierwsze skrzypce. W przypadku niemal każdej postaci widzimy tylko jakiś drobny wycinek ich drogi, wiele wątków pozostaje urwanych, bez zamknięcia. Trudno też stwierdzić, kto jest tytułowym "fałszerzem" - przez całą książkę przewija się wątek fałszowania pieniędzy, ale tak naprawdę niemal każda postać jest tu "fałszerzem", kogoś oszukuje, przed kimś udaje. W szczególny sposób rozczulił mnie wątek homoseksualnej miłości, ale nie dlatego że był jakoś szczególnie poruszający, ale przez to że przy pierwszej lekturze mi kompletnie umknął, nie budząc żadnych podejrzeń. Co prawda jest to napisane dość aluzyjnie i enigmatycznie, niemniej wystarczająco jasno, żeby zrozumieć, o co chodzi. A jednak dwudziestoletnim szczawiem będąc, nie załapałam niczego. Ewidentnie byłam kiedyś niewinna jak, z przeproszeniem, nieobsrana łąka, a potem się tak strasznie zepsułam.

Stendhal przybliża historie z czasów zamierzchłych nie nadając im barw poetyckich. Styl opowiadań miał być surowy i podobny do oryginałów, na których się opierał, ale mimo stylistycznej powściągliwości da się zauważyć, że jednak mroczne te historyjki nieco ożywiał własną inwencją. W XIX wieku to musiała być lekka i przyjemna lektura, dzisiaj może sprawiać więcej trudności osobom niezaznajomionym choćby powierzchownie z historią Włoch.

Kiedy to przeczytałem w czasach szarego PRLu - pochorowałem się. Padłem "ofiarą" barokowych opisów, nadmiaru bodźców, kolorów i smaków, chorych pomysłów, które wszystkie były po nic. Dobił mnie opis żółwia, którego skorupę bohater książki diuk Jan des Esseintes kazał ozdobić szlachetnym kamieniami. Wydawało mi się to takie marnotrawne..A jednak zadzialało..

Jest to "mieszanina zuchwałości i nieśmiałości" oraz naiwności i niedojrzałości. Powieść oceniona została przez krytyków jako skandalizująca, kultowa. Odczytywana w wielu warstwach jako powieść o miłości, francuskim mieszczaństwie z początku XX wieku, uwspółcześniony mit o Dafnisie i Chlo. Dla mnie jest to powieść o niedojrzałości, kreowanej na dorosłość.

E.T.A. Hoffmanna, „Kota Mruczysława poglądy na życie”. Wbrew pozorom jest to klasyka literatury, a wróciłam do niej nie dlatego, że jestem kocią matką (tu odchrząkuję znacząco), nie dlatego, że mam jakąś dziką potrzebę czytania klasyki właśnie (choć preferuję), ale dlatego, bo Kot Mruczysław jest zarozumiałym, cynicznym, zapatrzonym w siebie, narcystycznym reprezentantem swojego gatunku, który w sposób bezpośredni komunikuje światu swoją wyjątkowość, talent, bystrość umysłu. Mało tego, źle interpretując rzeczywistość, widzi tylko swoją kocią boskość! 🐱 Powieść zbudowana jest z dwóch – przeplatających się – historii: wspomnianego Kota Mruczysława, wielce osobliwego jegomościa oraz kapelmistrza Jana Kreislera. Wielki Kot Mruczysław, potomek „Kota w Butach”, kształci się na Wielkiego Kota; to figura zabawna, groteskowa – idealne odzwierciedlenie prawdziwej kociej natury. A Jana Kreisler, no cóż – wplątuje się nieszczęśnik w dziwną relację z dwiema kobietami, które reprezentują prawdziwą miłość i żarliwą namiętność. Panowie! No nie ma lekko 😂🤪 Powieść E.T.A. Hoffmanna to powieść humorystyczna, „nadziewana” ironią, satyrą, parodią, ale również filozoficzna – „nadziewana” (powtórzenie celowe) konkretną wiedzą, odniesieniami do poezji, literatury, sztuki. Lekka, łatwa i przyjemna nie jest – bynajmniej 🤔😎 Zmusza do myślenia tych, którzy chcą od książki tego czegoś, tego więcej i mocniej, intensywniej i bardziej, czymkolwiek to jest. Odstraszy pewnie tych, dla których „filozofujący” kot będzie męczący, no ale cóż – humorek ma specyficzny, wysublimowany i nie dla każdego.

Arcydzieło Mauriaca. Otrzymałam dawno temu tę książkę z dedykacją "Oby twoje życie nie toczyło się w kłębowisku żmij" stąd ten tytuł i dedykacja trochę mnie zrażały, jednak po jakimś czasie książka mnie pochłonęła. Bo gdzie to kłębowisko żmij tak naprawdę się umościło? Mauriac z mistrzowską precyzją ukazuje toksyczne rodzinne relacje i napięcia. Pokazuje z jednej strony niszczącą siłę chciwości, z drugiej dlaczego ta chciwość i ciągła chęć poniżenia rodziny tak bardzo Ludwika trzymała przy życiu. Niezwykły portret rodziny wewnętrzu,

Amerykanie w Paryżu belle epoque. Fascynacja, wgląd, eksploracja, ambiwalencja i różnice kulturowe. Podróż do Europy także dzisiaj jest formującym doświadczeniem dla wykształconego obywatela Stanów Zjednoczonych, który poszukuje klucza do własnej rozmytej tożsamości, a może ostatecznego potwierdzenia swojej inności? Świata Henry'go James'a już nie ma, refleksje i obserwacje psychologiczne pisarza nadal jednak nie pozostają bez echa.

Wśród arcydzieł XVIII-wiecznej prozy angielskiej, jedno dzieło wyróżnia się nie tylko precyzją formalną i głębią obserwacji społecznej, ale także niespotykanym dotąd na tym etapie rozwoju powieści poczuciem narracyjnej samoświadomości. Mowa o "The History of Tom Jones, a Foundling" autorstwa Henry'ego Fieldinga, utworze, który nie tylko wyznaczył nowe trajektorie dla rozwoju powieści angielskiej, ale również w sposób zasadniczy zrewolucjonizował sposób, w jaki można opowiadać historię fikcyjną. "Tom Jones" to dzieło monumentalne – nie tylko ze względu na swą objętość, lecz przede wszystkim z powodu ambicji, z jakimi Fielding podszedł do konstruowania swojej opowieści. Autor nie zadowala się snuciem prostej historii miłosnej czy awanturniczej, choć i takich elementów tu nie brakuje. Wręcz przeciwnie – Fielding traktuje swą powieść jako laboratorium narracyjne, miejsce, w którym literatura rozlicza się z samą sobą, a narrator staje się aktywnym uczestnikiem nie tylko procesu opowiadania, lecz również refleksji nad jego sensem i strukturą. Punktem wyjścia dla opowieści jest historia Toma Jonesa, podrzutka przygarniętego przez szlachetnego i uczciwego Squire’a Allworthy’ego. Tom wyrasta na młodzieńca pełnego temperamentu, impulsywnego, czasem lekkomyślnego, ale też obdarzonego autentycznym poczuciem dobra i sprawiedliwości. Jego przeciwieństwem jest Blifil – rzekomo cnotliwy, chłodny i pozornie stateczny młodzieniec, który w istocie reprezentuje to, co najbardziej obłudne i przewrotne w społeczeństwie. Fielding, zresztą, z niebywałą konsekwencją rozkłada na czynniki pierwsze fałsz moralny, jaki przenika warstwy wyższe społeczeństwa brytyjskiego jego epoki. Zestawienie Toma i Blifila nie jest jednak wyłącznie prostą dychotomią dobra i zła. Fielding nie moralizuje w sposób naiwny – jego spojrzenie na człowieka jest pełne realizmu, świadome złożoności natury ludzkiej. Tom, mimo iż popełnia błędy – ulega namiętności, działa impulsywnie, wikła się w nieprzemyślane relacje – nigdy nie traci wewnętrznej uczciwości. Jego niedoskonałość jest ludzka, autentyczna. Fielding wyraźnie opowiada się po stronie życia – z jego nieprzewidywalnością, bogactwem doświadczeń, zmysłowością i niejednoznacznością. Jednym z największych osiągnięć powieści jest kreacja narratora – wszechwiedzącego, ale nie obiektywnego. Narrator Fieldinga nie jest przezroczystym medium, przez które czytelnik bezpośrednio obserwuje wydarzenia. Przeciwnie – to narrator świadomy swojej roli, komentujący akcję, zwracający się bezpośrednio do czytelnika, dzielący się z nim refleksjami na temat literatury, moralności, a czasem zupełnie odbiegający od głównego wątku, by roztoczyć przed nami własne rozważania. Ten metatekstualny poziom opowieści jest jednym z najbardziej nowatorskich aspektów dzieła i stanowi wczesny przykład narracyjnej samoświadomości, która rozwinie się w pełni dopiero w literaturze XX wieku. To właśnie dzięki tej warstwie "Tom Jones" wykracza poza ramy zwykłej powieści obyczajowej czy satyrycznej. Fielding nie tylko opisuje społeczeństwo – on je analizuje, podważa jego mechanizmy i tropi przejawy fałszywej moralności. Księża, nauczyciele, prawnicy, urzędnicy – wszyscy ci przedstawiciele systemu zostają obnażeni jako oportuniści, hipokryci lub zwyczajni głupcy. Najwyraźniej widać to w kontrastach między deklarowaną cnotą a rzeczywistym postępowaniem postaci. Powieść staje się więc nie tylko lustrem, ale i narzędziem krytyki społecznej, podanej jednak z niebywałą erudycją, lekkością i humorem. Nie można pominąć aspektu formalnego – "Tom Jones" jest dziełem doskonale skonstruowanym. Struktura opowieści przypomina klasyczne kompozycje epickie – podział na księgi, obecność prologów w każdej części, rozwój akcji przez perypetie, aż do katharsis w finale. Fielding, będący z wykształcenia prawnikiem i dramaturgiem, doskonale rozumie zasadę jedności kompozycyjnej, a jednocześnie swobodnie ją przełamuje tam, gdzie wymaga tego dynamika narracji. Autor jawnie nawiązuje do klasycznych wzorców – zwłaszcza do Homera i Arystotelesa – nie tylko w strukturze, ale i w refleksji estetycznej. Nie do przecenienia jest także wpływ "Tom Jonesa" na rozwój powieści europejskiej. W Anglii wytyczył drogę dla powieści realistycznej, którą rozwiną m.in. Jane Austen, George Eliot czy Charles Dickens. W kontynentalnej Europie inspirowali się nim pisarze tak różnorodni jak Goethe, Balzac czy Stendhal. Elementy narracyjne zastosowane przez Fieldinga – ironiczny narrator, swobodne operowanie czasem i przestrzenią, rozbudowana introspekcja bohaterów – stały się fundamentem dla nowoczesnej powieści psychologicznej i obyczajowej. Jednym z najbardziej fascynujących wątków dzieła jest problem tożsamości i pochodzenia. Tom, jako podrzutek, nie zna swojej prawdziwej historii, a cała jego podróż – dosłowna i metaforyczna – staje się poszukiwaniem własnego miejsca w świecie. To nie tylko motyw fabularny, ale głęboko filozoficzny – pytanie o to, kim jesteśmy, jeśli nie mamy zakorzenienia w znanym porządku społecznym, a nasze działania nie wynikają z przypisanej roli, lecz z własnych wyborów. Fielding zadaje także fundamentalne pytania o rolę przypadku w ludzkim życiu. W świecie "Tom Jonesa" przypadek, zbieg okoliczności, nieprzewidziane wydarzenie – wszystko to ma decydujące znaczenie. Autor zdaje się mówić, że życie to nie tyle wynik logicznego planu, co splot okoliczności, nad którymi nie mamy kontroli. Ale to właśnie w obliczu tego chaosu ujawnia się prawdziwa natura człowieka – nie w zaplanowanych działaniach, ale w spontanicznych reakcjach, w chwilach próby. Nie sposób nie wspomnieć o języku Fieldinga. Styl powieści jest niezwykle bogaty, pełen ironii, aluzji literackich i filozoficznych. Autor swobodnie żongluje rejestrem stylistycznym – od wzniosłego do kolokwialnego, od erudycyjnego wywodu po błyskotliwy dialog. Ta językowa różnorodność sprawia, że "Tom Jones" jest dziełem żywym, dynamicznym, odpornym na upływ czasu. Czyta się go dziś z tą samą przyjemnością, z jaką czytano go w XVIII wieku – a może nawet większą, bo możemy docenić, jak bardzo wyprzedzał swoją epokę. Warto też zatrzymać się nad samą postacią Toma Jonesa jako bohatera. Nie jest to klasyczny bohater pozytywny w duchu dydaktycznym. Jego siłą nie jest doskonałość, lecz zdolność do refleksji, do zmiany, do przyjmowania konsekwencji własnych czynów. Tom nie jest bierny wobec losu – szuka prawdy, nawet jeśli ta prawda okazuje się bolesna. Jego droga, jakkolwiek pełna błędów i słabości, prowadzi do autentycznego dojrzewania, co czyni z niego jednego z pierwszych bohaterów powieściowych o tak wyraźnym rozwoju wewnętrznym. Złożoność i wielowarstwowość "Tom Jonesa" czyni z tej powieści dzieło nie tylko ważne historycznie, ale i wciąż aktualne. Fielding, opisując społeczeństwo XVIII wieku, mówi coś istotnego o każdej epoce: o ludzkiej hipokryzji, o złudzeniu cnoty, o potrzebie autentyczności, o miłości jako sile wykraczającej poza konwenans. W tym sensie "Tom Jones" to nie tylko powieść o konkretnej rzeczywistości – to powieść o kondycji ludzkiej. Nie ulega wątpliwości, że "Tom Jones" należy do kanonu literatury światowej nie tylko jako świadectwo epoki, ale jako dzieło ponadczasowe – mistrzowskie w formie, bogate w treść, odważne w sądach. To książka, która nie tylko przetrwała próbę czasu, ale wciąż zadaje czytelnikowi najważniejsze pytania: kim jesteś? dlaczego żyjesz tak, a nie inaczej? czy jesteś w stanie odróżnić prawdę od fałszu, dobro od jego pozorów? Na te pytania Fielding nie daje gotowych odpowiedzi – ale zmusza, byśmy ich szukali. I właśnie w tym, w tej egzystencjalnej uczciwości i literackim mistrzostwie, kryje się wielkość tej powieści.

Kobieta, która tymi samymi dłońmi, co przygotowują zmarłe osoby do pochówku, odbiera porody. Inna, która żyje w sposób tak żałośnie niezauważany, że kolejne dowody obojętności wobec niej opisywane przez autora ściskają serce. Dzieci, czyli jak ich nie wychowywać, na przykładzie Pawełka. Wreszcie - postać Rozalii. W tej historii jest dużo wątków. Autor pisze chronologicznie, przeskakując czasami po wiele lat, od zdarzenia do zdarzenia. Przedstawia wiele losów w porywający sposób - ani tak źle, ani dobrze - jak człowiek myśli.

Podczas lektury nie opuszczały mnie skojarzenia z Dołęgą-Mostowiczem. To mniej więcej ta sama półka: sprawnie napisane (szczególnie doceniam opisy Maupassanta - obrazowe, ale zarazem zwięzłe, nie to co u Zoli), niegłupie, i nawet fabuła troszeczkę przypomina "Karierę Nikodema Dyzmy". Ale w ogólnym rozrachunku "Bel-Ami" wydaje się jakiś taki płytki, szczególnie gdy go porównać z Rastignakiem u Balzaca. W pewnym momencie za dużo już było tego paskudztwa - i ze strony głównego bohatera, i zbyt wielu przytłaczająco głupich kobiet, które łapały się na jego lep. Najciekawsza była jeszcze Madeleine Forestier, która upodobała sobie dziennikarstwo per procura - za nią daję tej książce duży plus.

„...wczorajsza prawda zmienia się w jutrzejszą bzdurę”. Autobiograficzna powieść Strindberga o piętnastu latach jego burzliwego związku z pierwszą żoną, Siri von Essen (książkowa Maria). Wydaje się być przejmującym lamentem zgorzkniałego mężczyzny, wykorzystywanego i ciężko doświadczonego przez zepsutą i samolubną kobietę. Na ile jest prawdziwa? – trudno powiedzieć, gdyż z rozmysłem uwzględnia wyłącznie jeden punkt widzenia. W tym głośnym konflikcie małżeńskim, plotkarska opinia publiczna żywiąca się życiem innych, stanęła po stronie pani Strindbergowej, toteż dla Strindberga „Spowiedź szaleńca” była tym, czym dla dzisiejszych celebrytów uwikłanych w trudne związki, jest oświadczenie na Facebooku lub Instagramie. Zanim przystąpił do opisywania swoich relacji z późniejszą żoną, Strindberg poświęcił kilka stron powieści na wspomnienia z lat wcześniejszych. Okazuje się, że był on człowiekiem bezpruderyjnym. Dostrzegał wady moralne niektórych kobiet, lecz mu one nie przeszkadzały. Nie tylko akceptował te kobiety, ale nawet idealizował je i adorował. Można zatem rzec, że świadomie oszukiwał siebie bardziej, niż kiedykolwiek zrobiła to jego żona z pierwszego małżeństwa. Co nie oznacza, że opisane przez Strindberga cierpienie, jest z tego powodu mniej bolesne. Oczywiście nie jest. Tyle że wiedząc o tym, trudniej mu współczuć. Książka w absolutnie kapitalny sposób opisuje szaloną miłość Strindberga i przewrotność Siri von Essen. Biorąc pod uwagę tematykę związaną z homoseksualizmem i biseksualizmem (kobiet - w tym przypadku), aż trudno uwierzyć, że została napisana w XIX wieku. „Spowiedź szaleńca” to powieść świetna, ale ciężko się ją czyta. Tyle w niej niegodziwości, dziwactw i niepokoju, że czasem trudno to nagromadzenie perwersji wytrzymać. Jednak Strindberg jest pisarzem wybitnym, co widać zwłaszcza wtedy, gdy z finezją opisuje, jak wszystko bierze w łeb. Wielki samozwańczy pesymista, że tak powiem.

Wybór kilkunastu opowiadań Antoniego Czechowa, na czele z wstrząsającą "Salą nr 6", melancholijną "Nieciekawą historią" i groteskową "Śmiercią urzędnika". Całość dopełniają "Chłopi" ("Mużyki"), zabawni i depresyjni zarazem oraz tzw. mała trylogia ("Człowiek w futerale", "Agrest", "Miłość"), którą spaja motyw utraconych szans i niespełnienia. Znakomita proza, z której wyłania się rosyjska dusza w całym swoim pięknie, absurdzie i tragizmie. Czechow potrafi wzruszać i rozbawiać, ale przede wszystkim skłaniać czytelnika do refleksji: nad problemami społecznymi i filozoficznymi: sensem życia i jego przemijaniem. W "Nieciekawej historii" umierający profesor uświadamia sobie dojmujący brak spoiwa łączącego jego myśli, uczucia, doświadczenia, poglądy: „W mych pragnieniach brak czegoś najistotniejszego, czegoś bardzo, bardzo ważnego. W moim umiłowaniu nauki, w pragnieniu dalszego życia, w tym tkwieniu na cudzym łóżku i dążeniu do poznania samego siebie, we wszystkich myślach, uczuciach i pojęciach, które stwarzam sobie o wszystkim, brak czegoś uogólniającego, co by wiązało to wszystko w pewną całość. Każde uczucie i każda myśl istnieją we mnie z osobna i we wszelkich mych sądach o nauce, teatrze, literaturze, o uczniach, we wszystkich tych obrazkach, które rysuje mi wyobraźnia, nawet najwytrawniejszy analityk nie znajdzie tego, co zwie się ogólną ideą, czyli bożyszczem żywego człowieka. A skoro tego nie ma – to znaczy, że nie ma nic”. W "Sali nr 6" bezradny i rozgoryczony doktor Ragin pyta: „O, czemuż człowiek nie jest nieśmiertelny? Po co są te wszystkie ośrodki i zwoje mózgowe, po co wzrok, mowa, świadomość, geniusz, jeśli temu wszystkiemu sądzone jest iść do ziemi, a koniec końców zastygnąć razem z korą ziemską i potem przez miliony lat bez sensu, celu wirować z Ziemią dokoła Słońca? Na to, żeby zastygnąć i potem wirować, wcale nie potrzeba wydobywać z niebytu człowieka z jego wzniosłym, prawie boskim umysłem i potem go jak na urąganie obracać w proch”.