Sonieczka

Moja rodzima biblioteka co jakiś czas robi "wietrzenie półek" i wykłada na specjalny stolik książki, które można sobie po prostu wziąć. Inne biblioteki w innych miastach też widocznie tak robią, ponieważ "Jest noc" Ludmiły Pietruszewskiej pochodzi właśnie z takiego "wietrzenia" półek w jednej z wrocławskich bibliotek. Ta książka to jest jakiś koszmar. Rodzina Addamsów w wersji rosyjskiej. Matka Anna, narratorka tej opowieści w wersji mini (raptem 128 stron), poetka we własnym mniemaniu i grafomanka zdaniem ukochanej córci. Ta córcia, która tak bardzo i tak usilnie szuka "miłości", że dorobiła się już trzeciego dzieciaka i każde z innym "tatusiem". Syn pijak i kryminalista, który niby ma żonę, ale to do matki przychodzi i kopiąc w drzwi, wyciąga od niej ostatnie kopiejki. AAA, jest jeszcze babcia w psychiatryku... i jej renta.. Patologia największego kalibru. Pod tym "moskiewskim adresem" nie zawsze jest ten sam skład. Czasem ktoś przybędzie, czasem kogoś ubędzie, czasem ktoś zaistnieje przez chwilę. Ale zawsze jest "и смешно, и страшно", chociaż rzadziej śmiesznie, bardziej, strasznie. Książka napisana bardzo dobrze, chociaż jej ładunek emocjonalny mnie dość mocno przytłoczył i w zasadzie mogę dopowiedzieć tylko jedno. Kiedy wpadają mi w ręce tego rodzaju książki, zawsze wtedy bardziej doceniam nasz piękny kraj i to, że mieszkam właśnie "tutaj", a nie "tam".

Radziecki Bareja, a raczej Barei dwóch. Czyli Ilja Ilf i Eugeniusz Pietrow w powieści 12 krzeseł zabarwionej przygodą w stylu Adama Bahdaja, plus sentymentalna podróż do czasów dzieciństwa kiedy to na czarno - białym telewizorze marki Ametyst oglądałem ten film czy może spektakl ( już nie pamiętam) z zapartym tchem i uśmiechem na twarzy. Genialne!

Powieść ta przedstawia w groteskowy i absurdalny sposób realizm czasów industrializacji w sowieckiej Rosji. Na początku akcja bardzo się rozpływa, ale z czasem nabiera tempa i w dosłownym znaczeniu zaczyna zbierać "żniwa". Forma w jaki sposób książka została napisana może odstraszać młodsze grono czytelników, lecz jak stwierdził sam Płatonow posługiwał się on "kaleczonym" językiem z pełną świadomością. Myślę, że powinna być to obowiązkowa pozycja dla nastolatków romantyzujących z socjalizmem i upatrujących w nim idealny ustrój.

Niesamowita powieść będąca chyba przełomem między XIX-wiecznym kanonem realistycznej rosyjskiej powieści a modernistycznymi powieściami rosyjskiej srebrnej epoki literackiej... i zarazem ogromne zaskoczenie dla mnie... Bez wątpienia dzieło Fiodora Sołoguba stało się jedną z najbardziej fascynujących powieści jakie do tej pory poznałem. "Mały Bies" w pierwszej chwili wydawałaby się kolejną bardzo dobrą satyrą obyczajową rozgrywającą się gdzieś na prowincji w carskiej Rosji. Czytelnik bardzo łatwo początkowo może znaleźć analogię do twórczości przede wszystkim M. Gogola oraz A. Czechowa... Nawiasem mówiąc w całej powieści mamy sporo ciekawostek z rodzaju przeróżnych nawiązań do największych przedstawicieli rosyjskiej literatury: Puszkina, Gogola, Czechowa, Dostojewskiego i innych. Jednak analogia do historii opowiadanych już wcześniej dość szybko zaczyna się zacierać... Stopniowo w miarę czytania autor zaczyna coraz bardziej ujawniać kolejne poziomy i perspektywy, z punktu widzenia których możemy inaczej spojrzeć na rozgrywające się wydarzenia. Wspaniale mianowicie na kolejnych stronach rozwija się studium psychologiczne szaleństwa głównego bohatera, pojawiają się przeróżne uogólnienia, symbole z ciekawie wykreowanym "niedotkniątkiem" na czele... Jednak przede wszystkim ta zwykła historia przeobraża się na naszych oczach w rzecz traktującą o złu, o wszechobecnym i wszechogarniającym złu, przeobraża się w rzecz opowiadającą o świecie gdzie zło jest podstawowym, pozytywnym pojęciem a dobro (o ile w ogóle występuje w tej powieści) jest pojęciem negatywnym, tylko chwilowym zneutralizowaniem tego pierwotnego zła... Tutaj nie ma żadnej walki dobra ze złem... Dobra po prostu nie ma w ogóle... Jest tylko zło, ewentualnie zło pojawiające się w przeróżnych nasileniach...Ale zawsze to jest tylko zło... Z racji tego faktu nie ma również jakiejkolwiek nadziei na jakiekolwiek zmiany na lepsze, nie ma żadnych szans na jakikolwiek postęp. "Mały Bies" to dla mnie oczywiście również powieść egzystencjalno-filozoficzna i można z całą pewnością stwierdzić, że Sołogub pisząc swoje największe dzieło był pod przeogromnym wpływem filozofii A. Schopenhauera. Moim zdaniem całą, absolutnie całą powieść można spokojnie potraktować jako doskonałą artystyczną prezentację, wizję systemu filozofii Artura Schopenhauera. No i wreszcie "Mały Bies" - aż trudno w to uwierzyć - to powieść napisana często wręcz groteskowo, z dużą dawką ironii, niekiedy nawet z elementami humoru... I powiem od siebie, że całe szczęście, iż autor uwzględnił również taki kąt widzenia... ponieważ ta użyta tutaj ironia jest jedynym niejako środkiem uśmierzającym dla doznawanego oszołomienia i często wręcz bólu psychicznego podczas pochłaniania kolejnych kartek "Małego Biesa"... .

O wychowaniu zdecydowanie nie bezstresowym. Oparta na motywach autobiograficznych historia dorastania chłopca wychowywanego przez niezrównoważoną psychicznie babcię i biernego wobec jej agresji, wycofanego dziadka. Mały Sasza jest dzieckiem dosyć chorowitym (choć można domniemywać, że babcia wyolbrzymia jego dolegliwości), przez co musi przestrzegać wielu reguł i ograniczeń - bierze jakieś dzikie ilości leków, nie wolno mu się spocić, prawie nie chodzi do szkoły i wciąż jest straszony rychłą śmiercią. Sama kąpiel to przedsięwzięcie w piętnastu punktach i z masą absolutnie niezbędnych rekwizytów. A to wciąż dziecko, nie zawsze udaje mu się zrobić wszystko zgodnie z wymaganiami - i wówczas musi liczyć się z dotkliwą karą. Kluczową postacią jest tutaj babcia, terroryzująca całe swoje otoczenie, które nigdy nie jest pewne, co akurat wytrąci ją z równowagi (genialna jest jedna z końcowych scen monologu, w którym płynnie przechodzi przez całe spektrum swoich możliwości - od gróźb i wyzwisk, poprzez przymilanie się, błagania i przekupstwa, po wyrzekania i branie na litość, i tak kilka razy). Z jednej strony trudno ją za to do końca winić - to osoba dosyć poważnie psychicznie chora i zdecydowanie potrzebująca fachowej pomocy, a przy tym także w jakimś stopniu skrzywdzona przez los. Z drugiej, nie da się nie zauważyć, że życie z kimś takim to niemal dosłownie piekło. Wielu rzeczy spodziewałam się po tej książce, ale nie tego, że jej lektura będzie mnie stresować. Atmosfera ciągłego konfliktu, miotanie się od czułości do agresji i nieustanne oczekiwanie na kolejny wybuch sprawiają, że czyta się to z gulą w gardle, w napięciu trudnym do zniesienia. Książka bardzo dobra, ale zdecydowanie nieprzyjemna.

Tytułowy Daniel Stein jest Żydem polskiego pochodzenia, który podczas II wojny światowej świadczył usługi gestapowcom, jako tłumacz, a następnie został partyzantem, po czym wstąpił do zakonu karmelitów. Kilkanaście lat później udaje się do Izraela, gdzie zostaje proboszczem jednej z parafii. Choć stara się pełnić swoją posługę i zdobywa sympatię wiernych, z powodu swoich poglądów popada konflikt z władzami kościelnymi, a także spotyka się z niechęcią ze strony części muzułmanów oraz Żydów. Niniejsza powieść Ludmiły Ulickiej przybrała postać epistolarną. Bohaterowie wymieniają między sobą listy, w których dzielą się swoimi odczuciami, opowiadają o swojej trudnej i burzliwej przeszłości oraz poruszają temat skomplikowanych relacji międzyludzkich. Próbują odnaleźć swoje miejsce w świecie i stoją przed różnego rodzaju dylematami. Mimo wielu przeciwności losu pragną być wierni wyznawanym ideałom i na różne sposoby chcą odkryć swoją wiarę. "Daniel Stein, tłumacz" to książka poruszająca temat pobożności, tolerancji, człowieczeństwa oraz przyjaźni. Jednocześnie jest to powieść o odkrywaniu historii oraz zmaganiu się z przeszłością. Zawiera ona ogromny ładunek emocjonalny i porusza swoją treścią. Całkiem ciekawa lektura.

Wykopaliska archeologiczne: "Nocowała ongi chmurka złota" - Anatolij Pristawkin, PIW, seria Współczesna Proza Światowa, tłumaczenie Eugeniusz Piotr Melech Historia rozgrywa się w 1944 roku. W podmoskiewskim domu dziecka poznajemy parę bliźniaków: Kolkę i Saszkę Kuźmionyszów. Dwie pary rąk, cztery oczy, ale jedna dusza, są nierozłączni. W domu dziecka panują fatalne warunki, bieda i głód. Największym marzeniem podopiecznych jest dostać się do krajalni chleba, żeby w końcu najeść się do syta. Trzeba kraść, inaczej się nie da przeżyć, "co ukradniemy to nasze" to dewiza życiowa bliźniaków. Na szczęście z pomocą przychodzi genialny Dobry Wujaszek Stalin. W czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, gdy Niemcy zajęli Kaukaz, niektóre grupy Czeczenów i Inguszów poszły na współpracę z nimi, upatrując w tym szansę na odzyskanie niepodległości. W odwecie Stalin nakazał likwidację Czeczeńsko-Inguskiej ASRR i zastosował zbiorową odpowiedzialność wobec ludności cywilnej, wysiedlając (prawie) wszystkich do Kazachstanu i na Syberię. Na ich miejsce wysyłano rosyjskich osadników, w tym również sieroty, których pełno było w rosyjskich domach dziecka. To jednym z takich transportów bracia Kuźmionysze dotarli na Kaukaz. W ten sposób dostają się w tryby wielkiej historii. Czeczeni, którzy nie zostali zabici lub wywiezieni uciekają w góry, mszczą się na nowo przybyłych mieszkańcach ich ziemi i ich domów. W takim świecie przyszło im żyć... Nie chcę zdradzać za dużo, ale bardzo poruszyła mnie ta historia. Tym bardziej, że przeszłość na Kaukazie jest cały czas obecna, genialne plany Stalina nadal owocują tym, że cierpią i giną niewinni, w tym dzieci (np. szkoła w Biesłanie). Książka po części autobiograficzna, napisana w 1981 roku, za którą autor dostał w 1988 roku Nagrodę Państwową ZSRR.

Książka jest przezabawna a jednocześnie daje do myślenia jak delikatna jest materia naszego tzw. spokojnego, w miarę dostatniego życia i jak szybko możemy wszystko stracić a powrót do normalności jest trudny a może wręcz niemożliwy. Faktem jest, że autorka postapokaliptycznych mieszkańców rosyjskiej wioski a nawet wiochy, która wcześniej była TĄ MOSKWĄ opisała w taki sposób, że momentami miałam chęć tarzać się że śmiechu. Książka powinna być lektura szkolną. Autorka jest laureatką wielu nagród. Polecam bardzo, warto.

Antyutopia "Dzień oprycznika" jest bodajże najbardziej znaną powieścią Władimira Sorokina, jednego z najgłośniejszych współczesnych prozaików rosyjskich. W znaczeniu politycznym powieść Sorokina jest protestem przeciwko drodze, na którą weszła Rosja. W warstwie prognistycznej - obawy pisarza potwierdziły się, gdyż powieść napisana przed 13 latami dzisiaj niedaleka jest od opisu realnej sytuacji w Rosji. Niemniej, książka nie powaliła mnie ani nie zachwyciła z powodu stylu, sposobu obrazowania, konstrukcji bohaterów... To nie jest wielka proza na miarę Tołstoja czy Bunina, to dość dalekie jest od finezji Jerofiejewa. Podsumowując: Dobre, must to read, ale nie rewelacyjne.

Powieść satyryczna, rozgrywająca się  w Rosji w początkach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Przygody tytułowego bohatera, szeregowego Czonkina nasuwają skojarzenie z dzielnym wojakiem Szwejkiem. Podobnie jak bohater powieści Haška, Czonkin to prosty i szczery chłopek-roztropek, naiwny i niezbyt rozgarnięty, mający jednak swój prosty, "chłopski" sposób myślenia. Na tle tych prostych i szczerych ludzkich cech, Wojnowicz mistrzowsko maluje postaci stojące na przeciwnym krańcu, a stanowiące ówczesną "elitę" - brak kompetencji towarzyszy partyjnych, gamoniowatość policji politycznej i ograniczoność umysłową oficerów wojskowych, obnażając mierność ideologii komunizmu. Wobec tak obnażonej  prawdy nie dziwi fakt, że autor został wykluczony ze Związku Pisarzy i został zmuszony do emigracji. 

W tomie "Armia Konna i inne utwory" zgromadzono cały dorobek pisarza: opowiadania autobiograficzne o czasach jego młodości, dziennik pisany w trakcie kampanii polskiej w 1920r., fragmenty powieści, opowiadania o odeskim królu przestępców Benim Krzyku oraz autobiograficzny szkic "Portret własny". Izaak Babel odeski Żyd, żołnierz Armii Konnej Budionnego, żył tylko 46 lat. Modną i złudną na początku XX wieku wiarę w komunizmu zmieniający świat na lepsze, przypłacił życiem. O sobie w młodości pisał z rozbrajającą ironią: "Było ze mnie wtedy rumiane, pulchne i niewyrobione ciasto". Kobiety go uwielbiały nawet wtedy, gdy już jako niemłody mężczyzna był przysadzisty, łysawy i nosił okulary z grubymi szkłami. W czym tkwił jego urok? Może, podobnie jak u jednego z jego bohaterów Benia Krzyka, królowała w nim namiętność i tak, jak Benio potrafił używać słów w niezwykły sposób: 🔰"Benio mówi mało, ale on mówi smacznie, on jak coś powie, to się chce, żeby on jeszcze coś powiedział". Benio panował w światku przestępczym Odessy, potrafił owinąć sobie wokół palca najważniejszych ludzi w mieście, liczyli się z nim i grali na jego zasadach. Cudem osobistym Beniego było to, że dokonał misji niemożliwej, czyli wydał za mąż swą siostrę Dwojrę. A miała ta jego siostrzyczka temperament, że ho, ho, nie zazdroszczę panu młodemu: 🔰"Dwojra nie miała zamiaru spać. Popychała oburącz odrętwiałego z lęku męża w stronę drzwi małżeńskiej sypialni i spoglądała na niego żarłocznie, jak kot, który trzymając w pysku mysz, z lekka próbuje ją zębami". Co działo się w noc poślubną w małżeńskiej łożnicy tych dwojga możemy sobie tylko wyobrażać. Może jednak lepiej dla ochłody spojrzeć w nocne niebo? Bo tam: 🔰"Gwiazdy rozsypały się za oknem jak żołnierze, (...) zielone gwiazdy na niebieskim tle". Równie zapadające w pamięć są opisy wojennej masakry, na którą Babel napatrzył się w czasie kampanii: 🔰"Woń wczorajszej krwi i martwych koni skrapla się w chłodzie wieczoru", gdy pochodnie wokół "pląsały jak czarne dziewice". Babel wierzył, że komunizm przekreśli wszystkie podziały. Zmienił nazwisko, chciał być Rosjaninem, żołnierzem rewolucji. Jednak w miarę wędrówki po Galicji z wojskiem Budionnego jego entuzjazm topnieje. W "Dzienniku 1920" pisarz zanotuje słowa wypowiedziane przez spotkanego Żyda, że rewolucjoniści i kontrrewolucjoniści mordują tak samo. Drastyczne opisy wojennych kaźni oraz współczucie z jakim opisywał ból i bezradność zwykłych ludzi sprawia, że "Dziennik 1920" jest bezkompromisowym potępieniem wojennego okrucieństwa. Babel był chyba najbardziej niezwykłym żołnierzem Budionnego, gdyż pierwsze swoje kroki w mijanych frontowych miasteczkach kierował zawsze do składnic książek. O tym, co znalazł w księgarni w miasteczku Leszniowie pisał tak: 🇵🇱 🔰"Są tu wszystkie wspaniałe, nie rozcięte jeszcze wydania, albumy. Zachód, oto Zachód i rycerska Polska, wypisy, historia wszystkich Bolesławów i wydaje mi się czemuś, że to piękne. Polska - w złotych szatach na zwiędłym ciele". [Zachwyt to czy może ironią? Trudno wyczuć.] 🇵🇱 Polacy nie wzbudzają jego nienawiści, choć są przecież w tej wojnie wrogami. Podziwia polską kulturę, przeszłość, dostrzega tragiczne, koleje losu niegdyś potężnego państwa, pogardza tylko Polakiem, który zdradził swoich. Współczuje mieszkańcom polskich miasteczek, przez które przetacza się wojna, ubolewa, że nikt nie zostawi żyjących tam ludzi w spokoju, że jedno wojsko krwiożercze, a drugie bezwzględne i nie ma złudzeń: "Nic nie uratuje tych miasteczek". Krótki autobiograficzny szkic Babla zatytułowany "Portret własny" uzupełniają akta jego sprawy z 1939r., odnalezione po latach w archiwach bezpieki. Beria nazwał je ponoć "arcydziełami sztuki śledczej". W czasie przesłuchań i tortur zmuszono Babla, aby przyznał się do trockizmu, terroryzmu, szpiegostwa oraz spisku na życie Stalina i Woroszyłowa. Pomagać mu mieli przyjaciele - Erenburg, Eisenstein. Pomimo tego, że Babel odwołał później te zeznania, skazano go na śmierć. Wyrok wykonano w styczniu 1940r. Do aktu oskarżenia dołączono ostatnie zdjęcie Izaaka Babla, ze zmienioną spuchnietą twarzą. W 1957r. Ilia Erenburg wspominając śmierć Babla napisał: 🔰"Zabili Babla, żeby zaćmić widok, Tym szkłom, wciąż groźnym, chociaż rozdeptanym".

No, grubo, kolejny ponadprzeciętnie utalentowany Rosjanin w moim ciasnym, ale własnym systemie pojęciowym - cóż za obradzający literacko naród! "Lód" to powieść dla dorosłych (dla dorosłych, bo dość brutalna) z elementami fantastyki, ale o silnym ładunku obyczajowym, z elementami kryminału (rosyjska mafia - jest się czego bać!) i może nawet dramatu (w sensie takiego teatralnego) ze względu na sposób przedstawiania postaci i lokacji. Więc co jak co, ale na pewno nie klisza. Co mnie urzekło w tej powieści, to olbrzymia, zadziwiająca wprost łatwość, z jaką W. Sorokin tworzy przekonujące postaci i ich żywe biogramy - choć pomysł istnienia tajnej społeczności wybrańców obdarzonych niezwykłymi przymiotami nie jest niczym przełomowym, autor animuje swoich bohaterów w taki sposób, że łatwo uwierzyć we wszystko, co pisze, a jego literacki sposób kreacji ma wiele cech unikatowych. Wynikowo więc, jeśli by rozpatrywać tę powieść na gruncie fantastyki, powiedziałabym, że jest wręcz wybitna, gdyby nie powtarzające się niskie oceny wystawiane przez fanów gatunku - najwyraźniej oczekują oni czegoś zgoła innego. Nie jest to więc pewnie dobra fantastyka per se (skoro nie trafia do głównej grupy docelowej) ale, tak czy owak, bardzo dobra proza moim skromnym zdaniem. Na pewno przeczytam kolejny tom.

Pierwsze pytanie, jak oceniać rosyjskich pisarzy po Krymie, po Czeczenii, po Ukrainie? A może po prostu, "Jak?". Z jednej strony rozumiem całą akcję z cancelowaniem rosyjskiej kultury, wyparcie jej z poza naszego kręgu, z drugiej, przecież nawet tam istnieją pisarze, którzy jak nikt potrafią z dna własnej studni wykrzyczeć że za huj nie widać gwiazd. Pielewin jest pisarzem psychodeli absurdu dnia codziennego, antyrosyjskim w sensie patriotycznym. On swój kraj w jakimś sensie kocha, bo jego ból i zawód nad tym jak jego kraj się upadla nie można znaleźć w niczym innym jak w złamanej obietnicy. Poniekąd ciekaw jest teoria, że systemy totalitarne same chodują swoją scenę krytyczną, a Pielewin jest jej czołowym przykładem. Generacja P. To powieść pisana z trzeciej osoby. Opowiada o fragmencie życia Wawilena Tatarskiego, absolwenta filologii, sprzedawcy w kiosku, który za sprawą przypadku staje się copywritherem w agencji reklamowej. Losy bohatera dzieją się trochę bez jego woli, świat w który wchodzi zmienia jego realia, otoczenie, ale czy zmienia jego? Nie polubiłam Tatarskiego, ale polubiłam Pielewina, za to że nie daje odpowiedzi, podsyca zdrową złość, i, za nawiązania do babilońskiej mitologii.

Piękne opowiadanie zapomnianego Karamzina (opowiadania szukać musiałam w angielskim Internecie, smutne). Podobno, tak jak Goethe'owskie "Cierpienia młodego Wertera", były inspiracją do paru samobójstw. Bogaty i wzruszający język autora ujął mnie. Piękna i dobra nastoletnia chłopka zakochuje się w - też dobrym - ale zmiennym i głupim szlachcicu. W wyniku pewnego zajścia, targa się na swoje życie.

Książka trudna do interpretacji. Klasycznie jest to przestroga, wskazanie zagrożenia wynikającego z oblomowskiego trybu życia. Jeszcze inaczej może być to medytacja nad wolną wolą człowiek,nature Vs nurture. Czy oblomow mógł się tak naprawdę zmienić, czy ten los był mu pisany? I czym tak naprawdę jest dobre życie? Czemu życie oblomowa nie miało by być tym dobrym, w końcu robi to co chce. Z dzisiejszego punktu widzenia możemy interpretować oblomowa jako cierpiącego na depresję, i możemy obserwować jak druzgocące są jej efekty. Jeszcze inaczej na to patrząc musimy zauważyć że oblomow ma dobre argumenty. Po co robić cokolwiek, przecież nie ma to sensu. Malo kto po przeczytaniu tej książki naprawdę zauważy jak mocny jest to argument. Jeśli ktokolwiek traktuję obecnie tą książkę jako krytykę lub drogowskaz to pomija ważny element interpretacyjny wynikający z upływu czasu. Ta książka jest dyskusja, nie ma tu odpowiedzi, są tylko pytania. Edit. Po przemyśleniu to jest dosłownie rosyjski "obcy". Idealny papierek lakmusowy dla dzisiejszego społeczeństwa.

Po lekturze „Ojców i dzieci” postanowiłam pozostać jeszcze w wiejskich klimatach carskiej Rosji i sięgnąć po „Wieś” Iwana Bunina (Literacki Nobel 1933). Już „Ojcowie i dzieci” nie byli sielanką, ale „Wieś” budzi przerażenie. „Panie Boże, co za kraj! Czarnoziem na półtora arszyna – i to jaki! – a pięć lat nie przechodzi bez głodu. Miasto na całą Rosję sławne z handlu zbożem – a do syta jada w nim chleb może ze stu ludzi! A jarmark?! Nędzarzy,głuptaków, ślepców i kalek tak potwornych, że aż strach ogarnia i mdło się robi, po prostu cały pułk!” Akcja powieści toczy się w okresie wojny rosyjsko-japońskiej i rewolucji z 1905 roku, czyli jakieś 45 lat później, niż u Turgieniewa. Bunin maluje portret rosyjskiej wsi grubą czarną kreską. Ta wieś jest ciemna, dzika i zacofana, ale nie może być inna, skoro Rosja to kraj liczący „przeszło sto milionów analfabetów”. Bohaterami „Wsi” są dwaj bracia. Starszy, Tichon Krasow, posiada zmysł do interesów i jest majętnym wiejskim dorobkiewiczem. Do wszystkiego doszedł własnym sprytem i pracą. Z kolei Kuźma to pół- a może nawet ćwierćinteligent, któremu marzy się kariera pisarza. Dla jednego wieś jest rajem i ostoją, dobrze się w niej czuje, ceni sobie spokój i tu chciałby dokonać żywota. Drugi postrzega wieś jako więzienie, z którego najchętniej czmychnąłby, ale nie tam, gdzie pieprz rośnie, tylko do wielkiego miasta. Zdaniem Bunina, obaj mają o rosyjskiej wsi mylne wyobrażenia. Nie jest to lektura łatwa, a miejscami nie jest też przyjemna: „Zajrzał do wnętrza i w półmroku zobaczył piec, nary, stół, a na ławie pod oknem - korytko trumienki. Leżało w nim martwe dziecko o dużej, prawie nagiej główce i sinawej twarzyczce... Za stołem siedziała gruba ślepa dziewka i wielką drewnianą łyżką wyławiała z miski rozmoczone w mleku kawałki chleba. Muchy, niby pszczoły w ulu brzęczały nad nią i łaziły po twarzyczce trupa, a potem wpadały do mleka, ale ślepa, siedząc prosto jak statua i wybałuszając w ciemność zaszłe bielmem oczy, jadła i jadła...". Smacznego! Ale Bunin potrafi też zachwycić: „Z oddali, głucho jak spod ziemi, dochodził wciąż narastający grzmot i nagle cała okolica zatrzęsła się od huku: daleko, przecinając szosę, świecąc łańcuchem białych, rozjarzonych elektrycznością okien, przeleciał południowo-wschodni ekspres, niby latająca wiedźma, rzucając na wiatr przeświecające pąsem warkocze dymu”. Na koniec - ciekawostka! Otóż okazuje się, że szpitale w carskiej Rosji działały niemal tak samo, jak pracują nasze SOR-y prawie 120 lat później: „Trzeba było pójść do szpitala. Ale w szpitalu przez dwie godziny czekał w kolejce, siedział w korytarzu pełnym hałasu...”.

„Wszystko płynie” Wasilija Grossmana o czasach stalinowskich jest książką wstrząsającą, podobnie jak jego opus magnum, czyli „Życie i los”. Struktura powieści jest jednak zupełnie inna, bowiem autor nie zdążył przed śmiercią dokończyć swojego dzieła. To niedokończenie widać, ponieważ niektóre rozdziały nie mają związku z postacią Iwana Grigorjewicza, głównego bohatera książki. Są w zasadzie osobnymi opowiadaniami. Tak jest w przypadku krótkiej historii rodziny Wasilija Timofiejewicza. Być może Grossman miał zamiar połączyć te luźne rozdziały z całością narracji, ale nie zdążył. Nasuwa mi tę myśl historia o Maszy zesłanej na Kołymę za straszną zbrodnię bycia żoną „wroga ludu”. Dopiero pod koniec opowiadania pojawia się postać Iwana, choć wciąż nie wiemy, jak jego los połączył się z losem Maszy. Mimo tej pewnej szkicowości, książkę czyta się świetnie. Jednak nie, „świetnie” nie jest tu dobrym słowem. Trudno je odnieść do wielkiego głodu na Ukrainie, który jest tu przedstawiony we wszystkich makabrycznych detalach. Grossman nie byłby jednak sobą, gdyby nie próbował w tym morzu zła znaleźć jego przyczyn, precyzyjnie określić i zrozumieć motywy działania niektórych sprawców. Koncentruje się na postaci donosicieli – co nimi kieruje? Wyjmuje z tym rozważań tych, którzy podali jakiekolwiek nazwiska tylko pod wpływem tortur. Tu przyczyna jest oczywista i w ogóle trudno tych nieszczęśników nazwać donosicielami. Ale byli też inni, którzy dostarczali KGB całe listy „zbrodniarzy”. Z tych delatorów jedni kierowali się fanatyzmem, inni koniunkturalizmem, jeszcze inni strachem. W jednym z rozdziałów / opowiadań Grossman przeprowadza nad nimi sąd. Jest w nim i oskarżyciel i obrońca. Czytałam obronę tych łajdaków z poczuciem sprzeciwu, ale chyba nie wyłapałam intencji autora. Widzę sporo ironii w jego słowach, ale nie wiem, czy całość tego fragmentu jest rozegrana na ironicznej nucie. Do przemyślenia. Książkę polecam, ale uprzedzam – to nie jest lektura na poprawienie humoru czy miłe spędzenie wolnego czasu. Na pewno nie.

Kilka krótkich opowiadań diagnozujących ”uroki” życia w komunistycznym systemie państwowym. Lata praktyki w modyfikowaniu zbiorowej mentalności, zdeptały w ludziach ich zdolność postrzegania dobra, altruizmu, empatii. Z serc tych ludzi bije chłód, a nawet jeżeli znajdzie się poczciwa i wartościowa jednostka, to jest ona tłamszona przez posłusznych systemowi aparatczyków. Komunistyczny eksperyment narobił szkód, dosadnie i wielowymiarowo pisze o tym Aleksander Sołżenicyn. Rosja to stan umysłu, znamy to.

Wspaniały poemat, jeden z krótszych Puszkina, ale mieści w sobie tyle, że aż trudno uwierzyć. Dlatego można interpretować go na wiele sposobów (i historycy literatury, również polscy, poświęcili mu bardzo dużo uwagi), czytać wielokrotnie i za każdym razem urzeknie jakiś inny jego aspekt. Zresztą, co ja się będę wymądrzać, to wszak klasyka. Polecam wydanie z Zakładu Narodowego im. Ossolińskich z bardzo ciekawym wstępem Samuela Fiszmana.