Opowiadania wybrane

Pochodzę z rodziny, która przeżyła gehennę na Wschodzie zgotowaną im przez Sowietów. Od dziecka słyszałam o zbrodniach dokonanych na Polakach przez Rosjan od rodziny i znajomych Dziadków i Mamy. Po osiemdziesiątym roku najpierw w książkach z drugiego obiegu, a później z oficjalnych wydawnictw mogłam czytać o losach innych ludzi, skazanych na tę gehennę. Wtedy dzięki mojej Mamie, która kupowała wszystkie ukazujące się książki na ten temat, mogłam przeczytać bardzo dużo pamiętników i wspomnień. Dlatego moje podejście do tej lektury wygrzebanej z własnej biblioteczki różni się od odbioru ludzi, którzy na szczęście tego nie doświadczyli. Oczywiście czytając o tragicznych losach, często kończących się śmiercią Polaków w radzieckich łagrach, przy wyrębie tundry, budowie kolei i kanałów, w syberyjskich kopalniach zawsze jestem przerażona i uświadamiam sobie, że ludzie ludziom zgotowali ten los. To samo dotyczy przerażającej zbrodni katyńskiej, gdyż mój Dziadek, jako podoficer KOP (Korpusu Ochrony Granicy) mógł tam trafić. Na szczęście z jakiegoś powodu Rosjanie umieścili go w więzieniu, a później wywieźli na Syberię, dzięki temu przeżył. Najwięcej wzruszeń dostarczyło mi pierwsze opowiadanie, gdyż są zbieżne z losami mojej rodziny, wywieziony też tak jak bohater opowiadania do Kazachstanu, a wywieziony został z Husiatynia w powiecie Kopyczyńskim. Moja Mama urodziła się w Kopyczyńcach, a razem z rodzicami mieszkała w Husiatynie, gdzie Dziadek służył w KOP-ie. Moja Babci z Mamą i jej siostrą, która nie przeżyła, wyruszyły tą samą drogą do Kazachstanu. Najbardziej wstrząsnęły mną opowiadanie „Ku Duszyńskiemu Wzgórzu idzie las” i wywiad autora udzielony dla „Przeglądu Polskiego” w Nowym Jorku, 20 lipca 1089 roku. W opowiadaniu pisze o Zbrodni Katyńskiej i pamięci o niej. To opowiadanie jest szkatułkowe, w opowieści reportera toczące się w latach siedemdziesiątych na Zachodzie zawarte jest opowiadanie o polskim żołnierzu, który przeżył rozstrzeliwanie żołnierzy w Katyniu i uciekł. Oczywiście wstrząsające są losy żołnierza, któremu nikt nie wierzy i traktują go jak wariata. Jednak tak samo walka o prawdę Katyńską była dla mnie pasjonująca. Tłumaczono bohaterowi opowiadania, dziennikarzowi, że świat nie chce wiedzieć, gdyż wiedza zakłóciłaby mu sen, utrudniałoby trawienie i czeka tylko, aż umykająca z latami prawda zatrze się sama w ludzkiej pamięci i przepadnie. Zarzucano mu rusofobię i, że Polacy lubią rozdrapywać rany i rozdzierać szaty, że nienawiść podniosłeś do rangi uczuć pożytecznych. Nie pomogły tłumaczenia, że chodzi o pamięć i prawdę. W wywiadzie pisze o swoich doświadczeniach z wydawnictwami, gdy wyjechała na zachód i tam próbował wydać swoje książki. Wydawnictwa nie chciały narażać się na krytykę sowiecką i na przykład bojkotem tych wydawnictw na Międzynarodowych Targach w Rosji Także po około dziesięciu latach od wyzwolenia Polski, w wolnej Polsce przestały się ukazywać książki dotyczące Polaków zamordowanych przez Rosjan i wywiezionych do Rosji. Może właśnie tymi samymi powodami kierowali się polscy wydawcy, gdy przestali wydawać książki o tej tematyce. W wywiadzie autor pisze: „Sowieci, którzy nas okupowali, tak jak okupowali nas Niemcy, popełnili na naszym narodzie równie jak Niemcy, popełnił na naszym narodzie równie jak Niemcy straszliwe zbrodnie. I pragnęli tego samego. Przez wyniszczenie naszej inteligencji, w ogóle ludzi zdolnych myśleć samodzielnie, chcieli przetrącić kręgosłup narodu, podporządkować, stworzyć z nas bezwolną masę niewolników. Jeżeli zaczęlibyśmy przeliczać ich zbrodnie na obszar, na którym uzyskali panowanie, na liczbę podbitej ludności i czas okupacji – Ne wiem, czy te zbrodnie nie okazałyby się większe od niemieckich.” Nie można podać dokładnej liczbę Polaków wywiezionych do Rosji, szacuje się, że od 300 tysięcy do miliona, a nawet 3 miliony. Teraz przejdźmy się po księgarniach lub stronach internetowych wydawnictw i zobaczymy ile na ten temat, znajdziemy książek. Głownie znajdziemy tam książki o Holokauście. Nie umniejszając nic gehennie, jaką przeżyli Żydzi za sprawą Niemców na terenach Polski, ale nie tylko Żydzi gineli, gineli też Polacy z rąk Niemców i Rosjan. Czyżby nadal boimy się krytyki sowietów i ich niezadowolenia? Przyznaję się, że nic nie wiedziałam o Włodzimierzu Odojewskim. Dopiero po przeczytaniu książki zaczęłam szukać informacji o nim. Okazało się, że był cenionym autorem, laureatem licznych nagród, był uważany za jednego z najlepszych prozaików. Jego książki zostały przetłumaczone na 20 języków, czym niewielu Polskich pisarzy może się pochwalić. Jednak może przez tematykę swoich książek jest nadal pisarzem zapomnianym. „Jeżeli nawet Boga nie ma, to jest pamięć. Może ludzka pamięć jest jakimś przejawem Boga. Może nawet ona sama jest Bogiem. Trzeba coś robić, żeby nie wygasła” – pisał Włodzimierz Odojewski w jednej z opowieści z tomu pod znamiennym tytułem „Zabezpieczanie śladów”. Warto tę pamięć podtrzymywać czytając takie książki.

TW: 1. okrucieństwo wobec zwierząt i to takie naprawdę potworne i plastycznie opisane, 2. gwałty Dziwi mnie sumarycznie niska ocena. Książka jest bardzo dobra i wcale nie trudna w odbiorze. Owszem, opisuje, i to z detalami, ludzi podłych, jednak podaje wszytko wręcz niczym kronika kryminalna. W niejakiej opozycji do zła ludzi opisana jest przyroda, choć szczątkowo i nie łagodzi potworności. A potworności jest tyle że w zasadzie mówimy o karykaturze. Świnie które dorwały się do koryta i wypaczają wszystko co wypaczyć się uda. Znamienną i poetycką sceną jest ta gdy dwóch tępych chłopaków odłupuje od krzyży figurki Jezusków by bez najmniejszych różnic upodobnić się do swojego noszącego na szyi krzyżyk idola. Jest to chyba najważniejsza scena pokazująca bezmyślność całego miasteczka. Polecam tylko ludziom o mocnych nerwach.

Przeczytałam tą książkę baaardzoooo dawno temu, ale do dzisiaj pamiętam jakie wrażenie na mnie zrobiła - byłam nastolatką i był to chyba pierwszy raz kiedy zaczęłam postrzegać Kościół jako biurowiec... Nie wiem jak byłoby dzisiaj, ale książkę pamiętam po 30. latach...

Książka wydana w 1980 roku z doskonałą ilustracją autorstwa Jacka Palucha, na białym tle (ząb czasu naznaczył okładkę odcieniami szarawo - żółtawymi)miedziana, posągowa głowa z typem urody androgynicznej, twarz przedzielona klamrą czasu rozdzielająca część twarzy, z mocnym akcentem prawostronnego cieniowania i wyżłobionymi rysami egzystencjalnych doświadczeń. Klasycyzm z surrealizmem mistrza zwięzłej formy nowelkami przenosi nas w XIX wieczną literaturę. Fabuła i oś narracji bardzo statyczna, zatrzymana w czasoprzestrzeni, nieśpiesznie, niemlże leniwie delektujemy się barwnością, bogactwem językowym. Tytuł staje się klamrą scalającą dziewięć opowiadań, które utrzymane w scenerii snu i jawy, odrealnienia, magicznego realizmu z kontrą brutalnej rzeczywistości. Zamknięte w formikarium (miniaturowe insektarium obrazuje przekrój społeczno-polityczno-ekonomiczno-socjologiczny-obyczajowy), które staje się podróżą do meandrów umysłu prozaika. W labiryncie wspomnień spotkamy się z dziecięcym / młodzieńczym czasem, zweryfikujemy obraz wyobrażeń z faktografią, zatrzymamy się i zatęsknimy za imaginacją, fantasmagorią, organoleptyką doznań odległego czasu i miejsca. Kornel Filipowicz im starszy tym lepszy, nie sposób nudzić się, wciąż można odkrywać świat na nowo i wciąż dostrzegać stare - nowe zjawiska zmieniającej się globalnej wioski. Uniwersalność, ponadczasowość i warszatowo - językowo doskonały.

Nie będę się zbytnio rozwodził - Odojewski był wybitnym prozaikiem, po prostu. Nie wszystkie opowiadania noszą to piętno wybitności, niemniej wiele z nich to dzieła wgniatające w ziemię. Wszystko w gęstym, dusznym stylu "cyklu podolskiego", z dopracowanym do perfekcji strumieniem świadomości. Dwie bardzo istotne informacje dla czytelników. Pierwsza - zbiór "Zmierzch świata" w wielu miejscach stanowi uzupełnienie losów, wątków i historii znanych z "Wyspy ocalenia" i - przede wszystkim - "Zasypie wszystko, zawieje". Druga - opowiadanie "Będzie znów upalny dzień" to niemal toczka w toczkę (z naprawdę drobnymi zmianami, które zestawiałem z posiadanym przeze mnie egzemplarzem "ZWZ") historia konfrontacji Pawła et consortes z Poczajewem znana z najsłynniejszego dzieła Odojewskiego. Można sobie odświeżyć, jednak zmiany są doprawdy kosmetyczne - jeśli ktoś pamięta dobrze ten wątek (a raczej powinien, bo jest charakterystyczny), nie musi się trudzić lekturą.

Niewielka książeczka, ale jej 100 stron niesie bardzo ciekawą i bogatą treść. Język Filipowicza jest niezwykle piękny i bogaty, wspaniale oddaje zarówno emocje bohaterów, jak i klimat prowincjonalnego miasteczka. Wartościowa proza, zdecydowanie warta przeczytania.

Są to wybrane opowiadania z dwóch zbiorów: "Trzynaście opowieści" oraz "Karabela z Meschedu". Opowiadania są mocno inspirowane życiem i doświadczeniem autora z czasów II Wojny Światowej. Niby takie zwykłe tematy ale dla mnie największy plus to spojrzenie na losy Polonii na zachodnim froncie w czasach przed/w/po wojnie o którym dużo mniej się mówi/piszę.

Tom opowiadań "Znaki życia" (1938) to ważne ogniwo na drodze twórczej Dąbrowskiej, którą od zawsze fascynował jako artystkę proces życia, jego zmysłowe piękno i przemijanie. Nowela "Ksiądz Filip" to subtelne studium kapłana, dla którego celibat jest normą przeciwną życiu. Został księdzem, bo rodzice chcieli podnieść swój status społeczny, zaspokoić własne ambicje społeczne. Z kolei "Panna Winczewska" to budowany techniką groteski brawurowy portret starzejącej się, trochę infantylnej bibliotekarki. Cały czas "ocieramy się" o "Noce i dnie". Opowiadanie "Oktawia", to historia życia Oktawii Kociełło, córki Teresy Kociełło, siostry Pani Barbary Niechcicowej. Ksiądż Filip jest proboszczem w Serbinowie i Pamiętowie, a nowela "Szkiełko" dotyczy Marcina Śniadowskiego, męża Agnieszki Niechcic.

Wszystkie części książki odsłaniają najciemniejsze strony stalinowskiego reżimu, nędzy i licznych upokorzeń. Optymistyczne jednak jest to, że bohaterowie nawet w najcięższych chwilach starają się nie tracić poczucia humoru i nadziei. Prześmiewczy stosunek do życia charakteryzuje światopogląd żydowskiego narratora pierwszej i drugiej części powieści; kpiarska postawa dorastającej uczennicy, która obśmiewa zasuszone nauczycielki i działaczki partyjne, pozwala na moralne zwycięstwo nad zakłamaną ideologią. Mimo licznych humorystycznych motywów nie jest to zabawna powieść. Życie bohaterów jest w przerażający sposób naznaczone komunistycznym terrorem. Donosy, polityczne intrygi i knowania, represje oraz pełna absurdów biurokracja kładą się cieniem na szczęściu młodych ludzi, ale nie odbierają im człowieczeństwa i poczucia wewnętrznej wolności. W szpetnym świecie bohaterom udaje się zachować piękno duszy. Może brzmi to górnolotnie, ale - moim zdaniem - to największy atut powieści, obok której trudno przejść obojętnie.

Książka napisana w formie pamiętnika. Od początku wydała mi się inna od tych, które do tej pory czytałem. Odniosłem wrażenie, że to książka bardzo dojrzała w przekazywanej treści. Wynikało to z racji wewnętrznych zmagań i analiz jakie rozgrywały się u narratorki oraz – według mnie – specyficznej formy. Oprócz tego ogromna złożoność zdań wymuszała duże skupienie uwagi. Sięgnąłem po nią, bo od dłuższego czasu "łypała do mnie granatowym okiem" z górnej półki domowej biblioteczki. Później dowiedziałem się, że rok po premierze "Kontuzji", autorka za tę opowieść otrzymała nagrodę I stopnia od Ministerstwa Kultury i Sztuki PRL - to był 1977 rok. Aktualizacja z 12 października 2023 roku: Piękne i rozbudowane zdania od pierwszego akapitu książki są jej sporym atutem. Występuje plastyczny język narracji, który wybrzmiewa poetycko. Podaję jednozdaniowy przykład: "Z tamtego mieszkania nie dochodziły podniesione głosy wspólnej radości życia, ani krzyżujące się, w potoku egzystencji, przepływy wzajemnych rozczarowań". Ciągle jestem w zachwycie dla kunsztu pisarskiego Zofii Bystrzyckiej. Cały tekst świadczy o jej wysokim poziomie inteligencji. Właśnie dlatego tak przyjemnie mi się czyta jej rozważania o wszystkim z czym styka się na co dzień w swoim otoczeniu społecznym (w czasie "wolnym" i w pracy zawodowej); jak również uważam za ciekawe jej wewnętrzne przemyślenia (upublicznia bardzo osobiste spostrzeżenia, analizy i wnioski). Myślę, że ma znaczenie jej wiek 54 lat, gdy pisze ów pamiętnik. Te powody sprawiają, że trzeci raz sięgam po "Kontuzję"; pierwszy raz będąc nastolatkiem wyjmuję z biblioteczki domowej mojej mamy, która lubi literaturę kobiecą i problematykę społeczną oraz powieści na tle historycznym (te trzy elementy widzę w "Kontuzji"). Zofia Bystrzycka przedstawia swój własny problem zdrowotny – mianowicie chodzi o nowotwór piersi. Przy tym opowiada swoje wspomnienia w bardzo interesujący sposób. Uważam, że jest to lektura dla dojrzałych odbiorców; obawiam się, że młodzież nie rozumiejąc formy przekazu po prostu nie doceni bogatej (bardzo subiektywnie tak twierdzę) treści. W książce jest ciekawe ujęcie socjologiczne i psychologiczne, polecam studentom oraz naukowcom społecznym. Feministyczne spojrzenie Zofii Bystrzyckiej na świat wyłania się z treści i nie jest to związane z kobiecą chorobą jakiej doświadcza. Myślę, że mają na to wpływ jej sytuacje życiowe w których się znajdowała w bliższej i dalszej przeszłości, różne relacje z napotykanymi mężczyznami – to wszystko jest zauważalne w "Kontuzji". Z obserwacji autorki wynika, że kobieta okazuje się być silniejsza płcią, upartą w duchu odpowiedzialności za przetrwanie potomstwa w czasie wojny.

„Chleb rzucony umarłym” to arcydzieło polskiej literatury, które – niesłusznie zapomniane – powinno być lekturą obowiązkową. Mnie osobiście zachwyca jego językowa powściągliwość, która potęguje tragizm opowieści. Narracja dziecka nie upraszcza – przeciwnie, pogłębia dramat egzystencji w warszawskim getcie. To nie tylko świadectwo Zagłady, ale także wybitna, przemyślana kompozycja literacka. Wojdowski stworzył powieść, która łączy dokumentalny realizm z głębią literackiego wyrazu – równie ważna jak twórczość Borowskiego czy Nałkowskiej, a może jeszcze bardziej przejmująca.

W „Pingpongiście” wszystko jest tak jak trzeba. Poukładane myśli, wspomnienia i przeszłość. Współczesna opowieść o przebaczaniu, o wojnie, o śmierciach niezawinionych i tych, którzy strzelali. Brooklyński sędzia (Michał Dembina, obecnie Mike Murphy) przyjeżdża do Cheremca, by wziąć udział w odsłonięciu pomnika ku czci pomordowanych tu Żydów. I to, co u Hena nigdy nie zawodzi, to postaci, które, nawet jeśli pojawiają się na chwilę, zapadają w pamięć. Nauczycielka, ksiądz i jego gospodyni, Frajndla Wajnstein, a wszystkich i wszystko spaja przeszłość i żar bijący od podpalonej stodoły. Jest w „Pingpongiście” jakaś nadzieja, jakieś światło, mimo iż mrok nie chce odpuścić – ktoś zabija koty, ktoś inny nie zgadza się na upamiętnienie zbrodni. A Józef Hen jakoś pięknie, po mistrzowsku o tym wszystkim pisze: „ Antysemityzm to choroba trudna do wyleczenia... Bo choremu sprawia przyjemność”. Bo w książce Hena przeglądają się polskie strachy i polskie mity. Bo jeśli się pamięta, jeśli żałuje, nie jest jeszcze z nami tak źle, jak mówią, prawda? Dawno temu Michaś miał do zagrania mecz w ping-ponga. Nie zdołał jednak uratować swojego przeciwnika. „Obiecałem mu rewanż”, mówi i wsłuchuje się w słowa księdza: „…jeśli wracamy do pustki, z której wyszliśmy, jeśli jest tylko nieistnienie, to znaczy, że nie mamy nic cenniejszego od życia”.

Książka znakomita, poza tym rzecz ciekawa - ten autor napisał jeszcze sporo powieści, ale wszystkie one nie nadają się do czytania, w kilku znanych mi wypożyczalniach przez dziesięciolecia nikt się nie pofatygował, żeby je choćby przejrzeć (i dlatego wycofali je z księgozbiorów). Typowy autor jednej książki - i tak go zapewne zapamiętamy.

Super książka. Dolorado stanowi mniejszą część całego wydania. Większość to opowiadanie (Tańcowały dwa Michały) o prawdziwych kulisach powstawania tego dzieła. Dolorado bardzo mi się podobało ale druga część po prostu mnie wbiła w fotel. Czyta się jak rasową powieść sensacyjną i ciężko się od niej oderwać. Historia jest głównie o tym jak autor został namówiony na napisanie monodramu, żeby potem jeździć po całym kontynencie amerykańskim i wystawiać to wspólnie z aktorem-oszustem. Zauroczony wizją podróży tej podróży dał się zwieść, wciągnąć i zadłużyć oszutowi, który potem jeszcze długo czerpał profity z jego naiwności. Postać Pierożka, czyli oszusta jest tu po prostu niesamowita. Jest to coś w rodzaju ówczesnego Simona Levieva z głośnego kilka lat temu dokumentu "Oszust z Tindera". Jest niewiarygodne ile osób i na jakie rzeczy potrafi naciągnąć a gdy ktoś go przejrzy jak bez skrępowania potrafi prosto w oczy patrzeć i dalej oszukiwać. No i oczywiście obraz Polonii Amerykańskiej nie jest zbyt pochlebny. Wszędzie tylko jak tu gonić za dolarem. Byleby tych kilka banknotów więcej skądś wyciągnąć. A jak trzeba to oszustwem, żebractwem albo i jednym i drugim. A kto bardziej okantuje to na tym większy szacunek zasługuje.

Ciekawa książka i ciekawa historia. Wydana w 1962 r., klasyczna powieść psychologiczno - społeczna wpisująca się w tzw. nurt chłopski w polskiej literaturze, ukazuje dramat społeczny związany z awansem najbiedniejszych warstw polskiego społeczeństwa. Ale czy na pewno tylko ? Po wybiciu przez Niemców i zdeklasowaniu przez komunistów polskiej inteligencji przyszedł czas na tworzenie nowych " elyt ". Wyobcowanych ze swojego chłopskiego środowiska, systematycznie tracących swoją tożsamość, wiarę, tradycję, resztki jakiejś świadomości narodowej i patriotycznej itp. Głównym ich celem staje się egoistyczna pogoń za wszelkiego rodzaju statusami materialnymi. Powstała nowa klasa społeczna, obywateli polskojęzycznych, ale nie Polaków !!! Tak, właśnie oni ich synowie i wnukowie to współczesne polskie " elyty ". Wychowane bez polskiej świadomości narodowej, bez rodzinnych tradycji, bez poczucia wstydu i godności. Gotowe za stanowiska, pieniądze, za poklepanie po plecach przez Helmuta czy Wańkę zrobić wszystko, nawet sprzedać Polskę !!! Moim zdaniem, o tym jest ta książka, chociaż autor tego nie przewidział !!! Tragiczna, smutna, ale warta przeczytania. Może zmusić do refleksji. POLECAM !!!

To chyba będzie moje pierwsze prozatorskie odkrycie w obecnym roku. Dostajemy tu raptem kilka opowiadań, ale każde z nich zostawia swój wyraźny ślad w pamięci. Autor przynosi nam szczegółowe opisy świata zawieszone gdzieś poza czasem w nienarzucającej się literackości mocnych, niepodrabialnych fraz. Obrazy stają przed oczami a głębokie refleksje rymują się z opiewaną wiejską naturą. Nic lepszego nie przeczytacie!