Tańczący jastrząb

„Chleb rzucony umarłym” to arcydzieło polskiej literatury, które – niesłusznie zapomniane – powinno być lekturą obowiązkową. Mnie osobiście zachwyca jego językowa powściągliwość, która potęguje tragizm opowieści. Narracja dziecka nie upraszcza – przeciwnie, pogłębia dramat egzystencji w warszawskim getcie. To nie tylko świadectwo Zagłady, ale także wybitna, przemyślana kompozycja literacka. Wojdowski stworzył powieść, która łączy dokumentalny realizm z głębią literackiego wyrazu – równie ważna jak twórczość Borowskiego czy Nałkowskiej, a może jeszcze bardziej przejmująca.

W epoce postsekularnej refleksji nad tożsamością, pamięcią zbiorową oraz kondycją podmiotu w przestrzeni aksjologicznie rozchwianej, powieść Głosy w ciemności Juliana Stryjkowskiego jawi się jako tekst o niebagatelnym znaczeniu epistemologicznym i antropologicznym. Ów monumentalny utwór – choć z pozoru skromny w zakresie narracyjnej scenografii – konstytuuje się jako jeden z najważniejszych głosów polskiej literatury XX wieku, sytuując się równolegle obok twórczości Izaaka Bashevisa Singera, Brunona Schulza czy nawet Thomasa Manna w jego żydowskich rejestrach symbolicznych. Stryjkowski – pisarz głęboko osadzony w idiomie europejskiego modernizmu – kreśli obraz społeczności chasydzkiej Galicji z pietyzmem godnym archiwisty duchowości. W mikrokosmosie prowincjonalnego sztetlu dostrzega jednak nie tylko pejzaż kulturowy jednej z najbardziej marginalizowanych grup etnicznych Europy Środkowo-Wschodniej, ale uniwersalne laboratorium duszy ludzkiej, rozpiętej między sacrum a profanum, między tradycją a subwersywnym pragnieniem emancypacji. Narracja powieści – prowadzona z perspektywy dojrzewającego Aronka – nabiera nie tylko wymiaru bildungsroman, lecz także przenikliwego traktatu o epistemologicznym rozdarciu pomiędzy dogmatem a intelektualną autonomią. Bohater, funkcjonując w cieniu patriarszej surowości swego ojca, reb Tojwego, przechodzi ewolucję egzystencjalną, która zaskakuje swoją filozoficzną głębią – ostatecznie wybrzmiewając jako dramat inicjacyjny o charakterze ontologicznym. Stryjkowski nie poprzestaje na wierności realiom historycznym – jego język, pełen subtelnych semantycznych aluzji, nasycony jest intertekstualnością i niemal liturgiczną powagą. To literatura totalna, w której każde zdanie, każdy dialog staje się aktem hermeneutycznym – wymagającym od czytelnika nie tylko kompetencji interpretacyjnych, ale i gotowości do kontemplacji. Narracja rozwija się nie tyle w czasie linearnym, ile w przestrzeni duchowego fermentu – tworząc wrażenie misterium, którego sens rozgrywa się na poziomie ontologicznym. W Głosach w ciemności zaskakuje także formalna dyscyplina. Stryjkowski stosuje polszczyznę o aksamitnej fakturze, ale też nie stroni od arameizmów, hebraizmów czy rytualnych zwrotów języka jidysz, co czyni tekst nie tylko świadectwem literackim, ale także dokumentem językowej heterogeniczności i kulturowego synkretyzmu. Styl, precyzyjny niczym sztych rytownika, wytwarza narracyjny rytm bliski modlitewnemu kadyszowi – smutny, elegijny, a przy tym pełen niezgody na wymazanie. Trudno nie dostrzec również, że Stryjkowski w swojej powieści wpisuje się w trajektorię myślenia post-Holocaustowego – mimo iż książka powstała przed traumą Zagłady. Jego świat – pełen bogactwa symboli, rytuałów i napięć duchowych – już w momencie pisania był światem umarłym, a sam akt pisania staje się tutaj formą nekrologu, liturgicznego wspomnienia i próby ocalenia sensu w świecie zatomizowanej pamięci. Z punktu widzenia filologa – a ściślej: badacza literatury porównawczej z silnym zakorzenieniem w hermeneutyce i tradycji filozoficznej dialogu (Buber, Levinas) – Głosy w ciemności to nie tylko powieść. To świadectwo, tekst aksjologiczny i egzystencjalny, który wymaga czytania nie przez pryzmat linearnej fabuły, lecz przez matrycę tekstu otwartego – wpisującego się w palimpsest kultury europejskiej. Stryjkowski zdołał uchwycić ów „ostatni oddech” świata, który miał już zniknąć – świata wspólnoty, w którym każde słowo, każdy gest był zanurzony w sacrum, ale też głęboko uwarunkowany społecznie i rytualnie. Jego bohaterowie – nieco teatralni, aforystyczni w swoich wypowiedziach, jakby już nieżywi – przypominają duchy przeszłości, mówiące do nas zza granicy utraconego czasu. Powieść ta – jeśli spojrzeć na nią z perspektywy szerokiej panoramy literatury polskiej XX wieku – powinna być czytana jako jedna z najważniejszych prób nadania formy temu, co zostało zniszczone. Stryjkowski nie moralizuje, nie oskarża, nie sentymentalizuje – jego pisanie jest aktem pamięci, ale także świadomą kreacją estetyczną, która wznosi się ponad dokument, ponad esej, ponad publicystykę. Nie bez przyczyny Głosy w ciemności porównywane są do dzieł Tołstoja, Faulknera czy Joyce’a – choć stylistycznie i tematycznie Stryjkowski idzie swoją własną drogą. U Stryjkowskiego nie ma przypadkowych zdań – każde z nich funkcjonuje jak kantyczka, jak fraza zaginionego języka, który być może właśnie dzięki tej prozie nie zostanie zupełnie zapomniany. W epoce nadprodukcji tekstów literackich, w której dominują narracje zredukowane do banału, uproszczenia i natychmiastowej komunikatywności, Głosy w ciemności pozostają dziełem wymagającym, ale przez to tym bardziej wartościowym. To książka, którą się nie tylko czyta, ale do której się powraca – by medytować, by porządkować własne myślenie o historii, tożsamości, duchowości. Dla filologa, który traktuje literaturę jako formę poznania i jako medium pamięci zbiorowej – Głosy w ciemności są tekstem obowiązkowym. I nie waham się użyć słowa: arcydzieło. W sensie zarówno estetycznym, jak i etycznym. Moja recenzja z portalu "nakanapie"

Standardowa powieść o losach i rozterkach bohaterów po okresie II wojny światowej. Film Andrzeja Wajdy ze Zbigniewem Cybulskim w roli głównej dawno temu oglądałem - ale może wkrótce to się zmieni i obejrzę ponownie. Maciek Chełmicki, uczestnik powstania warszawskiego jest zdecydowanie najlepszą postacią powieści Jerzego Andrzejewskiego - zastanawia się jak każdy normalny człowiek, czy jego postępowanie było słuszne, czy nie dręczyły go wyrzuty sumienia i tym podobne. Trochę czasu poświęcono nawet wątkowi miłosnemu do Krystyny, barmanki z hotelu "Monopol". Tylko trochę inne zakończenie, aniżeli w filmie, bo nieco optymistyczne.

Kac książkowy to dziwne zjawisko. Zazwyczaj pojawia się u mnie po gniotach, które obiecywały dużo więcej niż dostałem w rzeczywistości. Człowiek nie chce wtedy zaczynać nic nowego, z obawy że znów przeżyje bliżej nieokreślony czas udręki, brnąc przez kolejne puste słowa. Tę chciałem przeczytać od dawna, czekała na swój czas. W końcu przyszedł. Została zaaplikowana. Jak Alka-Seltzer. Zamiast wyleczyć, pogorszyła mój stan. Ciężko się zabrać za coś nowego, bo istnieje jedynie nikła szansa na to, że trafię no coś równie dobrego. Już w trakcie czytania widziałem że prędzej czy później do niej wrócę. Może po prostu zrobię to od razu.

Słodko-gorzko... i tak i nie... Najkrótsze komentarze o tej książce. Większość ciekawa, dobrze napisana, z atmosferą, z feelingiem, z akcją, bohaterami. I tylko podejście do polskości się zmieniło. Do świata. Ja to rozumiem, stary jestem, ale dla młodych abstrakcja. Gdyby nie było tyle filozofii patriotycznej, moralności rodem z ubiegłego wieku to opowieść byłaby super. Ja nie neguję jej przesłania, sam taki byłem, ale upłynęło 30 lat i świat się zmienił. Podsumowując: czyta się super, a przekaz jest świadectwem lat 90-tych.

Bardzo klimatyczna. Momentami czyta się ją głosem Włodzimierza Kmicika (Polska Kronika Filmowa z PRL :)), czasem głosem Kaliny Jędrusik. Uważam, że warta miejsca na domowej półce. Trochę przyciężka, trzeba mieć na nią "humor", ale po mądrą książkę, napisaną pięknym jeżykiem, a przy tym łatwoczytalną książkę, dobrze mieć :)

U mnie ciąg dalszy czytania książek zalegających od lat na półkach oraz w czytelniczych planach. Tym razem to historia o przyjaźni, która rozkwita w warunkach, gdzie wszystko usycha.” Są ludzie na których od dawna czekamy. Są przyjaźnie nagłe, niespodziewane, o których nigdy nie zapominamy". I tak oto poznajemy historię Włodzimierza Łukicza Diergaczowa, którego Igor Newerly poznał w Majdanku.”Nie wierzcie w piekło: Bóg jest zbyt miłosierny. Ale było piekło na ziemi. Był Majdanek, Oświecim, Belsen...” Książka jest pisana w formie wspomnień, pamiętnika, poukładania w sobie , tego, co przeżyte. Wciągnęła mnie od pierwszej strony ta historia w historii o przyjaźni, wytrwałości, wierności, zaufaniu, człowieczeństwie. „ Człowiek zdrowy musi mieć pracę, którą kocha, sprawę, której służy, musi o coś walczyć, do czegoś dążyć, aby nie zgnuśnieć, nie zborsuczeć do reszty”. Doczekałyśmy się siebie, aby móc docenić.

Książka to przerażający obraz polsko-ukraińsko-rosyjsko-żydowskiego pogranicza. To wielowątkowe, monumentalne, najważniejsze dzieło autora, ukończone w 1967 r. ale wydane dopiero na emigracji w 1974 r. Saga rodzinna opowiadająca historię dwóch przyrodnich braci. Jeden z nich walczy w polskiej partyzantce, a drugi w ukraińskiej i w SS - Galizien. Jeden z wątków, o Katyniu, był głównym powodem, dla którego powieść nie mogła być oficjalnie wydana w Polsce. Patriota ??? Aż nie chce mi się pisać !!! No cóż, przed obowiązkiem nie ucieknę !!! Od lutego 1964 r. do grudnia 1965 r jeden z " bogów " polskiego literackiego olimpu był TW- tajnym współpracownikiem SB zarejestrowanym pod kryptonimem WO, WOd, W. Uważany za wzór moralnej bezkompromisowości i odwagi, który w swoich dziełach szarpie najboleśniejsze polskie rany. W książkach przetłumaczonych na ok. 20 języków i uważanych za arcydzieła... OKAZAŁ SIĘ ŚWINIĄ !!! Donosił na swoich kolegów po piórze, widząc w nich konkurentów. Swój status TW wykorzystywał dla zapewnienia sobie gwarancji nietykalności przy staraniach o zagraniczne tłumaczenia. Pomijał ZAiKS, który pobierał wysokie opłaty za wydawane książki. Kiedy zorientował się że jego książka nie zostanie w Polsce wydana, ale ponieważ była już przetłumaczona na język francuski i niemiecki, razem ze swoim wydawcą nagłośnił odmowę wydania mu paszportu, nawet radio " Wolna Europa " o tym huczało. Prezentowano go jako prześladowanego obrońcę prawdy, ofiarę wypadków marcowych, zdobył status " polskiego Sołżenicyna ". Z Polski wyemigrował w 1971 r. pracował w Monachium w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa gdzie był kierownikiem działu kultury. Do Polski wróciła stałe po 1989 r. Zmarł w 2016 r. wiadomości o jego obrzydliwej działalności wyszły na jaw już po jego śmierci. Książkę muszę polecić, ale charakteru i mentalności pisarza już... NIE !!! Komorowski udekorował Michnika w 2010 r. Orderem Orła Białego. Chociaż bardziej pasuje mu nagroda przyznana w 2022 r przez szwedzką organizacje Judisk Kultur za promocję kultury żydowskiej. Autor w 2007 r. został udekorowany Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Wierzę, że przyjdzie kiedyś czas na weryfikację takich odznaczeń !!!

Biorąc do ręki książkę słyszałam w głowie najsłynniejszy motyw muzyczny z musicalu. W opowieściach jednak to nie bogactwo jest celem życia Mleczarza a rodzina która spędzała mu nie raz sen z powiek. Zachwyca mnie duma i godność głównego bohatera. Warto przeczytać

„Trzeci głos, tak straszliwie blisko- przecież mogą mi zaraz nastąpić na głowę- pomyślał Georg – był głosem Meissnera, który nocą przychodził do baraku, wywoływał ich pojedynczo, a jego Georga, ostatnio wywoływał przez dwiema nocami. (…) Drugi napad strachu był jak pięść ściskająca serce, żeby nie żyć teraz człowiekiem, żeby zapuścić korzenie jak drzewo, stać się pniem wierzbowym między pniami, okryć się korą i wypuścić gałęzie zamiast ramion”. Anna Seghers, Siódmy krzyż, Przekł. M. Wołczacka i J. Marecka, Czytelnik, Warszawa 1984,s. 26. Dedykacja Umarłym i żywym antyfaszystom Niemiec książkę tę poświęcam Anna Seghers Dedykacja towarzysząca powieści nie pozostawia żadnych niedomówień, brzmi jasno i dobitnie, podobnie jak historia ucieczki Georga, jednego z siedmiu więźniów obozu koncentracyjnego w Westhofen. Dowództwo obozu, w osobie komendanta, poprzysięga karę w ciągu tygodnia (mają stać pod krzyżami i być torturowani). Pod sześcioma z nich znajdują się schwytani uciekinierzy. Co z tytułowym „siódmym krzyżem”? Sugestywna narracja A. Seghers czyni z Czytelnika również więźnia – uciekiniera, pragnącego za wszelką cenę przeżyć. który wobec nieludzkich systemów, chce zniwelować swe człowieczeństwo i przemienić się w nieruchome drzewo, na podobieństwo bohatera. Żaden ze stanów emocjonalnych takich, jak: niepokój, strach, lęk, obawa, przerażenie nie zostanie mu oszczędzone, podobnie, jak i pozostałym więźniom. Niemcy - u zarania faszystowskich idei, w ujęciu A. Seghers - to początek rozbudowanej machiny obozowej, której doświadczyła Europa XX w. Powieść A. Seghers – powinna znaleźć się na liście lektur XXI w. 10/10

Zaczęła się jesień, inna pora roku do tego tekstu zupełnie nie pasuje. Przez sto pierwszych stron trudno było mi przyzwyczaić się do narracji. Zupełnie inna fraza niż dzisiejsza mdława pisanina. I nagle klapka zaskoczyła. Powoli rozpocząłem kosztować. Ważnym jest czas napisania książki. Wiele to nam wytłumaczy. Pobyt w szkole czyli w obozie internowania może, a nawet jest pouczający. Nawet dla współczesnych. Chciałem "Jezioro ..." przeczytać już wcześniej ale jakoś nigdy nie było właściwego czasu. Kiedyś gdy siedziałem w Caffe na Powiślu, tuż obok na półce zobaczyłem niewielką książeczkę Stanisława Dygata. Przeleżała u mnie jeszcze z dwa lata i teraz stało się... Alea iacta est, jak powtarza to bohater opowieści. Teraz powinienem zobaczyć film o tym samym tytule nakręcony wiele lat temu.

Powstała w 1950 roku książka autorstwa Włodzimierza Odojewskiego przedstawia kilka tygodni z życia Piotra Czerestwienskiego, który po długiej przerwie wraca do wschodniej Polski, aby - jak w dzieciństwie - spędzić wakacje u swoich dziadków. Jest rok 1943. Droga zdaje się być długa i męcząca, a sam bohater walcząc ze snem, gorączką i dręczącymi myślami o przeszłości, analizuje swoje dotychczasowe życie. Te dywagacje to gonitwa rozkładanych na czynniki pierwsze myśli i wewnętrzne dialogi bohatera, które ujawniają jego niezwykłą wrażliwość i wynikające z nich niepewność, rozstrojenie i wewnętrzne rozdarcie. Autor umiejscowił akcję książki na Podolu, ale poszczególnym miastom nadał fikcyjne nazwy: Nikorycza, Krzyżtopol, Gleby, tajemnicza miejscowość K. (miejsce z zamierzenia nienazwane) i wreszcie to najważniejsze - Czuprynia. To właśnie do niej udaje się Piotr po latach, do miejsca beztroskiego dzieciństwa, gdzie w towarzystwie dziadka Mikołaja, babci, stryja Teodora, piastunki Julii i tajemniczej Katarzyny, otoczony przez wszystkich troskliwą miłością, przeżywał szczęśliwe chwile i snuł beztroskie marzenia. Przyjazd, wbrew oczekiwaniom, przynosi rozczarowanie. Dom w Czuprynii nie jest bowiem dawnym, tak dobrze znanym mu z dzieciństwa światem, nic też nie jest tu takie jak przedtem. Bo choć zegar wciąż wybija te same tony, podłoga skrzypi jak dawniej a powietrze przepełnione jest tym samym zapachem kurzu i popiołu, to sielski kraj dzieciństwa odszedł gdzieś w zapomnienie. Piotr, odsunięty i chroniony przez opiekuńcze skrzydła matki przed okrucieństwem wojny, nieświadomy tego co przeżywają jego najbliżsi, zderza się nagle z brutalną rzeczywistością. Przytłoczonymi makabrycznymi opowieściami krewnych o bratobójczych walkach, z trudem próbuje odbudować nową rzeczywistość. „Pożary, mord, rabunek” - słyszy z ust babki, a zgliszcza spalonych domów i strach ludzi przed tym, co może przynieść kolejny dzień odkrywają przed nim nową, nieznaną mu dotąd rzeczywistość. Świat, do którego powrócił po latach, nagle rozpada się i niweczy jego dotychczasowe wartości. Od dziadków dowiaduje się o grasujących w okolicy bandach ukraińskich nacjonalistów i ofiarach ich barbarzyńskich mordów. Mordów dokonywanych nawet na ich najbliższych. Słyszy o hordach pijanych, żądnych krwi i gwałtów oprawcach. O roztrzaskanych szybach, łomocie kolbami w drzwi po nocach i dzieciach, w przerażeniu kryjących się na cmentarzach. Widzi luny pożarów i spalone w sąsiedztwie domostwa ludzi. Strach oddalić się od domu, strach położyć się spać. Kto kolejny pożegna się z życiem? I tylko krótkie chwile po przebudzeniu stwarzają pozory, że idylla toczy się jak dawniej, podczas wakacji - budzący Piotra blask wczesnego poranka, wlewający się do pokoju ptasi gwar, śniadanie na stoliku i miednica z zimną wodą do umycia - wszystko to trwa niezmiennie, na przekór nowej rzeczywistości. Ta „wyspa ocalenia”, którą miała stać się na kilka wakacyjnych tygodni Czuprynia i w której zapragnął ponownie odnaleźć radosne ślady beztroskiego dzieciństwa, odkrywa przed nim rodzinną, trudną do udźwignięcia dla młodego człowieka tajemnicę. To też sprawia, że nie znajduje tu oczekiwanego wytchnienia. Niepokój nie ustępuje, koszmary senne wracają każdej nocy a ból i żądza zemsty, zrodzone w nim po odkryciu tajemnicy narastają. Wszystkie te okoliczności sprawiają, że chłopak w przyspieszonym tempie dojrzewa, budzi się w nim też odpowiedzialność za los najbliższych. Skąpe, niemal niewidoczne dialogi i rozbudowane zdania tworzą idealne ramy dla spokojnej narracji, które pozwalają jej się toczyć w swym powolnym tempie. Jednak historia, choć płynie niespiesznie, nie jest pozbawiona emocji. Zaskakująco ciekawie wypada kontrast pomiędzy bolesnymi wydarzeniami i przeżyciami a sielskim portretem natury - emocje od strachu i nienawiści przechodzą miękko do idyllicznych opisów przyrody, która łagodzi dramatyczne chwile, nadając pozory kontynuacji przedwojennego życia. Obrazom malowanym przez Odojewskiego brakuje ostrości. Są zawoalowane i zamglone, a bohaterowie w transie, niczym zahipnotyzowani, poruszają się na pograniczu snu i jawy co sprawia, że narracja powieści łagodnieje. Porwała mnie ta piękna, odchodząca już w zapomnienie polszczyzna, iście poetycka proza, która opisując niezwykle sugestywnie wydarzenia i doznania bohaterów ukazuje niezwykłą umiejętność autora w operowaniu językiem.

William Faulkner był pisarzem postępującej katastrofy, toksycznego koloidu przeszłości oraz teraźniejszości. W „Rodzinnej Europie” Czesław Miłosz celnie zauważył, że to zaważyło na estymie, jaką amerykański literat cieszył się (na czas pisania swojego skądinąd znakomitego eseju, tj. 1959; bo kto dzisiaj wie kto to był Faulkner?) nad Wisłą. Oczywiście zaciążyło to – wg wielu znawców – na sukcesie Włodzimierza Odojewskiego czy (w bliższej nam perspektywie czasowej) „Golema” Macieja Płazy, ale jako wielbiciel Faulknera nie do końca się z tą tezą zgadzam. Zarówno Odojewski jak i Płaza nie są epigonami; przekonywanie o wielkości pisarstwa Odojewskiego jest zbyteczne, z kolei Płaza, mimo używania podobnych narzędzi literackich co amerykański noblista, w przywołanej wyżej powieści jest też silnie singerowsko-lovecraftowski (to moja opinia, a także komplement). Dzięki temu obie pozycje operują w innych rejestrach, jakkolwiek serwują czytelnikowi podobnie przygnębiającą aurę postępującej degeneracji świata. Kuśniewicz na pierwszy rzut oka jest kolejnym z pogrobowców Faulknera. Obawiam się, że dla wielu literaturoznawców wystarczy stosowanie długich zdań, zredukowanie dialogów do absolutnego minimum (niekiedy oznaczającego zero) oraz poruszanie się w technice strumienia świadomości, by wysnuć takie porównanie. Cóż za krzywdzące uproszczenie; długimi zdaniami posługiwał się też Tomasz Mann, można pozornie zachować dialogi, które dialogami nie są (Witkacy w „Pożegnaniu jesieni),z kolei każdy strumień świadomości, z racji silnego intersubiektywizmu, jest czymś odrębnym od innego strumienia. „Lekcja martwego języka” to unikat, bowiem w swej strukturze tworzy pewien łańcuch impresji powiązanych dość luźną więźbą (np. gdy porucznik Kiekeritz widzi torbę konduktorską w przedziale wodzi ją daleko w przestrzeń i czas, po czym z kolejnego skojarzenia idzie w kolejne skojarzenie, itd. – dlaczego, zdradza niestety skandaliczny opis serwisu, który odsłania prawie wszystkie karty jeszcze przed lekturą, jak tak można). Jest unikatowa, bowiem tworzy kalejdoskopiczny obraz psychicznej i moralnej degradacji, nie wwiercając się tak głęboko w strukturę psychiczną bohatera (Odojewski),nie odnosi się ze szczególarskim pietyzmem do postaci drugoplanowych (Faulkner),nie wyjaśnia hermetycznego świata jego własnymi terminami (Płaza). Pejzaże okrucieństwa wymieszane z pełnymi wdzięku impresjami natury czy mitami tworzonymi w głowie porucznika (niewątpliwego estety w wąskim tego słowa sensie) to zaledwie migawki, piękne miniatury, szkatułka wspomnień i szkiców wspomnień pojawiających się niby bez celu, a tak naprawdę by naświetlić, z jak drobnych okruchów składa się człowiek stojący u progu gnijącego świata. „Lekcja martwego języka” przez obraz społecznego bankructwa I wojny światowej, podeptanych idei i skundlonych ludzi stawia pytanie ile po nas zostanie, ile warta jest sztuka, ludzkość, jednostka w kontekście Wielkiej Erozji. Kuśniewicz, poza pieczołowitym, do granic perfekcji wymuskanym językiem, doskonale opanował również technikę inwersji czasowej (i tu wreszcie można zestawić go z Faulknerem). Bo ile człowiek ma minut wiedząc że wszystko ginie i o czym myśli, licząc ostatnie sekundy? Czy w głowie zostają wielkie idee, figura efeskiej Diany, czy też pozornie bezcelowe migawki, które nie mają początku, końca, związku ani znaczenia? Co rodzi się w obliczu wszechogarniającej klęski? Dlaczego język, którym mówimy całe życie nagle okazuje się martwy? Upadek nie musi być stopniowy, jak w „Marszu Radetzky’ego” Rotha lub jedynie sygnalizowany jak w „Soli ziemi” Wittlina (powołując się na inne świetne pozycje dot. I wojny w cesarsko-królewskiej monarchii). Może być taki, że człowiek dosłownie w ostatniej chwili uświadamia sobie, że przegapił własne istnienie. „Andrzej Kuśniewicz swą pasję literacką realizował dwutorowo: lewą ręką ochoczo spisywał donosy na swoich kolegów, prawej używał zaś do tworzenia literatury rozumianej bardziej tradycyjnie” – że przytoczę cytat z jednego z wpisów na portalu. Prawicą uczynił przynajmniej jedną wybitną rzecz.

Piękne opowiadanie. Smutne bo żal mi było dziecka, którego ojciec nie dostrzega. Zwròciłam też uwagę jak się kiedyś traktowało wiejskie dziewczyny: umieram, nie zaznałem miłości a tu takie ładne ciałko, biorę. Co dalej z tym ciałkiem - kogo to? Dla dziewczyny to był panicz, inny świat, a dla panicza - ciało, które miało dać wrażenie że jeszcze żyję, coś przeżywam. Bardzo to smutne. Ładnie opisane życie ma wsi, stosunki dworu z parobkami oraz ludzkie namiętności.

Tytułowe opowiadanie jest przepiękne i jak najbardziej warte przeczytania; niestety kolejne nie zrobiły na mnie wrażenia, a w niektórych styl po prostu męczył - tak "poszatkowany", pocięty - chyba tego typu styl pasuje mi bardziej w poezji, a prozę wolę konkretniejszą? Albo tematyka mi nie podeszła? Niby doceniam wrażliwość autora, ale w nadmiarze to roztkliwienie i skupienie na sobie np. w "Sobie i Państwu" było męczące. Nie wnikam, ale docenię jeszcze opowiadanie "Bardzo starzy oboje" oraz sam pomysł na "Inkarno" (które jest też sztuka teatralną i jestem przekonana, że na scenie jest rewelacyjne, natomiast jako opowiadanie mnie nie porwało). Polecam koniecznie opowiadanie "Jak być kochaną", reszta według uznania/osobistych preferencji.

Jak na powieść z końca lat trzydziestych trochę zbyt staroświecka. Sporo tu męczącej młodopolszczyzny. Sprawdza się za to jako powieść psychologiczna (choć nie przepadam za gatunkiem), no i od strony obyczajowej jest całkiem dobrze (świetne obserwacje jak na tak młodego wówczas autora). Jak zwykle u Andrzejewskiego trochę teodycei i trochę religijnej egzaltacji. Generalnie - daje się to czytać, nieźle wytrzymuje próbę czasu, tylko ten epigonizm Młodej Polski trochę psuje wrażenie.

Do przeczytania tej powieści zachęca mnie Krzysztof Masłoń poprzez swoją wspaniałą książkę pod tytułem "Klątwa sprzeczności" o sylwetkach polskich, dwudziestowiecznych pisarzy. Rzeczywiście, "Konopielka" jest wybitną powieścią. Edward Redliński bardzo umiejętnie przedstawia zacofaną cywilizacyjnie wieś we wschodniej Polsce. Okrasza to swoim poczuciem humoru. Świetny język. Akcja dzieje się w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, ale odnosi się wrażenie obecności (na pewno mentalnej) w dziewiętnastym stuleciu. Najbliższym dużym miastem jest Białystok, ale o nim tylko się mówi, bo nikt tam nie dociera – wieśniacy żyją w swoim malutkim środowisku. Dużo zamieszania wnosi "uczycielka" z miasta. Wszystko jest ukazane z perspektywy Kaziuka Bartoszewicza.

Powieść, do której stosunek mam nieco ambiwalentny. Bo z jednej strony jest napisana przepięknym językiem - autor to zresztą laureat Nobla w czasach, kiedy ta nagroda jeszcze sporo znaczyła - a z drugiej jednak aż bije po oczach swoją francuskością, z którą jestem na bakier. Colas to małomiasteczkowy stolarz i filozof, człowiek stojący z boku i w opozycji do wszystkiego i wszystkich, przekorny i nie za bardzo liczący się z doczesnymi dobrami. Powieść to jakby jego pamiętnik, losy spisane na przestrzeni dwunastu miesięcy, w których pod każdym względem działo się sporo. Bardzo pozytywne i optymistyczne dziełko. Mimo wszystko.

Książka jest ok, ale w zasadzie trudno powiedzieć o niej coś więcej. Autorka próbuje w niej przedstawić zarys tego jak żyło się w tamtych czasach, ale sposób w jaki to robi nie jest specjalnie dynamiczny. Stąd pod koniec trochę już męczyłam się z tą książką. Fabuła - raczej niezbyt zaskakująca.

Przeczytana wiele lat temu jako szkolna lektura - urzekła mnie wtedy klimatem, językiem, obrazowaniem. I, w przeciwieństwie do wielu innych lektur, została w mojej pamięci,. Dzisiaj coś wydobyło to wspomnienie na wierzch, a zaraz potem udało mi się dostać wydanie z jabłkiem na niebieskiej okładce, to przeczytane w liceum, za złotówkę na Vinted. Mie mogę się doczekać, aż przyjdzie. Czuję, że czar znowu zadziała.