Opowiadania nominowane do Nagrody Zajdla za rok 2013

Książka trafiła do mnie lata temu. Zacząłem ją czytać zaraz jak dostałem... ale potem przeleżała kilka dobrych lat obok łóżka, służąc za podstawę stosu dla innych książek. Całkiem fajna antologia. Są w niej opowiadania lepsze i słabsze... a może raczej takie które podobały mi się bardziej lub mniej. Zbiorek łączy w sobie opowiadania steampunk oraz postapo... za którym nie przepadam. Są jednak w nim perełki które świetnie łączą obie konwencje. Zatem skupię się raczej na tych opowiadaniach które podobały mi się najbardziej: "Małpiarnia" Krzysztofa Piskorskiego - świetne połączenie steampunk i postapo. To jedno z najlepszych opowiadań zbiorku. Nic dziwnego w końcu Piskorski wyrósł na ikonę polskiego steampunka... a jego książki jeszcze przede mną. Ale zapowiada się uczta :). "Pierwszy człowiek w eterze" Adama Podlewskiego - bardzo przyjemne opowiadanie, napisane z pazurem i ciekawymi nawiązaniami. "Ostatni dzień pary" Karoliny Cisowskiej - także udana próba połączenia obu gatunków (rewolucja to też apokalipsa). Watek podróży w czasie bardzo fajny. Ciekawe jak by to się mogło rozwinąć. "Dni naszej hańby" Bartosza Szczygielskiego - nie przepadam za postapo ale to opowiadanie przypominało mi połączenie "Numeru" Wolskiego z Zajdlem. "Wojna adaptacyjna" Marii Dunkel - kolejne postapo ale napisane bardzo zgrabnie. Przypomniało mi Mad Maxa :) "Owieczki" Aleksandra Daukszewicza - niemal humoreska, udatnie połączyła postapo i steampunka. Bardzo fajne. "Kolebka" Filipa Laskowskiego - coś na kształt kroniki łączącej steampunka i postapo. Bardzo dobre opowiadanie. Przypomniało mi niektóre obrazy z Blade Runner'a II. "Apokanibalipsa" Kornela Mikołajczyka - mocne i odważne postapo, bardzo dobre literacko i bardzo wciągające. Mo mógłby być początek na prawdę dobrej książki. "Golem z Festung Krakau" Daniela Nogala - świetne opowiadanie steampunk nawiązującej do legendy Golema a w tle walka wywiadów. Warto jeszcze wspomnieć o: "Doktor Dietl ratuje świat" Marcina Podlewskiego - za przywołanie mojej ulubionej postaci: Twardowskiego oraz "Steampark jurajski" Przemysława Zańko za świetny pomysł i opracowanie literackie opowiadania. Polecam ten zbiorek, zwłaszcza w wersji papierowej jako perełkę do biblioteczki. To chyba jedyna antologia z Krakonu wydana drukiem (?).

Antologie mają to do siebie, że poziom opowiadań zawartych w nich jest różny. Czasem znajdziemy w nich perełki jak i całkowite gnioty. W Rok po końcu świata tych ostatnich nie ma. Większośc opowiadań jest całkiem dobra. Najbardziej spodobały mi się opowiadania osadzone pod koniec XIX wieku. Post mortem Mileny Wójtowicz, Okno Myszogrodu Anny Kańtoch, Prawie Michała Protasiuka, Miotlarka Stanisława Truchana. Przy tym ostatnim warto dodać, że autor w pewien sposób odnosi się do mojej ulubionej powieść z epoki pozytywizmu - Lalki Bolesława Prusa. Mam na myśli postać profesora Geista. Nie chcę zdradzać szczegółów zapraszam do lektury tego opowiadania. Z opowiadań, które rozgrywają się w drugiej połowie XIX najsłabsze jest opowiadanie Pawła Majki Koniec/ początek wieku. Nie przypadło mi do gustu. Pomysł ciekawy jednak czegoś mi zabrakło. Przypadły mi do gustu dwa opowiadania osadzone w przyszłości ( ¥ b 3 r p µ n |\'7b ! Michała Centrowskiego oraz Dwa do dwóch Joanny Skalskiej. Pierwsze z wymienionych opowiadań jest bardzo pokręcone jednak warto je przeczytać. Drugie natomiast jest trochę pouczające jak mogę się tak wyrazić. Opowiadanie Iskry w wodzie.. Zdecydowanie mi nie weszło. Nie moja bajka. Znudziło mnie. Zwykle się nie czepiam okładek. Jednak tutaj wyjątkowo coś nie pykło. Nawet nie chodzi tu o pana w słoniu i w pilotce. Jest zwyczajnie mdła i mało czytelna. Oceniając całkowicie antologię wydaną przez Powergraph można powiedzieć o niej, że nie jest zła. Na kilka godzin spokojnie zapewni rozrywkę czytelniczą, jednak bez dużych fajerwerków.

Znakomity zbiór opowiadań. Pod względem czysto literackim może nie jest to mistrzostwo świata, ale Chiang nadrabia to z nawiązką pomysłami, fabułą i budowaniem pożywki dla przemyśleń. Wszystkie historie są bardzo ciekawe, od razu wpada się po uszy w te małe światy (może z wyjątkiem dwóch opowiadań "miniaturek", które nie dają takiej szansy). Każda z historii ma swoje drugie dno, a jeśli się nad nimi zastanowić głębiej, o czym tak naprawdę pisze Chiang, to można nawet dokopać się do trzeciego dna. Każde z opowiadań ma swój klimat, science fiction przeplata się w nich z elementami fantasy, jest nieco steampunka, a miejscami nawet czuć ducha Stanisława Lema. Książkę zdecydowanie polecam, mimo że nigdy nie byłem wielkim fanem opowiadań.

Zupełnie inne spojrzenie na postapokaliptyczny świat, z perspektywy samotnej, niemłodej już byłej nauczycielki, która jest jedyną lub jedną z niewielu ocalałych. Nie mamy tu pościgów za potworami i walk z hordami zombie, ale przygnębiające, mozolne przedzieranie się przez trudy każdego dnia w walce o przetrwanie. Muszę jednak zaznaczyć, że mimo świetnego pomysłu na temat i dobrze zbudowanego klimatu opuszczenia, chłodu i przejmującej samotności, jest kilka zgrzytów, które czynią książkę ciut niewiarygodną (jeśli w przypadku post-apokalipsy i zjawisk nadprzyrodzonych możemy w ogóle mówić o wiarygodności). Towarzyszymy głównej bohaterce w mozolnym zdobywaniu wody z fontanny na baterie słoneczne. Jeden mały plecak, kilka butelek, niebezpieczna przeprawa przez miasto pełne sfor zdziczałych psów i niebezpieczeństwo napaści przez "zombie" czyhające na każdym rogu. A w innym rozdziale dowiadujemy się, że z jednej z wypraw do supermarketów bohaterka przyniosła (przywiozła?) po kilka telewizorów i innych dużych urządzeń, które właściwie jej się nie przydają, bo nie ma prądu. Skoro wyprawa po butelkę wody jest takim wyzwaniem, jakim cudem zdobyła na szabrowaniu sklepu pięć telewizorów? Tylko te momenty, które po prostu mi trochę zgrzytały i psuły immersję , spowodowały, że obniżam ocenę. Mimo to, nadal świetna pozycja, warta przeczytania.

Prawdę mówiąc nic mnie tak nie irytuje w cyklach książkowych jak niemożność przeczytania w całości rozpoczętej opowieści. Nie żebym zawsze czytała cały cykl do końca, ale wybór powinien należeć do mnie. A tu masz babo placek! Kolejna historia, z której nie mogę się dowiedzieć o co "come on". Droga "Fabryko Słów", jak się powiedziało A i B, to człowiek spodziewa się C (skoro wie, że takowe istnieje). Co z Geosynchronem? Czy aż tak źle się sprzedają cyberpunkowe powieści? Chyba tak... Przy opisie "Kronik Atopii" nawet nie ma wzmianki o tym, że jest jakaś druga część. A jest: "Kroniki Dystopii". Halo, "Czwarta Strono"! Co, mogę sobie zażywać dalszej lektury w języku oryginału, jeśli tak bardzo chcę, tak? W rzeczy samej to i tak betka. Przynajmniej mogę się postarać wraz z moją kulawą angielszczyzną, poznać koleje losów postaci ze wzmiankowanych książek. Zdecydowanie gorzej jest gdy autor zarzuci całkowicie temat. Jakieś 4 lata temu poświęciłam 3 miesiące życia na zdobycie i przeczytanie wszystkich wydanych części "Pieśni lodu i ognia". Namówił mnie do tego kolega z pracy, bo "takie fajne". Zastanawiam się, czy nie powinnam przestać się do niego odzywać. Chociaż po czterech latach... Tak czy owak, nie dość, że facet pozabijał mi prawie wszystkich pozytywnych bohaterów w zamian wprowadzając kolejne wątki i nowe światy, to jeszcze stracił zainteresowanie tą historią, w efekcie czego przestał ją pisać! Minęło 4 lata, a ja dalej nie wiem co z tą kobitką od smoków, z małą Aryą, jej siostrą, z karłem (którego imienia też już nie pamiętam), co z murem , itp.,itd. Podobno powinnam podłączyć sobie telewizję, żeby się o tym przekonać. Mimo, że może nie jest to wybitna pozycja literatury sci-fi, to i tak chcę się dowiedzieć co się stanie z kodem multirzeczywistości Margaret Suriny. I dowiem się tego tak czy siak.

Tytuł głupi niemożebnie. Niczego tak dzisiaj nie potrzebujemy, jak optymizmu. "Ślepowidzenie" w pierwszym wydaniu kurzy się na półce od lat nieczytane, na pierwsze wydanie "Rifterów" się nie załapałem, więc jest to moje pierwsze spotkanie z Wattsem. Watts jest biologiem jakimś tam, a więc siedzi w hard science, zatem nic dziwnego, że pisze hard s-f , a ja hard s-f nie lubię z dwóch powodów. Mniej ważny, to ten, że twarde nauki mnie zupełnie nie interesują, a drugi ważniejszy, to taki, że twórczość z tego nurtu jest zazwyczaj literacko marna, ponieważ bohaterowie w takich tekstach stają się po prostu tubami do wygłaszania poglądów kosztem jakiejkolwiek literackiej wartości. Dlatego o wiele bardziej lubię nową falę oraz wszystko to, co z niej wyrosło, aniżeli opowiadania dla etatowych przykręcaczy śrubek po politechnikach. Odkrył to zresztą sam Lem, który w pewnym momencie stwierdził, że pisanie literatury przez kogoś chcącego rozpatrywać problematykę naukową mija się z celem i zajął się felietonami. Zanim jednak to zrobił, dostaliśmy "Powrót z gwiazd", którego bohater jest tak świetnie skonstruowany, że większość pisarzy głównonurtowych mogłaby ojcu współczesnej polskiej fantastyki tylko pozazdrościć. I wierz tu pisarzom. Watts nie jest wolny od tej maniery, na szczęście tylko troszeczkę. Niektóre teksty w tym zbiorku opowiadań z połowy lat 90. oraz początku nowego wieku faktycznie są płaskim wykładem pomysłów autora, ubranych w szczątkową fabułę. Na szczęście to minimum. Watts prezentuje pozytywistyczną antropologię, gdzie człowiek poddany jest ciągłej presji świata bezdusznej natury. Rządzi nami po prostu w jego wizji świata biologiczny determinizm. Szczególnie widać to w opowiadaniu "Fraktale" poruszającym problem naszej niechęci do imigrantów. Tekst dzisiaj bardziej aktualny, niż w 1995 roku, opowiada o Kanadyjczyku, który wp*erd*lił imigrantowi z Chin. Okazuje się jednak, powiada autor opowiadania, że za jego zachowanie odpowiadają proste mechanizmy biologiczne. Gdzie zatem spoczywa wina ? Kiedy liberałowie mówią o homoseksualistach "born this way" , to jest to wesołe oraz inkluzywne, ale jeśli powiedzieć tak o nacjonalistach, to ocieramy się już o herezję przeciwko liberalnemu światopoglądowi. Sam bohater natomiast jest postacią tragiczną. Rozdarty pomiędzy świadomością, że jego czyn motywowany jest naturalnie, a więc nie powinien polegać ocenie moralnej, a czysto ludzkim , etycznym odruchem winy za pobicie, próbuje jakoś zrozumieć, co zrobił. Można byłoby ten tragizm Antygony rozdartej między prawem boskim i ludzkim nieco podkręcić i pewnie tak zrobiłby np. Silverberg, ale samo pokazanie problemu jest wystarczająco ciekawe, żebym po przeczytaniu ostatniego zdania miał gęsią skórkę. Konflikt na linii determinizm - wolna wola jest w zasadzie lejtmotywem większości tych opowiadań, a przynajmniej tych w mojej opinii najciekawszych. Czy będzie to problem mężczyzny chcącego wskrzesić swoją żone przepisując do komputera jej świadomość, czy , jak w opowiadaniu "Wyspa", załogi statku kosmicznego odkrywającej myślącą istotę oplecioną wokół czerwonego karła, wszędzie będzie mniej lub bardziej uwypuklony ten sam problemat zależności naszego rozumu od naszych biologicznych uwarunkowań. I to rozdarcie, ten tragiczny w gruncie rzeczy los bohaterów, stanowi o ponadprzeciętności opowiadań Wattsa. Poza tym dostajemy również satyrę na ekologów oraz świetne opowiadanie "Cosie" , w którym wydarzenia z książki "Coś" Campbela oraz filmu Camerona ukazane są z perspektywy obcego. Na minus - opowiadania "o religii". Tutaj Watts nie mówi nic, czego nie mówiłby już Wolter. Racjonaliści będą uchachani, ale to faktycznie rzecz biorąc nudne. Ogółem jednak całość wypada ekstraordynaryjnie. Siedzą mi te teksty jeszcze w głowie i drapią, na pewno też do nich kiedyś chętnie wrócę. Zdecydowanie warto.

Tak najogólniej to jest to świetna książka przygodowa i gdyby taka była w całości to byłoby więcej gwiazdek. Jednak pomysł z cieniami może jest ciekawy ale mnie nie urzekło jego wykorzystanie. Kiedyś była kreskówka gdzie postać miała przenośną dziurę i ktoś w nią wpadał a potem ta postać dziurę zabierała i tyle tego również w tym przypadku. Jeżeli ten pomysł nie będzie wam przeszkadzał to fajnie się czyta.

Biorąc pod uwagę rozmiar tej powieści czyta się ją naprawdę dobrze. Zaskoczyła mnie specyfika połączenia sensacji i równoczesnej edukacji czytelnika. Może nie zostanę po tej lekturze programistą, ale kilku ciekawych rzeczy się jednak dowiedziałam. Nie mówiąc już jak bardzo książka napisana w 2012 roku jest teraz, gdy ludzkość zachłystuje się AI, prawdziwa.

Czytając tę pozycję zastanawiałem się, czy może w jakimś bardzo tajnym laboratorium informatycznym nie zaczęła się realizować taka wizja świata. Bezpardonowe walki korporacji informatycznych. Czyta się to opornie, choć książka nie jest zła. Pokazane mechanizmy rynkowe mogą być w przyszłości realne. Niestety.

„Kamienna Ćma” Pawła Matuszka, MAG 2011, zabrane z półki wymiany książek w miejscowym kinie „Ku światłu śniące się życie…” – akurat słucham „Tarnowskich Gór…” i to opowiadanie jest tak fajne (czytałam je gdzieś, kiedyś, teraz sobie przypomniałam), że sięgnęłam na półkę po zapomnianą KĆ. I tez fajnie. Czytam tyle nietajnych tekstów współczesnych z fantastyki, że nawet takie nieduże rzeczy tak cieszą. KĆ nie jest łatwa w czytaniu, coś jak u Dukaja – tyle słów, tyle imion, tyle pojęć… Ale przecież nie wszystko trzeba od razu rozumieć, większość objaśnia się w trakcie lektury. Mamy dziwną planetę, dziwny koniec cywilizacji (i zaraz chyba jakiś drugi, inny koniec), przechodzenie przez kolejne świata i kolejne poziomy świadomości / nieświadomości bohatera. jakie fajne postaci, jakie ładne światy, jaka straszna miazzma. Mam wrażenie nadwielości wszystkiego. Aktualni pisarze YA zrobiliby z tego sześciotomowe cykle. I w środku fantastyczna książeczka dla dzieci (?) (opowiastka filozoficzna) „Dlaczego kamień leży tam, gdzie leży?”. Świetne ilustracje Irka Koniora! A czytelnik niech to czyta jak chce – opowieść inicjacyjna, wschodnia opowieść o odkrywaniu siebie, psychoanalityczna postapo… Koniecznie muszę sięgnąć po ostatnią powieść autora.

Rozgrywająca się w alternatywnej historii (Zakon Krzyżacki trzyma się nieźle, choć mamy już XX wiek)w Prusach Wschodnich (Allenstein - Olsztyn jakiego nie mogliśmy nigdy poznać) kilkuwątkowa i kilkupłaszczyznowa opowieść w lekko steampunkowych dekoracjach. Trochę poetycka opowieść o poszukiwaniu prawdy. Oprócz tego kabaliści, okultyści, tarociści, wyrocznie, golemy, miłość, zdrada, piekło wojny i mnóstwo snów. Mnie książka wciągnęła i urzekła, choć nie wszystko zrozumiałam. Na pewno sięgnę po inne książki tego autora. Czuję, że jeszcze napisze coś, co mnie zaskoczy.

"Holocaust F" to powieść z nurtu sci-fi/cyberpunk nieco skręcających w stronę fantasy, w której świat stał się miejscem niezwykle brutalnym, zdegradowanym, w którym technologia tak przekonstruowała człowieka, że w zasadzie przestał nim być w dzisiejszym rozumieniu. Proza Zbierzchowskiego przywodzi na myśl "Ślepowidzenie" Wattsa, a pomysł przenoszenia świadomości może kojarzyć się z "Modyfikowanym węglem". Z jednej strony, autor ma bardzo dobry styl pisania, z drugiej jednak - pod względem fabularnym książka idealna nie jest - akcja, mimo przeskoków i zwrotów, jest w sumie dość prosta i jednak, jak na mój gust, trochę zbyt "strzelankowa". W warstwie rozważań, książka pozostawia czytelnika z istotnymi pytaniami: "czym jest człowiek i czy jest taki moment na drodze transhumanizmu, kiedy istota ludzka przestaje już być człowiekiem?", a ogólniej: "dokąd zmierzamy jako ludzkość?". Pytań nasuwających się po lekturze "Holocaustu F" jest zresztą dużo więcej, przy czym autor nie narzuca swoich odpowiedzi, tylko znalezienie ich pozostawia czytelnikowi, co jest kolejnym atutem powieści. Książka zdecydowanie nie należy do lekkich i przyjemnych, ale z pewnością jest warta przeczytania.

(8,5pkt) --- Historia pilota Higa, zamieszkującego samotnie z psem Jasperem małe lotnisko Erie, opowiadana pierwszoosobowo w pamiętnikarskiej formie zlepku postrzępionych myśli, kolejnych ważniejszych zdarzeń, refleksji na temat samotnego życia 9 lat po globalnej epidemii grypy dziesiątkującej ludzkość. Hig na skutek dwutygodniowej gorączki doznał uszczerbku na zdrowiu, jego umysł nie funkcjonuje już jak przed pandemią, stąd tekst jest przerywany, zdania często nieskładne, z błędami, powtórzeniami, dialogi wplecione w narrację bez myślników... --- Jedynym sąsiadem Higa jest małomówny, tajemniczy samotnik Bangley (Pan Śmierć), który strzeże swej prywatności bronią palną z laserowymi celnikami i noktowizorami. Agresywni nieznajomi, potencjalni roznosiciele zaraźliwej choroby, którzy sporadycznie pojawiają się w okolicy, są bez emocji przez niego zabijani... --- Głównym motywem tego postapo jest mała cesna Bestia i codzienne loty zwiadowcze Higa nad terenem wokół lotniska. Wypatrywanie zagrożeń z tytułu pojawienia się innych ludzi, trudy życia w samotności po stracie najbliższych, skomplikowana relacja z Bangley'em... --- O ile w "Drodze" McCarthy'ego niewyodrębnione dialogi i ściana tekstu mi przeszkadzały i utrudniały czytanie, tak tu kwestia dialogów i fragmentaryczny tekst wprowadzają dodatkowy czynnik stałego napięcia i niepewności. Zresztą korekta też się nie popisała - sporo błędów w tekście. Reasumując dobre postapo, takie skrzyżowanie nieśpiesznego "Ziemia trwa" z akcyjnym "Jestem legendą".

Druga część chyba jeszcze lepsza niż pierwsza. Podobnie jak w pierwszej części połączenie dobrego humoru, akcji i niesamowitej wyobraźni autora. Sherlock Holmes w którym absurd goni absurd, a to wszystko w sumie nie jest wcale absurdalne, bo pasuje do siebie w tym absurdalnym świecie. Admirał Nelson i kaktusowy pistolet to mistrzostwo, chociaż najważniejszą kwestią i tak chyba pozostanie dylemat czy pozostać policjantem, czy może zostać ogrodnikiem.

"Kret i król" Łukasz Orbitowski - 4/10 "Trojański split" Rafał Dębski - 5/10, dobrze napisane opowiadanie, ale ileż można czytać o Starożytnej Grecji? "Barbarzyńca" Robert J. Szmidt - 7/10 "Inter on Sarmatiam" Aleksandra Janusz - 4/10, opowiadanie nie przypadło mi do gustu ze względu na motyw Wielkiej Sarmatii, która jest totalną blagą! "Duch zemsty" Joanna Skalska - 6/10 "Drzypapa" Jakub Małeck - 5/10 "Dłużnicy" Jakub Ćwiek - 7/10 "Moje usta milczącw, moje dłonie rdzawe" Paweł Paliński - 5/10 "Miasto ponad i pod" Rafał Kosik - 7/10 "Jeszcze jeden bohater" Robert M. Wegner - 8/10 "Śmierć superbohatera" Michał Cetnarowski - 3/10 ze względu na fabułę i odgrzewanego kotleta w postaci Supermana.

China Miéville to bardzo kreatywny i pomysłowy pisarz. Po przeczytaniu Ambasadorii mam wrażenie, że może nawet za bardzo. W powieści jest właściwie wszystko. Dziesiątki ciekawych koncepcji, plejada interesujących postaci, kilkanaście wątków i intrygująca oś fabularna (unikalny obcy język) oraz komplementarne zabawy językowe ( świetne słowotwórstwo). Do tego odważne przetasowania chronologii i jeszcze odważniejsza narracja pierwszoosobowa prowadzona przez protagonistkę szczycącą się własną biernością. Na okładce można przeczytać, że Ambasadoria to dojrzałe dzieło sztuki i trudno się z tym nie zgodzić. Tyle, że powieścią mogła być lepszą. Ambasadoria jest przeładowana, przez co opowiedziana na jej kartach historia nie trzyma narracyjnego rytmu. Wątki i postacie giną pod natłokiem coraz to nowych wydarzeń. Pomysły i idee ledwo mieszczą się na stronach, ale tylko nielicznym z nich autor poświęcił wystarczająco uwagi, żeby przykuć uwagę czytelnika. Protagonistka została rozpisana z rozmachem i pewną dozą wiarygodności psychologicznej, ale co z tego, skoro Miéville sprowadził ją głównie do roli beznamiętnej, lakonicznej sprawozdawczyni. Ambasadoria to świetna rzecz, którą serdecznie polecam wszystkim, zwłaszcza miłośnikom kreatywnego światotwórstwa i ciekawych pomysłów. Fani klasycznych opowieści (tak pod względem formy jak i treści) powinni jednak uzbroić się w cierpliwość.

(recenzja pierwotnie ukazała się na Szortal.com) Nasi prawobrzeżni, niesamowici Indianie… Hubert Przybylski Choć termin „urban fantasy” powstał dopiero pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku, to magiczno-miejskie historie są dużo, dużo starsze. Choćby takie opowieści o bazyliszku, czy złotej kaczce. Albo o budynkach, w których tajemniczo znikają ludzie, albo „coś straszy”. Spora część z nich ma korzenie w epoce wiktoriańskiej, gdyż to właśnie wtedy twórcy zauważyli w miastach potężny magiczny potencjał. Od tamtej pory opowieści tego typu nieustannie ewoluowały, po części wzbogacając się wraz z przybywaniem wydarzeń mniej lub bardziej historycznych, po części wraz z rozwojem nauki, a także nadążając za zmianami w gustach czytelników/słuchaczy. Ta ewolucja spowodowała, że czasami trudno jest dzisiaj wydzielić jednoznaczną granicę pomiędzy gatunkami literackimi i odróżnić urban fantasy od New Weird, paranormal fiction, powieści grozy czy zwykłego horroru. Ale akurat w przypadku „Opowieści praskich” Tomasza Bochińskiego takiego dylematu nie ma. „Opowieści praskie” to przedostatnia książka autorstwa Bochińskiego (ostatnią jest dopiero co wydana, a napisana w duecie z żoną, Agnieszką Chodkowską-Gyurics, powieść kryminalna „Pan Whicher w Warszawie”). Jest to zbiór opowiadań, których akcja toczy się na warszawskiej Pradze. Ostatniej dzielnicy miasta, która zachowała choć ślad ducha dawnej Warszawy. I to właśnie ten duch, ten zanikający dziś klimat Starej Pragi jest głównym bohaterem tekstów. Dzięki temu możemy poznać mieszkających tam ludzi, ich mentalność i zwyczaje, życie codzienne, stosunki społeczne i wierzenia. Nie brak w tych tekstach odniesień do wydarzeń historycznych, takich jak rzeź Pragi z 1794, obie okupacje, hitlerowska i sowiecka, czy do przemian ustrojowych po roku 1989, co pozwala nam troszkę lepiej zrozumieć stosunek mieszkańców Pragi do samych siebie i ludzi z zewnątrz, obcych. To, że głównym bohaterem zbioru jest zanikający duch Starej Pragi spowodowało, że książka jest niesamowicie nostalgiczna. Przez cały czas ciąży nad czytelnikiem widmo nieuchronnych zmian i odchodzenia „starych, dobrych czasów”. Ale nie jest to męczące, płaczliwe błaganie o cud, który sprawi, że te „stare, dobre czasy” wrócą, tylko raczej zaproszenie do tego, żeby sobie usiąść i w doborowym gronie, może przy kieliszku czegoś mocniejszego, powspominać przeszłość i nabrać przy tym sił, żeby następnego dnia, z podniesionym czołem, stawić czoła przyszłości. Gdybym miał klimat i wydźwięk ogólny tego zbioru do czegoś porównać, to chyba najbardziej by mi tu pasowały stare powieści o Indianach, takie jak „Ziemia Słonych Skał” Sata Okha (Stanisława Supłatowicza), cykl o Tacumsehu Longina Jana Okonia, czy „Złoto Gór Czarnych” Szklarskiego. Zwłaszcza, że w/w Autorzy, oprócz nostalgii za odchodzącymi czasami, identycznie jak Bochiński przedstawili ludzi –ze wszystkimi ich wadami i przywarami, ale bez jakiegokolwiek ich osądzania, pozostawiając to zadanie czytelnikom. Kolejną rzeczą wspólną, która łączy Bochińskiego z tymi Twórcami, jest łatwość w uśmiercaniu bohaterów. Choć może jest to bardziej wynik przyjaźni Autora z Feliksem W. Kresem, niż czytanych w młodości lektur. No tak, jest nostalgia, są postacie z krwi i kości i jest Praga, a gdzie jest w tym wszystkim fantasy? Właśnie o to chodzi, że jest dosłownie we wszystkim. Na kartach książki pojawiają się wiedźmy, bóstwa i bogowie, anioły i demony, czary i klątwy, duchy i potwory. Niesamowitość i groza na każdym kroku. Jednym słowem – jest wszystko to, czego urban potrzebuje, żeby zostać fantasy… Niestety, zbiór ma w sobie także trochę z rural fantasy, gdyż oprócz miodku jest też i dziegieć. Jedną z dwóch rzeczy, które mi się najbardziej w tym tomie opowiadań nie podobały, jest wykorzystanie starych tekstów. Zbiór składa się z czterech krótszych opowiadań i pięciu dłuższych i to właśnie trzy z tych ostatnich były już wcześniej opublikowane (jedno w „SFFiH”, dwa w antologiach). Daje to ponad sto stron tekstu, czyli prawie połowę zbioru. Dla kogoś, kto mało czyta, to może nie być przeszkodą, ale ja się do takich osób nie zaliczam. Podobnie miałem przy okazji czytania „Aparatusa” Andrzeja Pilipiuka i tak jak wtedy, muszę za to odjąć ocenie końcowej punktów. Drugą wadą zbioru, jest niechlujna korekta tekstu. Najgrubsze błędy pojawiają się w napisanym przez Tomasza Kołodziejczaka wstępie, ale jest ich stosunkowo mało i można je uznać za zwykłe przejęzyczenie. Natomiast powszechnie występujące w opowiadaniach literówki oraz braki przecinków i kropek może nie są poważne, ale jest ich naprawdę dużo. I przez to cokolwiek drażnią przy czytaniu. Dwa i pół punktu odpadło za „odgrzewanie” tekstów, pół za słaba korektę i stąd moja ocena końcowa to 7/10. A „Opowieści praskie” gorąco polecam, bo to świetny kawał swojskiej fantastyki i chyba raczej nikt się na nich nie zawiedzie.

Maksym trafia do świata obok – nieznanej sobie dzielnicy miasta, która od XIX wieku zapętlona jest w jednym, konkretnym momencie. Jest jednym z niewielu, którzy potrafią się z niego wyrwać. Gdy trafia do władającej dzielnicą księżnej, zostaje poproszony o pomoc w pozbyciu się niebezpieczeństwa, jakie jej zagraża. Krzysztof Piskorski nie bez powodu jest znany jako twórca fantastycznych światów. Nie tylko swego czasu prowadził na ten temat prelekcje, czy pisał artykuły do „Nowej fantastyki”, ale też stworzył kilka ciekawych konceptów. Zaczynając klasycznym, ale konkretnym high fantasy, jakim były „Opowieści piasków”, następnie zaczął swoje eksperymenty. „Krawędź czasu”, wydana w 2011 roku, obecnie jest książką trudno dostępną, ale jednocześnie – bez wątpienia pokazującą, jak oryginalnym twórcą na polskim rynku jest tenże autor. Podobnie jak „Zadra” czy „Czterdzieści i cztery”, „Krawędź czasu” jest utrzymana w steampunkowej stylistyce. Kluczowe jest jednak to, że Piskorski wykorzystuje właśnie ową stylistykę, a nie steampunk jako steampunk. Sięga do XIX wieku, tworzy estetykę tamtych czasów, ale pary jako pary zbyt wiele tu nie ma, bo też nie zawsze w tym nurcie o to chodzi. Autor miesza przy tym kabałę, magię, sięga do baśni i tworzy powieść z pogranicza fantastycznych podgatunków, choć chyba gdybym musiała ją zakwalifikować, uznałabym, że jednak mamy do czynienia z fantasy. To nie jest powieść, która stoi bohaterem czy fabułą samą w sobie. Nie mam tu wprawdzie nic do zarzucenia, ale w tym przypadku istotniejszy jest sam koncept związany z zabawą z czasoprzestrzenią. Przyznaję, zwykle motywu podróży w czasie nie lubię, a przynajmniej nie w chwili, w której jest wykorzystywany w „klasyczny” sposób, związany z konkretnymi przeskokami w czasoprzestrzeni. Tu jednak pomysł Piskorskiego jest najzwyczajniej w świecie po prostu intrygujący i ciekawy. Przyznać jednak muszę, że potrzebowałam dłuższej chwili, aby wskoczyć do tego świata i „zaczaić” o co autorowi chodziło. Bo całość zaczyna się stosunkowo baśniowo, nieco dziwnie i niepokojąco. Czytelnik, który o książce wcześniej nie słyszał i być może sięgnął po nią tylko przez wzgląd na okładkę, czy tytuł, może czuć się nią wręcz zszokowany czy nieco zniesmaczony. Ten pomysł, by zaczął działać potrzebuje trochę czasu. Dlatego nawet jeśli ta historia nie wciąga od pierwszej strony – polecam dać jej chwilę. Może dwie. A może nawet czas mniej więcej do połowy powieści, bo prawdziwa zabawa w jej przypadku zaczyna się, gdy wszystko zaczyna wskakiwać na swoje miejsce. Muszę wspomnieć też o stylu oraz o masie pracy, jaką Piskorski musiał w tę historię włożyć. Język, jakim się posługuje, zdaje się być „w sam raz”. Jest odpowiednio stylizowany, ma dobry klimat. Jest w miarę przystępny, ale nie brakuje w nim inteligentnych czy czasem wręcz poetyckich zwrotów, stwierdzeń, metafor. Ponadto napisanie takiej książki wymaga wiedzy, i to nie tylko z samej XIX-wiecznej polski, ale również z judaistycznych wierzeń, których – przyznaję – przed lekturą w tej powieści w ogóle się nie spodziewałam. Znam trochę polskiej fantastyki i muszę przyznać, że to dość unikatowa powieść. Steampunku nie mamy zbyt wiele. Podróży w czasie, i to dobrze rozpisanych – również nie. Nawiązań do żydowskiej kultury, która przecież jest szalenie ciekawa także brakuje. Tą powieścią Piskorski wypełnił pewną lukę wśród polskiej literatury, a przecież o to części chodzi. Fantastyka ma nie tylko bawić samą historią, ale także zachwycać kreatywnymi pomysłami. „Krawędź czasu” jest zaś po prostu dość konkretnym pomysłem, który został zamknięty w sensownie dopasowanej fabularnie powieści. Dobrze wiem, że czytelnik szukający zwykłej i rozrywkowej fantastyki może się od niej odbić. „Krawędź czasu” wymaga jednak odrobiny cierpliwości i kredytu zaufania, a także chęci poznania czegoś ponad kompletnie klasyczną opowieść. Ale nie zmienia to faktu, że chciałabym jej wznowienia. Bo szkoda, że tak dobra rzecz jest obecnie zapomniana i trudno dostępna.