Ludzie na mydło. Mit, w który uwierzyliśmy

Szczerze mówiąc to trochę się zawiodłam na tej książce. Sięgając po nią liczyłam na przedstawienie kultury żydowskiej w polskiej kulturze, a dostałam kolejną dawkę zagłady żydowskiej. Mam wrażenie, że autorka pisała te książkę bez ładu i składu. Przeskoki nad tematami oraz żąglowanie wątkami sprawiły, że jako czytelnik nieraz mocno się zagubiłam. Najbardziej spodobał mi się rozdział o Szancerze i koszerności.

Książka „Facemaker. Historia człowieka, który stworzył chirurgię plastyczną” autorstwa Lindsey Fitzharris to pozycja fascynująca, a jednocześnie głęboko wstrząsająca. Autorka, znana już polskiemu czytelnikowi z bestsellera „Rzeźnicy i lekarze”, tym razem przenosi nas w mroczne realia I wojny światowej – konfliktu, który dzięki postępowi technologicznemu w dziedzinie artylerii masakrował ciała żołnierzy w sposób wcześniej niespotykany. W centrum tej opowieści stoi Harold Gillies, nowozelandzki chirurg, który podjął się zadania niemal niemożliwego: przywracania twarzy tym, których wojna pozbawiła tożsamości. Fitzharris buduje swoją narrację z niezwykłą precyzją, łącząc rzetelność historyczną z niemal powieściowym tempem akcji. Głównym bohaterem jest tu nie tylko sam Gillies, ale i jego pacjenci – młodzi mężczyźni, którzy przeżyli wybuchy pocisków, ale ich twarze stały się „masą mięsa i strzaskanych kości”. Autorka z dużą wrażliwością opisuje dramat żołnierzy z urazami twarzoczaszki, którzy w tamtym czasie byli traktowani niemal jak wyrzutkowie. O ile utrata kończyny budziła współczucie i podziw dla bohatera, o tyle brak nosa czy żuchwy wywoływał u postronnych lęk i odrazę. To właśnie to wyobcowanie było dla pacjentów Gilliesa najbardziej bolesne. Harold Gillies jawi się w książce jako postać wielowymiarowa – genialny wizjoner, ekscentryk, ale przede wszystkim człowiek o ogromnej empatii. Fitzharris opisuje, jak Gillies musiał tworzyć nową dziedzinę medycyny od zera. W czasach przed antybiotykami, gdy każda infekcja mogła być wyrokiem śmierci, a wiedza o przeszczepach tkanek była w powijakach, on eksperymentował z nowatorskimi metodami, takimi jak „płaty rurkowate”. Autorka nie szczędzi nam technicznych szczegółów operacji, co sprawia, że lektura bywa drastyczna, ale jest to drastyczność uzasadniona – pozwala bowiem w pełni docenić skalę osiągnięć lekarzy z oddziału w Sidcup. Warto podkreślić, że „Facemaker” to nie tylko historia medycyny, ale także opowieść o współpracy między nauką a sztuką. Gillies zapraszał do współpracy rzeźbiarzy i artystów, którzy pomagali mu rekonstruować rysy twarzy pacjentów, opierając się na przedwojennych fotografiach. Ta fuzja dyscyplin pozwoliła na przywrócenie rannym nie tylko funkcji fizjologicznych, ale przede wszystkim godności. Mimo ogromnego entuzjazmu, z jakim książka została przyjęta, można dopatrzyć się w niej pewnych mankamentów. Fitzharris momentami ucieka w zbyt hagiograficzny ton, idealizując postać Gilliesa i spychając w cień innych pionierów medycyny tamtego okresu. Ponadto, opisy kolejnych przypadków medycznych bywają powtarzalne, co pod koniec lektury może u czytelnika wywołać pewne znużenie schematem narracyjnym. Mimo tych drobnych uwag, „Facemaker” to książka wybitna. To hołd złożony ludzkiej pomysłowości i determinacji w obliczu niewyobrażalnego cierpienia. Lindsey Fitzharris udowodniła, że potrafi pisać o medycynie w sposób, który trzyma w napięciu bardziej niż niejedna fikcja literacka. To lektura obowiązkowa nie tylko dla medyków, ale dla każdego, kto chce zrozumieć, jak wielką cenę płacono za rozwój współczesnej chirurgii i jak ważna dla każdego z nas jest twarz – lustro naszej duszy i portal do świata.

Kiedyś czytałem juz troszkę książek o takiej tematyce i myślałem, że temat juz został wyczerpany. Po przesłuchaniu książki wiem, że temat NIE został wyczerpany, autorka skutecznie przekonała Mnie do tego. Podczas wojny giną niewinni ludzie, każdy to wie, ale autorka pokazuję, że w tym przypadku chodzilo o coś więcej. Polecam, by wszyscy pamiętali!

Niniejsze opracowanie jest wstępem do tematu i jako takie powinno być odczytywane. Jest to zbiór artykułów naukowych, nie książka popularnonaukowa ani reportaż, warto o tym pamiętać podczas czytania. A jednak język jest prosty i całość przystępna. Jeżeli ktoś już czytał książki Kuciel-Frydryszak ("Chłopki", "Służące"), to może się trochę nudzić podczas lektury, ponieważ autorka w swoich publikacjach omówiła bardzo wiele z poruszonych tu tematów (jest zresztą wymieniona w bibliografii) i to w o wiele obszerniejszy sposób - stąd też lepiej przeczytać ten zbiór artykułów najpierw, a książki Kuciel-Frydryszak mogą być pogłębieniem tematyki. Publikacja porusza różne tematy związane z życiem kobiet - z perspektywy historycznej jest o kobietach w średniowieczu (osobno o czarownicach), o chłopkach w XIX wieku i na początku XX wieku, o służących, o robotnicach, o pracowniach seksualnych (akurat to był dość słaby artykuł), o nauczycielkach ludowych. Mamy też perspektywę kulturową, gdzie znajdziemy artykuł o czarownicach, o nowym postrzeganiu etapów życia kobiet, czyli oprócz dzieci (dziewczynek) i dorosłych kobiet wchodzi kategoria dziewczyny oraz wiążące się z tym sposoby spędzania czasu, moda etc., wreszcie mamy artykuł na tematy queerowe, na ile można mówić o queerowości kobiet w czasach sprzed pojawienia się tego pojęcia, czy wystarczy zdekodować dawne teksty, odnaleźć słowa, których używano podówczas, czy może jednak pojęcie queerowości jest na tyle nowe i unikalne, że wiąże się z nowym postrzeganiem i kategoryzowaniem rzeczywistości, tym samym znacznie utrudniając - o ile nie uniemożliwiając - tropienie postaci queer sprzed wymyślenia tej kategorii. Ostatni dział skupia się wokół społecznego wymiaru kobiecości. O reprodukcji kobiet, upowszechniania się rodzenia w szpitalach, także o polskich migrantkach sprzed ponad stu lat, o bieżenkach - również sprzed około wieku (to był dla mnie jedyny nowy temat w tej publikacji, o tym się po prostu nie mówi i jeśli ktoś nie pochodzi od bieżeńców i nie słyszał o tym w domu, to są małe szanse, że słyszał o tym w szkole czy gdzieś indziej), no i wreszcie bolesny temat przemocy, szczególnie wobec kobiet (szersze omówienie przemocy w ogóle znaleźć można w "Chamstwie" Kacpra Pobłockiego). Widać tu jak na dłoni, jak bardzo szkodliwe dla kobiet czy ofiar w ogóle były działania kościoła katolickiego, umacniał on system patriarchalny, a zatem władzę męża nad żoną, pojęcie gwałtu małżeńskiego nie istniało, a żonom nakazywano przestać odmawiać mężowi swojego ciała i nakazywano wypełniać obowiązki małżeńskie. Oczywiście wiele zależało od obojga małżonków, od charakteru męża, były też związki oparte na miłości i szacunku - ale jeśli nie, to kobieta miała po prostu pecha i musiała cierpieć. Próby zwrócenia uwagi osób z zewnątrz kończyły się uzasadnianiem przez mężczyzn przemocy, jakoby była ona środkiem dyscyplinującym... za wyimaginowane uchybienia. Z obecnej perspektywy poraża ówczesna mentalność, kobiety UMACNIAJĄCE patriarchat i nierzadko będące dla skrzywdzonych kobiet nie mniej brutalne od mężczyzn (co jest bardzo przykre, obecnie wciąż znajdują się kobiety, które utrudniają życie innym kobietom w imię nie wiadomo, czego). Ostracyzm społeczny wobec zgwałconych panien był tak wielki, że PROSIŁY one o ślub z gwałcicielem (bo seks małżeński był legalny, a więc to zmywało z nich hańbę seksu pozamałżeńskiego - ofiary były obwiniane o gwałt). Poprzez nauczanie podkreślające zbawczą silę cierpienia kościół katolicki tylko umacniał przemoc w rodzinie (której ofiarami były też dzieci, mężczyźni rzadziej - gdyby się wydało, byliby wyśmiani przez innych - ale wciąż znajdywali się w pozycji siły, nie byli dyskryminowani społecznie i prawnie jak kobiety). A osiemnastowieczny podręcznik duszpasterski radzi kobietom, nad którymi mąż się znęca, by "ładnie go prosiły" o zaniechanie przemocy, gdy będzie trzeźwy. Po prostu brak słów. Nic dziwnego, że przy wielowiekowym braku wsparcia (na które, jak pokazuje reportaż "Gwałt polski", kobiety nie mogą liczyć nawet dziś) kobiety również obecnie rzadko kiedy zgłaszają gwałty (a gdy już to robią, to sprawca przeważnie i tak nie jest skazany), to się musiało głęboko odcisnąć na ludzkiej mentalności. Na szczęście teraz się zmienia, właśnie dzięki temu, że takie tematy są poruszane. Artykuły te absolutnie nie wyczerpują tematu, należy je traktować jako wprowadzenie doń (dodatkowo zawierają dość bogatą bibliografię). Są to publikacje nierówne, chociaż wszystkie są napisane przystępnym językiem, nie wszystkie są napisane równie starannie. Po każdym artykule są wskazane źródła, z których korzystał/a autor/ka, a na końcu znajdziemy bibliografię zbiorczą, więc jeśli ktoś chce zgłębić któryś z tematów, to ma wskazaną dalszą polecaną lekturę. Publikacja powstała wyraźnie na fali zainteresowania historią i perspektywą tych, którzy dotąd nie mieli głosu - osób z tzw. nizin społecznych, kobiet, przegranych, różnych mniejszości. I bardzo dobrze, to potrzebne, a wielogłos może pomóc zrozumieć perspektywy, które dotąd nie były uważane za dominujące (a przecież kobiety to praktycznie POŁOWA społeczeństwa! A jeszcze kilka dekad temu aż 70% Polaków mieszkało na wsiach!).

To druga książka tego autora jaką przeczytałem i coraz bardziej się utwierdzam że dobry z niego pisarz. Pierwsza opisywała Gross-Rossen pod kątem produkcji bojowych środków chemicznych. Ten reportaż opowiada o komandzie naukowców, które w 1944 roku zostało przeniesione z Dachau do dolnośląskiego Gross-Rosen. To także książka uchylająca kulisy największego opactwa w Polsce klasztoru w Lubiążu.

Wielekorotnie wzruszłam się nad tą książką. I zadawałam sobie naiwne i tęskne pytanie, dlaczego świat nie jest idealnym miejscem? Gdzie wszyscy żyją obok siebie, w pokoju, zrozumieniu, przyjaźni i wzajemnym docenieniu swojej odmienności. I czerpaniu z tej odmienności innych czegoś dla siebie. To bardzo ważna pozycja w dyskusji o "homogenicznej" Polsce. Ważna i obowiązkowa dla każdego, kto chce wiedzieć więcej niż przedstawiają szkolne podręczniki i gadają głowy w tv. Momentami było mi wstyd za "polskich" Polaków, za nasz narodowy mit i tę łatwość szafowania hasłami i oskażeniami. Kilka razy byłam na Podlasiu i mam stamtąd tylko jedno wspomnienie, że to miejsce bardzo przyjaznych ludzi. Dobrych prostym, naturalnym dobrem. Życzę Wam, drodzy potomkowie tamtych "ruskich" sprzed lat dużo dobrego, spokoju i wytchnienia.

Zamiast koncentrować się na pielęgnowaniu nienawiści, lepiej walczyć o ciągłą pamięć dla wszystkich umęczonych i pomordowanych... choć często jest to po ludzku trudne. Gotuje i kipi się w człowieku wszystko, kiedy czyta się wypowiedzi osób rzekomo wyspecjalizowanych w danych dziedzinach i o dzieciach niepełnosprawnych wypowiada się, jako o istotach "pozostających na etapie podczłowieka" - "Proszę mi wierzyć, w każdym przypadku można odróżnić te bezduszne istoty od kształtujących się ludzi". Chylę czoła przed autorką i wkładem ogromnej pracy, jaką włożyła by móc choć w najmniejszej części opowiedzieć tę tragiczną i zapomnianą historię. Tak. Tu nie chodzi o przywracanie godności pomordowanych. Oni nigdy tej godności nie stracili.

Jak straszni moga byc sasiedzi, jak dobrym policjantem tzeba byc zeby nie stracic czujnosci, na ile starcza cierpliwosci zeby zachowac w sobie czlowieka I wreszcie ile trzeba miec sily by sie nie poddac. Z tej ksiazki mozna dowiedziec sie wszystkiego I jednoczesnie nic nie zrozumiec. To kawal dobrego dokumentu, ktory juz z czytajacym zostaje.

Ciekawe i intrygujące wprowadzenie do zjawiska jakim są familoki i szerzej cały folklor Górnego Śląska. Poczynając od historii celującej w konkretne elementy zjawiska nie ma się poczucia zagubienia, w czym pomaga dość intuicyjny podział rozdziałów. Sama książka to reportaż a nie monografia ale chyba właśnie dlatego jest tak dobra w odbiorze dla kogoś kto jeszcze nie zdecydował czy chce się bardziej w całość zagłębić.

Rzeczowa, profesjonalnie napisana książka, której Autor wykonał tytaniczną pracę, pamiętając jednak, by rozmawiać z obiema "stronami", nie tylko z ofiarami, ale także - sprawcami, czyli księżmi katolickimi. Jeśli jeszcze ktoś wątpi, czy Karol Wojtyła wiedział o księżach molestujących dzieci, a także czy ich chronił - 440 stron dowodów czeka na przeczytanie.

Uważam, że to całkiem ciekawy reportaż. Zarzuty pojawiające się w komentarzach — że ktoś spodziewał się czegoś innego — wydają mi się oderwane od rzeczywistości. Bo czego właściwie można oczekiwać? Otwartej opozycji i jawnej krytyki władzy w autorytarnym państwie? Zgadzam się, że wielu Rosjan bezkrytycznie wierzy w państwową wizję świata — bo tak działa nacjonalizm. Czy jednak nasz rodzimy nacjonalizm bardzo się od tego różni? Nie sądzę. Wystarczy spojrzeć na niektóre środowiska: funkcjonują w poczuciu oblężonej twierdzy, widząc wokół wyłącznie zagrożenia. Wszyscy inni są źli i głupi, tylko „my” mądrzy i dobrzy. Nie brakuje też takich, którzy wychwalają rodzimych przestępców i czynią z nich bohaterów.

Tę książkę czyta się powoli, ogląda się zdjęcia i dostrzega się to, co bez podpowiedzi autorki nie zauważyłoby się. Autorka ma olbrzymią wiedzę na temat historii fotografii i nie tylko fotografii. Snuje opowieść na tej podstawie i dopowiada informacje uzyskane od właścicieli zdjęć. Nie miałam do tej pory pojęcia o typach fotografii, o aparatach fotograficznych i zwyczajach fotografowania się. Może nie jest to lektura wciągająca od początku do końca ale mnie zachęciła do przyjrzenia się swoim zdjęciom w albumach i spojrzenia na nie bardziej całościowo tj. nie tylko na osoby, ale pogodę, miejsce, ubranie, okoliczności zrobienia zdjęcia itp. Wtedy rzeczywiście pojawia się całkiem ciekawa historia, albo legenda.

Wspaniały rewelacyjny reportaż z lat, których już nie ma i oby nie powróciły. Ogrom pracy autora nad tekstem, danymi statystycznymi, wywiadami i zdjęciami jest ogromny. Jestem z pokolenia, które dzieciństwo i młodość przeżyło w latach 70 i 80. Dlatego miło było się cofnąć by przypomnieć sobie tamte dni. Pamiętam te kolejki po wszystko. Pamiętam zapach pomarańczy itd. Szacunek wielki dla naszych rodziców i dziadków za kreatywność by stworzyć coś z niczego. Młodzi tego nie załapią, że np. papier toaletowy lub czekolada była reglamentowana. Zresztą tak jak i wszystko w latach 80-ch XX wieku. Do tego wspaniałe zdjęcia z tamtego okresu, które obrazują nam całą sytuację. Ten reportaż czyta się płynnie i bardzo szybko jak dobrą powieść. Mimo, że wiele osób z nostalgią cofa się do tamtych czasów ja w życiu bym nie chciał tam wrócić mimo, że to moja młodość. Życzę miłej lektury. Bardzo polecam.

Scary stuff ale no tym razem aż czasami się śmiałem bo ci ludzie naprawdę wybierają zawsze najgorszą drogę możliwa i to jest aż komiczne momentami ale no są tu takie akcje opisane że aż ciężko nie traktować tych sprawców jak jakieś bezmyślne zwierzęta bez ksztyny refleksji. Życzę im szybkiego i bolesnego zgonu, a tym co już umarli żeby ten ich Bóg jednak istniał i zesłał ich do piekła. Pozdrawiam.

Wyjątkowo nie wypowiem się nt. książki ale komentarzy internetowych odnośnie tej książki. Otóż każdy, kto przeczytał książkę i przyjmuje do wiadomości tezy w niej zawarte jest: 1) Opłacony przez panów "Klapa" 2) Opłacony przez adwokatów panów "Klapa" 3) Działa na zlecenie (nie wiadomo czyje, ale prawdopodobnie panów "Klapa"; brak info czy odpłatnie czy gratis) 4) Opłacił ich autor książki. 5) Działa na zlecenie autora książki (nie wiadomo czy odpłatnie czy nie) Najbardziej absurdalne wersje, które wyczytałam: 1) Adwokaci panów "Klapa" opłacają internetowe komentarze. Bo przecież sąd śledzi internetowe komentarze i na ich podstawie wydaje wyroki, a adwokaci sponsorują klientom kampanie marketingowe. 2) Politycy na najwyższych szczeblach władzy zlecili zabójstwo, a teraz chronią wykonawców, czyli panów "Klapa". Panowie "Klapa" jawią się z książek, podcastów i komentarzy niczym Al Capone, Don Corleone i P. Escobar w jednym. Trzęsą okoliczną policją, prokuraturą, a nawet mają bliskie związki z politykami wszystkich opcji politycznych, którzy przez ostatnie 27 lat rządzili w Polsce. Nikt ich nie ruszy. A pieniądze na opłacanie rzeszy ludzi nigdy im się nie kończą. Całe miasto milczy, bo piśnięcie słówkiem grozi śmiercią, a pan, na którego zeznaniach oparło się oskarżenie, wciąż żyje. I to jest w tej historii najdziwniejsze, bo każdy kto umarł nie ze starości, w ciągu ostatnich 27 lat i wypowiedział kiedykolwiek słowo Iwona "coś wiedział", więc go zabili, żeby nie powiedział czegoś więcej. Internetowi specjaliści nigdy nie zawodzą. Znają się absolutnie na wszystkim i żadna teoria spiskowa im niestraszna.

Fragmenty mówiące o przeczuciach i przewidzianych zdarzeniach oraz o samych tragediach, są jak najbardziej w porządku. Czyta się szybko i jest to wciągająca i fascynująca sprawa. Niestety w książce panuje totalny chaos chronologiczny. Skakanie od zdarzenia do zdarzenia, łączenie pobocznych osób z dwoma głównymi bohaterami reportażu na prawdę utrudnia ogarniecie całości, która czasami jest trudna do przyswojenia. Może psychoanalityk by wszystko rozumiał, ale dla mnie, laika, czasem bywało ciężko, zwłaszcza gdy wjeżdżały wątki poboczne, związane z szeroko pojęta psychologią. Nie było źle, ale spodziewałam się czegoś lepszego.

W moje ręce wpadł ostatnio audiobook Magdy Huzarskiej-Szumiec pod tytułem "Niusia z Listy Schindlera. Historia ocalenia". Jest to bardzo wzruszający reportaż. Bronisława Horowitz-Karakulska nienawidzi swojego prawdziwego imienia, dlatego wszyscy mówią na nią Niusia. Czasami nawet nie reaguje, gdy ktoś woła ją po jej imieniu. Autorka wraz z naszą bohaterką w sposób chronologiczny, opowiadają historię jej życia. Dowiecie się, jak wyglądało jej życie przed wojną, w czasie jej trwania i po niej. Jak znalazła się na słynnej i drogocennej Liście Schindlera? Z takich ciekawostek powiem wam, że Niusia obserwowała, jak powstaje film Spielberga pod tytułem "Lista Schindlera". Bardzo to przeżywała. Oczywiście dawała dobre rady reżyserowi i sama również uczestniczyła w ostatniej scenie filmu. Specjalnie dla tej jednej sceny poleciała do Izraela, bo tam został pochowany Oskar Schindler — wybawiciel Żydów. Niusia jest mu wdzięczna za ocalenie życia. Do teraz pamięta zapach jego perfum. Dzięki książce "Niusia z Listy Schindlera. Historia ocalenia", możemy przyjrzeć się okropnym wojennym czasom z punktu widzenia małej dziewczynki. Przerażające jest to, że dzieci, zamiast mieć beztroskie dzieciństwo, musiały cierpieć z głodu, uciekać, chować się, walczyć o przetrwanie i patrzeć, jak mordują ich bliskich. Powinniśmy pamiętać o tych, co polegli i tych, co ocaleli. Nie wolno nam zapomnieć o tym co było. Musimy modlić się o to, żeby podobna historia nigdy się nie powtórzyła. Niusia wspomina również o swoim bracie, obecnie znanym fotografie Ryszardzie Horowitzu i jeszcze bardziej znanym reżyserze Romanie Polańskim. Uważam, że każdy czytelnik powinien przeczytać lub tak jak ja wysłuchać tej książki. Audiobook czytała Anna Matusiak. Podobała mi się jej interpretacja.

Książka okazała się być ciekawsza niż myślałam, ale trzeba zaznaczyć, że rozmówczynie autorki to głównie zakonnice znane z mediów, osoby publiczne, rozpoznawalne aktywistki, rzec można - siostry-celebrytki. Wywiady z szeregowymi zakonnicami byłyby zapewne znacznie mniej ciekawe. Oprócz wspomnianych sióstr, mamy też rozmowę z księdzem (wg mnie niezupełnie konieczną w tym zbiorze), z byłą zakonnicą (obecnie wspierającą osoby opuszczające zakony; warto zainteresować się jej działalnością!) i z psycholożką, która - choć nie pracuje zawodowo z zakonnicami - ma różne wnikliwe obserwacje i myślę, że ciekawie mogłaby wypaść jej rozmowa z którąś z przedstawionych nam wcześniej bohaterek. Książkę polecam zarówno osobom będącym blisko Kościoła, jak i będącym daleko - można znaleźć coś dla siebie, nie jest to lektura nużąca, czyta się lekko.

Książka jest przede wszystkim prawdziwa. Jest o tym, co lubimy ukrywać pod ładnymi hasłami typu: osoby w skomplikowanej relacji z alkoholem, w kryzysie bezdomności, model rodziny patchworkowej, z założoną niebieską kartą, objęta pomocą asystenta rodziny, przeżywająca trudności opiekuńczo wychowawcze. W rzeczywistości pod tymi określeniami kryje się zwyczajna patologia, pasożyty społeczne i mopsiarze. Jeśli nie godzisz się na używanie takich określeń wobec tej „grupy społecznej”, wierzysz w resocjalizację, w wyjście z patologii i zbawienny wpływ przytulenia kogoś mocno do swojego serduszka i pokazania mu, że można żyć inaczej, to wybierz do czytania inną książkę i dalej postuluj zwiększenie dla nich socjalu. Oni wiedzą, że można żyć inaczej, ale dzięki takim jak Ty nie muszą.

O książce jak i jej autorze dowiedziałem się z ciekawego artykułu pt. „Woda na młyn Putina” [nr 7/2026 r.] w tygodniku „Wprost”. Wynika z niego, że większość materiałów o sytuacji w Rosji, np. vlogerów kręcących filmiki na potrzeby internetu, szczególnie „Kanału Zero” jest kontrolowane m.in. przez rosyjskie służby jak FSB. Tekst nie jest długi i zawiera wypowiedzi autora „Oddziału chorych na Rosję”. Maria Wiernikowska dla „Kanału Zero” zrealizowała serię reportaży z Rosji. Na razie wyemitowano odcinek z Kaliningradu, który w mediach rozpętał burzę. Pełne półki w sklepach, nowoczesna Mo­skwa, olśniewające zabytki Sankt Pe­tersburga. Rozmowy ze „zwykłymi” Rosjanami o sytuacji w kraju, a nawet wojnie. To widzimy w relacjach polskich vlogerów i dziennikarzy, któ­rzy pojechali do Rosji. O tym, jak powstają ta­kie materiały, opowiada w podcaście „Rozmowa Wprost” DR KUBA BENEDYCZAK, analityk PISM. - To jest kontrolowane – zaznacza. Nie tylko Maria Wiernikowska z „Kanału Zero”, ale też kilku popularnych polskich vlogerów odwiedziło w ostatnich miesiącach Rosję. W ich materiałach widzimy pełne półki w sklepach, drogie samochody, nowoczesną Moskwę, słyszmy zachwyt nad zabytkami Sankt Petersburga. Za każdym razem twórcy tłumaczyli, że chcą obalić mity i stereotypy, po­kazać prawdziwe oblicze tego kraju, zwyczajnych Rosjan i ich codzienność. Pytanie jednak, gdzie postawić granicę między obiektywnym, podróżniczym lub dziennikarskim materiałem a takim, który jest wodą na młyn rosyjskiej propagandy. Odpowiedzi szuka w podcaście „Rozmowa Wprost” doktor Kuba Benedyczak, analityk PISM i autor książki „Oddział chorych na Rosję”. - Wiem, na jakie ustępstwa musieli pójść. Jak bardzo to, co pokazują, jest trochę jak wycieczka po Korei Północnej. Pokazują tylko to, na co dostali pozwolenie od smutnych pań i panów z FSB, od władz regionalnych, od pograniczników, którzy ich sprawdzają - zauważa Benedyczak. - Po części robią dobrą robotę w tym sensie, żebyśmy nie trak­towali Rosjan już kompletnie jako orków ludojadów, bo jednak tam żyją normalni ludzie, którzy płaczą, chorują, śmieją się. Ale w ten sposób normalizujemy też kraj, który w zeszłym roku dwu­krotnie nas zaatakował, stanowi dla nas zagrożenie - mówi dalej nasz gość. I podkreśla, że materiału, który pokazywałby praw­dziwą rosyjską rzeczywistość, nie da się zrealizować „w realiach półtotalitarnej Rosji”. Czego więc twórcy materiałów z Rosją nie pokazują? - Nikt nie pokazuje tego, że połowa ludności wiejskiej nie po­siada dostępu do normalnej toalety, że szkoły wyglądają jak z lat 60., sale się rozpadają, a w wielu miastach 50-tysięcznych nie ma karetek i szpitali. Jest mnóstwo wyludnionych wsi, na Syberii jest ogromny problem z alkoholizmem, a poziom HIV jest równy krajom afrykańskim, gdzie toczą się wojny - wymienia doktor Benedyczak. - Myślę, że (vlogerzy - przyp. red.) mogą udawać, że nie wie­dzieli o „ogonie” albo go nie zauważyli, ale nie wierzę w to, że nie byli tego świadomi - mówi dalej doktor Benedyczak. Stwierdza też, że wielu ujęć, które widzimy w materiałach, nie dałoby się zrealizować bez wiedzy służb. - Rosjanin DOSKONALE WIE, w jakim kraju żyje, nawet jeśli tego głośno nie powie. On tak po prostu Polakowi z kamerą, obywatelowi jednego z najbardziej wrogich państw NATO, bo to słyszy Rosjanin co­dziennie w telewizji, nie pozwoli wsiąść do swojej ciężarówki, pojeździć po mieście i porozmawiać. To jest kontrolowane. „Gorzej niż za Stalina" Nasz gość tłumaczy również, że poruszanie się po Rosji nie jest tak proste, jak wynika to z niektórych materiałów. Podobnie pro­blematyczne może być zdobycie pozwolenia na wjazd. O tym, jak trudno jest pracować w Rosji przedstawicielom mediów, świadczy jego zdaniem choćby to, ilu zostało w Moskwie korespondentów. Zauważał, że w tej kwestii jest dzisiaj „gorzej niż w czasach sta­linowskich” a w Moskwie pracuje jedynie korespondent BBC. - To nie są błahe rzeczy, że ktoś po prostu pojedzie i powiemy, że będzie pokazywał inny obraz Rosji. Bo Krzysztof Stanowski sobie wymyśli, że to jest nisza, którą wyeksploatuje tak samo jak reklamę podpasek - ocenia doktor Benedyczak. - Prawdopo­dobnie Rosja nie cofnie się przed atakami wobec Polski, jesteśmy doskonałym przykładem, żeby pokazywać krajom europejskim, że jak będą nadal pomagać Ukrainie, to takie hale jak przy Mary- wilskiej będą płonąć, być może będą ginąć ludzie. Ekspert przestrzega również tych, którzy mogą chcieć pójść w ślady podróżników jeżdżących do Rosji. - Dwa, trzy razy może się udać, a za piątym razem już nie - ostrzega. - Trafi się na zbyt nadgorliwego pracownika służb albo ktoś we władzach uzna, że warto mieć kolejnych pięciu Polaków w więzieniach, którzy będą przetrzymywani. To jest ryzyko. [Tekst: PIOTR BAREJKA] zapraszam na blog: tesinblog.wordpress.com