Konstantyn Wielki

Słowo ,,gladiator" kojarzy się powszechnie z człowiekiem walczącym pieszo na arenie, odzianym w nietypowy hełm, biodra przepasane chustą z ciężkiego materiału i jakieś nagolenniki. Jednym słowem, największą popularność przez wieki udało się utrwalić stylowi trackiemu, który był tylko jednym z kilku, jakie przedstawiano na arenie. Niektórzy będą jeszcze wiedzieć, że geneza nazwy wywodzi się od ,,gladius" - miecza i może kilka faktów, związanych z powstaniem Spartakusa. Myślę, że ta rzetelnie napisana, a niezbyt obszerna pozycja w przystępny sposób przybliży tematykę każdemu, kto rozpoczyna zagłębianie się w dzieje Starożytnego Rzymu.

Na początku warto zaznaczyć, że ta książka jest de facto skryptem akademickim i to jeszcze z lat 70, więc uważam że dla kompletnego laika lepsza będzie książka Thomasa R. Martina o starożytnym Rzymie. Jednakże polecam tę książkę dla każdego kto już coś wie o temacie i chciałby sobie powtórzyć posiadaną wiedze. Dużym minusem jest bardzo pobieżnie przedstawiony proces upadku cesarstwa zachodniego

[...] Nie ma nic bardziej nieprzewidywalnego niż motłoch, nic bardziej niejasnego niż opinia publiczna, nic bardziej zwodniczego niż cały system polityczny. [...] Eamus quo nos signa deorum et iniquitas inimicorum nostrorum vocant. Alea iacta est. 𝐙 𝐂𝐘𝐊𝐋𝐔 "𝐎𝐂𝐀𝐋𝐈Ć 𝐎𝐃 𝐙𝐀𝐏𝐎𝐌𝐍𝐈𝐄𝐍𝐈𝐀 -𝗞𝗟𝗔𝗦𝗬𝗞𝗔" 🎧📚👩💗 "De vita Caesarum" to najważniejsze i jedyne zachowane w całości dzieło Swetoniusza właściwie Gajusza Swetoniusza Tranquillusa , powszechnie znane w języku angielskim jako "The Twelve Caesars". Jest to zbiór 12 biografii kolejnych rzymskich władców od Juliusza Cezara do Domicjana .Prawdopodobnie zostało ono napisane w czasach Hadriana. Inne prace Swetoniusza dotyczyły codziennego życia Rzymu , polityki, oratorium i życia znanych pisarzy, w tym poetów, historyków i gramatyków. Kilka z tych ksiąg przetrwało częściowo, lecz wiele zaginęło. Tekst łaciński pochodzi od Maksymiliana Ihma z wydania Teubnera z 1907 roku, z kosmetycznymi zmianami, jak w wydaniu Loeb Classical Library z lat 1913‑1914. Tłumaczenie angielskie wykonał J. C. Rolfe i ukazało się w tym samym wydaniu. Zarówno tekst, jak i tłumaczenie należą do domeny publicznej. Na tę konkretną powieść składa się 12 ksiąg, które z kolei są podzielone na mniejsze sekcje : -Tekst łaciński .-Tłumaczenie angielskie KSIEGA - I -DIVVS IVLIVS -JULIUS CAESAR KSIEGA - II -DIVVS AVGVSTVS -AUGUSTUS KSIĘGA - III -TIBERIVS -TIBERIUS KSIĘGA - IV -CALIGVLA -CALIGULA KSIĘGA - V -DIVVS CLAVDIVS -CLAUDIUS KSIĘGA - VI -NERO -NERO KSIĘGA - VII -GALBA -GALBA -OTHO -OTHO -VITELLIVS -VITELLIUS KSIĘGA - VIII -DIVVS VESPASIANVS -VESPASIAN -DIVVS TITVS -TITUS -DOMITIANVS -DOMITIAN Ukazują się też wydania w 8 księgach, podzielonych na 12 części, które zawierają tyleż biografii w porządku chronologicznym: Boski Juliusz – KSIĘGA I (89 rozdziałów) Boski August – KSIĘGA II (101 rozdziałów) Tyberiusz – KSIĘGA III (76 rozdziałów) Gajus Kaligula – KSIĘGA IV (60 rozdziałów) Boski Klaudiusz – KSIĘGA V (46 rozdziałów) Nero – KSIĘGA VI (57 rozdziałów) Galba – KSIĘGA VII (23 rozdziały) Oton – KSIĘGA VII (12 rozdziałów) Witeliusz – KSIĘGA VII (18 rozdziałów) Boski Wespazjan – KSIĘGA VIII (25 rozdziałów) Boski Tytus – KSIĘGA VIII (11 rozdziałów) Domicjan – KSIĘGA VIII (23 rozdziały) Do Żywotów Swetoniusza nawiązywała pomyślana jako ich kontynuacja Historia Augusta, powstała jako zbiorowe dzieło autorskie w czasach późniejszych. To monumentalne dzieło opowiada historię z życia każdego Cezara według ustalonej formuły i zawiera cenne informacje dotyczące życia, kariery politycznej, wyglądu zewnętrznego czy nawyków pierwszych cesarzy rzymskiego imperium, które nie występują w innych źródłach.: zaczynając od opisów wyglądu, znaków, historii rodziny, cytatów, a następnie historii podanych w spójnej kolejności. Zapisał najwcześniejsze relacje o napadach padaczkowych Juliusza Cezara . Pełno w niej anegdot często zabawnych, acz fascynujących. Oczywiście można je potraktować jako coś w rodzaju ploteczek ze starożytnego świata. Trzeba przyznać, że forma plotek często świadczy o duchu czasów i uwypukla ówczesne bieżące problemy, z których się rodzą. Z co ciekawszych kąsków można wysnuć wnioski, że taki chociażby Kaligula był szalony jak gruszka, August był najlepszy z możliwych, Neron dojrzał do łoża Freuda, a gdyby nie pogodny dziadek Wespazjan, wielkie Imperium Rzymskie dawno zniknęłoby w mrokach historii, a dzisiejsi turyści nie mieliby przy Koloseum miejsca do robienia zdjęć. Jednak jest to również doskonałe źródło informacji, a już na pewno wspaniały wstęp do innych dzieł tamtego burzliwego okresu i początkach naszej cywilizacji oraz kolejny dowód na to, że książka oraz jej autor to niezastąpione medium, które nigdy się nie starzeje. Zatem ... 𝗖𝗭𝗬𝗧𝗔𝗝𝗖𝗜𝗘 ⵑ 𝗞𝗟𝗔𝗦𝗬𝗞Ę 𝗭𝗔𝗪𝗦𝗭𝗘 𝗪𝗔𝗥𝗧𝗢 ⵑ 𝗦𝗭𝗖𝗭𝗘𝗥𝗭𝗘 𝗣𝗢𝗟𝗘𝗖𝗔𝗠 ⵑ ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ 𝗗𝗟𝗔 𝗖𝗜𝗘𝗞𝗔𝗪𝗦𝗞𝗜𝗖𝗛 : Swetoniusz był bliskim przyjacielem senatora i autora listów Pliniusza Młodszego . Pliniusz opisuje go jako „cichego i pilnego, człowieka oddanego pisaniu”. Pliniusz pomógł mu kupić małą posiadłość i wstawił się u cesarza Trajana o przyznanie Swetoniuszowi immunitetów zwykle przyznawanych ojcu trójki dzieci, ius trium liberorum , ponieważ jego małżeństwo było bezdzietne. Dzięki Pliniuszowi Swetoniusz zyskał łaskę Trajana i Hadriana . Mógł służyć w sztabie Pliniusza, gdy Pliniusz był cesarskim namiestnikiem ( legatus Augusti pro praetore ) Bitynii i Pontu (północna Azja Mniejsza ) w latach 110–112. Za Trajana pełnił funkcję sekretarza studiów (dokładne funkcje są niepewne) i dyrektora archiwów cesarskich. Za Hadriana został sekretarzem cesarza. Według kontrowersyjnej i niepełnej pod względem faktów Historii Augusta Hadrian później odprawił Swetoniusza za romans z cesarzową Vibią Sabiną . Poniższa lista zaginionych dzieł Swetoniusza pochodzi z przedmowy Roberta Gravesa do jego tłumaczenia Dwunastu Cezarów. Royal Biographies Lives of Famous Whores Roman Manners and Customs The Roman Year The Roman Festivals Roman Dress Greek Games Offices of State On Cicero's Republic Physical Defects of Mankind Methods of Reckoning Time An Essay on Nature Greek Objurations Grammatical Problems Critical Signs Used in Books Wstęp do wydania Loeba Swetoniusza, przetłumaczonego przez JC Rolfe’a, ze wstępem KR Bradleya, odwołuje się do Sudy pod następującymi tytułami : On Greek games On Roman spectacles and games On the Roman year On critical signs in books On Cicero's Republic On names and types of clothes On insults On Rome and its customs and manners Tom zawiera także inne tytuły, które nie zostały potwierdzone w Sudzie. On famous courtesans On kings On the institution of offices On physical defects On weather signs On names of seas and rivers On names of winds Dwa inne tytuły mogą być również zbiorami niektórych z wymienionych powyżej : Pratum (Miscellany) On various matters dodatkowe informacje wiki angielska oraz strony z łacińską wersją oraz jej tłumaczeniem.

Książki historyczne, zwłaszcza literatura faktu, mają u mnie zawsze, ,,na dzień dobry" 7/10. Jest to więc ocena wyjściowa, choć w tym przypadku, przyznam szczerze, ciut naciągana. Może jednak najpierw o plusach. Ciekawe, faktograficzne przedstawienie dziejów Aten z VI i V wieku p.n.e., ze szczególnym uwzględnieniem czasów Peryklesa. Autor przedstawia wiele obiektywnych faktów o tej postaci, choć sam (we wstępie) biografią tej książki nie nazywa. Odnalazłem się szczególnie w klimacie dyplomacji i wojen. Widać tu istotę rozczłonkowanej Grecji, państewek toczących nieustanne spory, zawierające sojusze. Ciekawie przedstawiono społeczeństwo i mocarstwowe ambicje Aten, a także istotę jej demokracji. Opierała się ona w rzeczywistości na lęku przed tyranią i cynicznych rozgrywkach politycznych, gdzie dosłownie każdego można było posądzić i wydalić z powodu jego rzekomych tyrańskich zakusów. Irytowała mnie jednak siłowa próba beletryzowania tej opowieści. Jeszcze pół biedy kiedy przytoczono jakiś rzeczywisty cytat czyjejś mowy. Rzecz jednak w tym, że sporo kompletnie niepotrzebnych dialogów, było po prostu fantazją autora, pasująco jak kwiatek do kożucha. Podobnie ocenić należy szerokie cytowanie greckich tragedii i komedii. Pomimo tych mankamentów, wypada interesująco. Zwłaszcza jeśli ktoś interesuje się historią.

Bardzo solidna pozycja poprowadzona naprawdę przyjemnym stylem, trochę gawędziarskim, momentami dosyć subiektywnym, ale zawsze w ryzach profesjonalnej metodologii. Książka chyba zapomniana, a na pewno niedoceniana - ale jeśli ktoś chciałby wgłębić się w zawiłe meandry polityki epoki hellenistycznej to na pewno warto.

Niezrównany popularyzator starożytności napisał biografię jednej z najsławniejszych postaci w dziejach świata. Dostajemy portret człowieka o ogromnych ambicjach, genialnego dowódcy wojskowego, świetnego retora, bezwzględnego polityka, urodzonego ryzykanta, który w końcu osiąga sukces. Dlaczego właśnie on? No cóż, oprócz umiejętności miał też wielkie szczęście, z pewnością był wybrańcem losu. Ciekawie przedstawia Krawczuk początki kariery politycznej Cezara. Kipiał energią, był do cna cyniczny, bez skrupułów przekupywał wszystkich i wchodził w sojusze z niedawnymi wrogami, z lubością rzucał fałszywymi oskarżeniami, umiejętnie manipulował opinią publiczną. Po prostu polityk współczesny. Po raz kolejny upewniam się, że robienia polityki możemy się uczyć od starożytnych Rzymian, mówią zresztą o tym inne znakomite książki: 'Ja Klaudiusz' Gravesa czy Trylogia o Cyceronie pióra Roberta Harrisa. Niewątpliwie przełomem w jego karierze było namiestnictwo Galii (dzisiejszej Francji), wtedy to w wielu wojnach pobił lokalne plemiona, zwyciężył też Germanów, zapewniając Rzymowi spokój od nich na wiele dziesiątków lat. Wyprawił się nawet do Brytanii, ale ta kampania nie zakończyła się sukcesem. W ogóle był to urodzony ryzykant, ale niewątpliwie geniusz militarny, wygrał wiele bitew, często dysponując dużo mniejszymi siłami od przeciwników. Napisał o wojnach galijskich wspomnienia, które są czytane do dzisiaj i służą do nauki łaciny. Ze zwycięskich kampanii wyszedł niezmiernie bogaty i mógł spokojnie przekupywać wpływowych Rzymian, żeby zapewnić sobie pozycję w mieście. A potem, po krwawej wojnie domowej został dyktatorem Rzymu, grzebiąc ustrój republikański. Dobrze to napisane, ale Krawczuk zbytnio broni swojego bohatera: został dyktatorem, bo musiał zaprowadzić porządek, a w republice panowała anarchia; gdy osiągnął pełnię władzy, realizował wielkie plany odbudowy Rzymu; oszczędził życie swoim wrogom, a ci uczestniczyli w jego zamordowaniu. Z pewnością to obraz zbyt jednostronny. Na przykład Harris w trylogii o Cyceronie portretuje Cezara jako grabarza republiki i demokracji, człowieka bez zasad, dla którego władza była wszystkim. To w ogóle ciekawe, że nie ma powszechnej zgody co do oceny owej postaci, nawet po dwóch tysiącach lat... Ciekawy jestem jak ocenia Cezara Adrian Goldsworthy, autor jego monumentalnej biografii. Bardzo dobrze słuchało mi się audiobooka w świetnym wykonaniu Piotra Rowińskiego, bo Krawczuk potrafi pisać jak mało który historyk, nawet jeśli czasami zbytnio wybiela swego bohatera.

Książka przerosła moje oczekiwania. Czytanie biografii Aleksandra Wielkiego dostarczyło mi dużo frajdy. Autor nie jest stronniczy: z jednej strony pokazuje geniusz Aleksandra, z drugiej jego okrucieństwo i narastającą paranoję. Duża porcja wiedzy historycznej napisana w przystępny i wciągający sposób. Zdecydowanie polecam!

"Dzieje" Herodota zdecydowanie nie należały dla mnie do najprzyjemniejszych do czytania źródeł, a szczególnie, że tłumaczenie Seweryna Hammera trochę lat ma, a niestety jest pewne tabu u nas wedle którego raz przetłumaczone dzieło, już nie zyskuje odświeżonego tłumaczenia... Poza tymi kwestiami Herodot jest arcyciekawy, nie zrywa on zupełnie z tradycją logografów, co czasem powoduje, że niechętnie go stawiamy w roli "ojca historii". Tradycja uwielbiła sobie odmalowywać Herodota jako bajkopisarza i gawędziarza i o ile w drugiej kwestii mogę zupełnie się zgodzić, słowem posługuje się Herodot bardzo swobodnie, to jednak uprawianie bajkopisarstwa jest dziwnym zarzutem biorąc pod uwagę założenia autora. Nie pragnął on bowiem odkrywać prawd objawionych, lecz przekazać potomnym to, co jeszcze jest przekazywane przez tradycję. I jeśli ktoś uzna za bezużyteczne dla historii pisanie o postaciach mitycznych, zupełnie się z tym nie zgodzę. Zresztą nie pod każdą opinią Herodot się podpisuje, a wielokrotnie daje znać, że on sam powątpiewa w niektóre rzeczy, lecz pozwala ocenić je samemu. Cokolwiek nie pomyślimy o Herodocie, jego dzieło jest pomnikiem patrzenia wstecz, które popycha ludzkość do przodu.

Bardzo ciekawa i wnikliwa praca popularnonaukowa. Miło było się przenieść oczyma wyobraźni, do słonecznej Hellady, i Romy, w te ponure, deszczowe dni późnej jesieni. Podpatrywać jak żyli, myśleli, i odpoczywali ludzie, którzy położyli podwaliny pod naszą cywilizacje. Autorka często oddaje głos samym starożytnym, najczęściej cytuje Cycerona i Senekę. W monografii poruszono bardzo szerokie spektrum tematów. Od struktury geograficzno - gospodarczej Grecji i Rzymu, poprzez hodowle zwierząt i polowanie na nie. Komunikacje i łączność w starożytności. Środki płatnicze i system monetarny. Kalendarz, czas i zegary. Zycie rodzinne Greków i Rzymian, od narodzin, aż po zgon. Rodzaje imion i nazwisk Greków i Rzymian. Nauka, wychowanie i wykształcenie. Stosunek obu narodów do literatury. Medycynę, sztukę kulinarną. Odpoczynek, rozrywki, sposoby spędzania wolnego czasu. Obrzędy, uroczystości, widowiska, kapłanów. Pieśni, muzykę, taniec, przeróżne wierzenia, oraz uroczystości. Każdy rozdział jest podzielony na dwie części, najpierw opisany jest temat rozdziału u Greków, następnie u Rzymian. Autorka mało miejsca poświęca sprawą seksualnym, ot dwa, trzy zdania o heterach. Dzisiejszy historyk, zapewne skupiłby się na kwestiach rozpusty, prostytucji, wszelkich deprawacji. Chwała pani Lidii, iż widzi w starożytnych coś więcej, niż te pop historyczne, modne współcześnie, sprawy porno historyczne. Przyjemna i dająca, dużo wiedzy lektura.

Autor " Mitologi Greków i Rzymian ". Rekomendowana książka to znakomity przewodnik dla czytelnika pragnącego zrozumieć źródła współczesnej Europy i jej antycznych korzeniach. To barwna opowieść, bogata w anegdoty i osobiste refleksje autora ukazana przez pryzmat historii, kultury i ludzkich losów. POLECAM !!!

Ta biografia odbiega od powszechnie przyjętego obrazu Kaliguli jako cesarza-potwora. Autor stawia tezę, że zbrodniom, którym nie zaprzecza, historycy rzymscy nadali zbyt duży rozgłos, jednocześnie je wyolbrzymiając. W całym poczcie cesarzy Kaligula pod tym względem przecież nie odbiega od normy. Żył krótko, panował jeszcze krócej, a kilka jego decyzji i spostrzeżeń było bardzo trafnych, choćby odnośnie stryja Klaudiusza, którego cała rodzina uważała za kompletnego głupca z wyjątkiem właśnie Kaliguli. I bardzo dostaje się Swetoniuszowi, głównemu sprawcy złej legendy Kaliguli.

Autor " Gdy słońce było bogiem ". Jedno jest pewne !!! Bez tych książek moje życie na pewno potoczyłoby się inaczej. No, może trochę przesadziłem. Jeśli nie życie, to na pewno forma spędzania moich urlopów, wycieczek, a co za tym idzie zainteresowań. Zamiast gonić po wszystkich dostępnych mi ruinach, siedziałbym sobie z drinkiem w ręce przy hotelowym basenie. O rany, jakie ubóstwo intelektualne by mnie czekało !!! Dziękuję, dziękuję Panie Kosidowski, że tak się nie stało !!! O ile sobie przypominam, jacyś moi szkolni koledzy wylądowali "przez" Pana na archeologii. Z tego co wiem, nigdy nie żałowali. Książki wychowały już kilka pokoleń czytelników, budząc zainteresowanie starożytnymi kulturami. Nie prześpij i daj, poprzez rekomendację książki, szansę współczesnemu pokoleniu, może dzięki Tobie ktoś znajdzie zaginioną Atlantydę. POLECAM !!!

Dzisiaj brzmi to wręcz niewiarygodnie, że był czas (wcale nie aż tak dawno temu), gdy archeologia nie istniała. Miejsca z pozostałościami pradawnych kultur służyły wtedy raczej jako kamieniołomy i najlepszą rzeczą, jaka mogła przydarzyć się jakiejś rzeźbie lub wazie, było postawienie jej w gabinecie osobliwości jakiegoś barokowego bogacza. Kurt Wilhelm Marek opisął w tej książce mozolny proces powstawania nowej dziedziny wiedzy. Zrobił to tak dobrze, że „Bogowie, groby i uczeni” (mimo oczywistej dezaktualizacji w stosunku do obecnego stanu wiedzy) ma nadal sporo do zaoferowania – zwłaszcza dla kogoś, kto pragnie jedynie poinformować się o historii archeologii i jej największych odkryciach. Polecam!

Wojna galijska z pierwszej ręki jest niewątpliwą gratką dla każdego miłośnika historii, a przy tym jednym z bardziej wartościowych źródeł. Jak sam tytuł wskazuje, jest to zapis walk z plemionami galijskimi oraz polityki prowadzonej przez wielkiego wodza tamtych czasów. Przed samym tekstem źródłowym, jest ciekawe wprowadzenie, uświadamiające czytelnika kim byli Galowie i ogólny rys polityczny opisywanych wydarzeń.

Może coś nam się obiło o uszy, może też pamiętamy coś, co ktoś kiedyś nam mówił na marnie w tym zakresie prowadzonych lekcjach historii, że jakoś nieszczególnie układały się stosunki Aten i Sparty (szczególnie zaś po zakończeniu zmagań świata helleńskiego z potęgą perską niemal sto lat wcześniej). Nie ta koncepcja (miasta-)państwa, nie te ustroje polityczne (demokracja vs autokratyczne satrapie); ot, jak i dziś, gdy komuś nie podoba się, że sąsiadowi za miedzą (granicą) jakoś za dobrze się powodzi, jakoś za spokojnie żyje. “Wojna peloponeska” przekonuje nas, że jedną z przyczyn potyczek trwających dziesięciolecia była rosnąca potęga regionalna Aten i to ich wyrastanie ponad poziom również lokalnie przestało się podobać. Szczególnie potężnym Lacedemończykom (Sparta i inne miasta-państwa Peloponezu), którzy jeszcze chwilę wcześniej ramię w ramię z Ateńczykami odpierali perską nawałę. A więc panoszenie się Aten na odbitych Persom terenach, wciąganie innych państw w orbitę swoich wpływów i podporządkowywanie ich, w czym ateńczycy celowali. Do tego odwieczny konflikt Jończyków (Ateny) z Dorami (Peloponez) jako podłoże “etniczne” tej waśni. No i wreszcie hamletyczne nieomalże pytanie “demokracja czy oligarchia/tyrania?”. Odrzucając baśnie, gusła i wiarę w boskie interwencje, a z dogłębnej znajomości historii i niezmiennej natury ludzkiej wywodząc prorokowanie o wydarzeniach przyszłych, słusznie uchodzi Tukidydes za autora i pierwszego przedstawiciela krytyki historycznej. I tym właśnie głównie to dzieło jest: kronikarskim zapisem wydarzeń dokonujących się na oczach je spisującego i nawet czynnie biorącego w nich udział (po stronie Aten) uczestnika. Wojna toczona jest na lądach i morzach, w których to starciach różnice doskonale nam Tukidydes uzmysławia. O ile jednak jakieś większe czy mniejsze wiadomości mógł mieć co do ruchów poszczególnych wojsk, zajmowania i tracenia miast, budowania i niszczenia murów czy zmiennych sojuszów, o tyleż wydają się nieprawdopodobne cytowane liczne poselskie czy wodzowskie przemowy do miast mieszkańców czy wojowników. Skąd wiedzieć i jak spamiętać długie oraz kwieciste mowy, budzące ducha, a trwogę przeganiające? Inna sprawa, jak są piękne, jak przekonujące; na akademiach wojskowych powinno się je wykładać i przyszłych dowódców z ich znajomości na wyrywki odpytywać… Rzeczywiście retoryka i erystyka wielu postaci na najwyższych poziomach! Nie na darmo sztuka przemawiania, argumentowania i prowadzenia sporów, to klasyczne umiejętności, jakich w greckich polis wymagano od obywateli aspirujących do piastowania stanowisk publicznych; w tym to młodzież szkolono. A ci tu wszyscy jakby na “Uczcie” u Platona siedzieli… No może i nie wszyscy, bo jednak wyrafinowana wymowność przypisywana bywa głównie Atenczyńczykom; wsrod strony przeciwnej niektórzy mogli byc co najwyzej “wcale wymowni jak na Lacedemończyków”... Same zaś bitwy (a sporo ich na przestrzeni niemal trzech dekad walk) mają dość standardowy przebieg: tworzymy armię, bo i oni tworzą, jedziemy do nich lub płyniemy (albo oni to robią), stajemy naprzeciw siebie w porządnych szykach, walczymy i ich spychamy (albo oni niestety nas), po walce kawałek ich gonimy (albo znów oni), choć nie za długo, stawia się pomnik zwycięstwa i odpływa (albo patrzy na ucieczkę pokonanych). Tyle z taktyki wojennej. Trochę to jak gra (a bardziej warcaby niż szachy) z małą ilością stopni swobody ruchu bierek. Losy bitew, zajazdów i oblężeń nie jednak od samych strategów i wodzów zależą, szczególnie w świecie starożytnym. O ile jednak Tukidydes odrzuca tu wpływ bogów na ludzkie losy, to już obojętnym na przepotężne siły natury nie pozostaje. Niebanalny wpływ na pozycję militarną Aten miały wybuchające w mieście zarazy, znacząco osłabiające ich potęgę, a przecież Autor opisuje nam w trzydziestoleciu wojennym i erupcje wulkanów, i trzęsienia ziemi, i wywoływane nimi fale tsunami, a wszystkie te żywioły występują bez baczenia na siły i zamiary wrogich sobie armii. Dziś nawet bywają to moce iście katastrofalne, a jakimiż były dla bezbronnych nań starożytnych?.. Zresztą prócz głównych stron konfliktu (Ateńczycy vs Lacedemończycy) Tukidydes jako dość istotnych graczy maluje i inne nacje, czy wkołomiejskie plemiona: Beotów na przykład czy Traków, którzy to ostatni zwłaszcza wychodzą z tukidydesowej narracji na wichrzycieli i mąciwodów. Długo trwa ta wojna (27 lat), a ja długo czytam o niej księgi. Setki postaci, setki jeśli nie tysiące wydarzeń dużych i małych (wystąpień poselskich, zajmowania miast, odmieniania sojuszy, budowania i niszczenia miejskich murów), setki okrętów obróconych w niwecz, a wszystko to spamiętane i zapisane w dobie jakże mizernych środków technicznych. W czasach gdy nie każdy mógł być pisarzem i historykiem. Ostrakony w miejsce fiszek Kopalińskiego… Co ciekawe - nie ogranicza się Tukidydes do czysto reporterskiego opisu wydarzeń; ma również sporo refleksji natury ogólnej, dziś moglibyśmy nawet uznać, że obserwacji społecznych i socjologicznych. Jak wówczas, gdy w Księdze Trzeciej opisuje destrukcyjny wpływ wojny na tkankę społeczną i stosunki międzyludzkie (przypadek Korkiry) oraz prymat związków wewnątrzpartyjnych nawet nad rodzinnymi. Ta wspomniana wyżej wielość wszystkiego w tej narracji aż przytłacza, aż wywołuje uczucie przesytu, aż wręcz męczy - szczególnie w finalnych księgach. Jak inaczej opowiedzieć o wojnie, która trwała lat trzydzieści? Szczególnie wciągające są początkowe rozdziały “Księgi Pierwszej”, gdzie Tukidydes mówi o czasach dlań zamierzchłych; ważne jest zaś zarówno to, co mówi (z czym pewnie w dużej mierze zgodzą się i dzisiejsi badacze), jak i to, jak nam to opowiada (z opisem swej metody badawczej, przyczynami uznania jednych narracji a krytyki innych poglądów, nie-bezkrytycznego odczytywania dzieł wcześniejszych - choćby i tak uznanych jak to herodotowe). Prawdziwy mistrz, prawdziwy badacz, prawdziwy naukowiec. Z jednej strony ostrożny w szafowaniu wyroków i nieomylnych sądów, a z drugiej pewny siebie w rejonach, które zna osobiście, czy o których ma - jak sądzi - pewne źródła. Imponująca opowieść i sam jej styl! Jak pojąć wielkość tego, który współtworzył nowy typ opowieści - jak się tylko da rzetelny opis wydarzeń prawdziwie zaistniałych? Książka czytana w sumie dość długo i na zmianę z kilkoma innymi. Już sama jej objętość (i w moim przypadku - fizykalna postać) nie pozwala mieć jej zawsze pod ręką. Również i jej struktura wymusza pewne czytelnicze nawyki: nie przerwiesz czytania w połowie kampanii (to jeszcze pół biedy), nie oderwiesz się w połowie oblężenia miasta, ani nie porzucisz lektury w trakcie (czasem kilkustronicowej) przemowy jakiejś postaci. Wielki (mój) problem z oceną tego dzieła polega na tym, iż mam świadomość, że to dzieło bezprecedensowe i bezprzykładne, napisane z gigantycznym rozmachem i niezwykłą rzetelnością, a wszak nie przez bezstronnego badacza, a uczestnika części wydarzeń zaangażowanego po jednej ze stron konfliktu, jednocześnie jednak momentami dzieło mnie… zwyczajnie nudzi. Co nie zmienia faktu, że znać je warto, by dołożyć kolejny element do wielkiej kulturowej układanki europejskiej. I jeszcze po lekturze uświadamiam sobie, że już Tukidydes - choć mimowolnie - wskazał, a potwierdzenie tego otrzymujemy na świecie z wielu stron i dziś, po dwóch i pół tysiącu lat, że jednak chyba raczej tyrania niż demokracja. I co, panie Fukuyama, z tym “końcem historii”?

Książkę wziąłem do ręki zupełnym przypadkiem. Składa się ona z wielu następujących po sobie faktów, czasami przekładanych anegdotami czy opiniami autora. Czasem nuży datami, nazwiskami, nazwami militarnych urządzeń, a czasem ciekawi błyskotliwym spojrzeniem, czy umiejętnością wyciągania ciekawych wniosków przez Cezara. Dla pasjonata historii "must be" -dla laika takiego jak ja, niekoniecznie

Nie można zrozumieć Rosji bez Iwana IV. Iwan Groźny rządził swoimi poddanymi twardą krwawą ręką i knutem dokładnie w tym samym czasie, kiedy na tronie angielskim siedziała Elżbieta I, a na Wawelu - Zygmunt August. To najbardziej sadystyczny car, winien śmierci nawet własnego syna, którego praktycznie zatłukł na śmierć. Podobno nie był zdrowy psychicznie. Czy można się dziwić, że był ulubionym carem Stalina?

Tę książkę do czytania dał mi - lata temu - dziadek. Pamiętam jak dzięki temu była WAŻNA, i jak bardzo mi się podobała. Teraz, po kilkudziesięciu latach wróciłam do niej:) oprócz kilku niemiłosiernych wtrętów o zasługach radzieckich uczonych dla odkryć sumeryjskich, czy egipskich - czyta się ją dalej z wielkim zaciekawieniem. Dzięki dziadku!

Zestarzało się to dzieło, ale też trudno się dziwić, wszak Edward Gibbon pisał "The History of the Decline and Fall of the Roman Empire" pod koniec XVIII wieku. Przez lata monografia na indeksie ksiąg zakazanych, m.in. dlatego, że dla autora jednym z powodów upadku Rzymu był rozwój chrześcijaństwa, z jego nietolerancją, butą, swarami religijnymi. Dziś pogląd dość oczywisty, wtedy... Powiedzieć, że kontrowersyjny to mało, za mniejsze przewiny skazywano na stos.

"Siedem Kleopatr" w teorii mówi o losach kobiet, z których najbardziej znana jest oczywiście ta ostatnia, związana z Juliuszem Cezarem i Markiem Antoniuszem, jednak dla Świderkówny te kobiety to tylko pretekst by ukazać je na szerszym tle hellenistycznych monarchii. Książka momentami przypomina inne pozycje autorki, czyli "Helladę Królów" i "Hellenikę", bowiem o samych Kleopatrach jest niestety dosyć mało. U Świderkówny są one aktorkami na rozległej scenie, czasem jest o nich sporo, czasem znikają na kilkanaście stron, żeby znów pojawić się na moment. Przede wszystkim jest to jednak książka o dziejach politycznych rejonu, o rywalizacji Seleukidów i Ptolemeuszy, do której później wmiesza się także Rzym. Cały czas mowa o pewnym obrazie epoki, ale w porównaniu do wspomnianych pozycji Świderek, mniej raczej jest tu wątków kulturowo-społecznych. Dominuje przede wszystkim polityka, ta prowadzona zarówno za pomocą oręża jak i mariaży. Jeśli zaczynamy od Kleopatry nr 1, siostry Aleksandra Wielkiego, to dostajemy sporo tekstu o wojnach diadochów, jeśli mowa o Kleopatrze nr 2 (Kleopatra I jako królowa Egiptu), która była córką Antiocha III Wielkiego, no to przeczytamy o państwie Seleukidów itp. Wraz z kolejnymi Kleopatrami w dalszej części badaczka bardziej już skupia się na dziejach Ptolemejskiego Egiptu. Z pewnością dla niektórych może to być lekko rozczarowujące, że tak mało jest o tytułowych bohaterkach, ale też, jeśli ktoś zna inne pozycje autorki, to nie będzie zawiedziony, gdyż wie z jaką erudycją potrafiła pisać Świderkówna, nawet jeśli czasami zbaczała z kursu. To chyba też jej najtrudniejsza książka do przyswojenia, zdarzało mi się przerywać lekturę i sprawdzać informacje o władcach, bo niestety ilość Kleopatr i Ptolemeuszy może przyprawić o zawrót głowy i z pewnością odnalezienie się w lekturze jest dosyć utrudnione.