Herosi tajgi: mity, legendy, obyczaje Jakutów

Pięknie napisana książka, w przystępny sposób prezentująca niezwykle skomplikowany system religijny cywilizacji egipskiej. Autor prowadzi jasny i klarowny wywód, w którym wyraźnie wskazuje, co o religii egipskiej wiemy na pewno, a co jest jedynie naszym mniemaniem, bądź też intelektualną spekulacją. Wszelkie swoje rozważanie opiera na solidnych podstawach źródłowych i wiarygodnej literaturze. Wiesław Bator burzy - nomen omen - mity, które narosły wokół mitologii egipskiej, uświadamiając jednocześnie niepowtarzalność i niesamowitość tej wiary. Nawet nie wiem, jak te kilkaset stron lektury minęło.

Książka ta jest naturalnie skierowana do odbiorców zainteresowanych historią oraz kulturą Starożytnego Egiptu, co sprawia, że jej lektura będzie dla większości przyjemnością. Jednak nagromadzenie bóstw, mitów oraz legend może być przytłaczające. Wymaga ona od czytelnika dużej uwagi, a czasem nawet powrotu do wcześniejszych stron, aby w pełni zrozumieć treść. Sprawia to, że książka może być odbierana jako toporna i mało przestępna dla niedzielnego czytelnika. Pomimo tych mankamentów mój personalny odbiór książki był pozytywny. Dowiedziałem się wielu nowych oraz interesujących informacji, a dodatkowo lektura wzbudziła we mnie potrzebę pogłębienia tematu Starożytnego Egiptu. Warto dodać, że autorzy nie zostawiają nas samych sobie. Na końcu książki znaleźć możemy opis bóstw Egipskich czy tablica chronologiczna. Godne zapamiętania jest również bogata oprawa graficzna, ponad 70 ilustracji robi robotę.

Kolejna pozycja serii Mitologie świata pozornie jest taka sama jak pozostałe. Te same wątki, ten sam układ treści, zresztą całkiem oczywiste, bo taka to seria. A jednak to nie to samo. Książka, choć niewielka formatem, stanowi całkiem niezły przewodnik po wyznaniach Wysp Japońskich. Wyraźnie widać fachowca, autorkę, która doskonale wie, co zawiera sintoizm i buddyzm japoński i chce to przekazać w przystępnej formie. I trzeba to przyznać, udaje się w pełni. Jak na niewielką objętość, mamy do czynienia z dość obszernym przeglądem wierzeń, podanym w formie uporządkowanej, z zaznaczeniem szczególnych cech religijności Japończyków, z uwzględnieniem specyfiki wierzeń, z w miarę wszechstronnym przedstawieniem mitologii i bóstw. Choć przeczytałem ponad połowę książek serii, to pierwszy tytuł w pełni udany i spójny, dający wyobrażenie o religii prezentowanej. Uznanie dla autorki, Agnieszki Kozyry, za przystępne, ale i solidne, przedstawienie tematu.

Niewiele mam książek z tej serii, bo udało mi się dorwać tylko cztery, ale jest to zdecydowanie najciekawiej napisana z nich wszystkich. Nie wiedziałam jak dużo Sapkowski zapożyczył również z tej mitologi. Ciekawie było przeczytać tą książkę, nawet z samego tego względu. Teraz mam ochotę zagłębić się w ten temat.

„Ludy skandynawskie” z serii „Mitologie świata” to rzeczowe, popularnonaukowe opracowanie podstaw wierzeń i kultury dawnych ludów Północy. Książka porządkuje informacje o bogach, mitach i obrzędach, dbając o kontekst historyczny i społeczny. Styl jest oszczędny, momentami encyklopedyczny, ale czytelny. Bez interpretacyjnych ambicji i literackich ozdobników — dobra jako wprowadzenie lub uzupełnienie wiedzy.

Książka niezła. Stanowi zdecydowanie bardziej wprowadzenie niż rozwinięcie do problematyki seksualności w średniowiecznej Polsce. Na plus: podjęcie się ciekawego problemu badawczego; przemyślana segmentacja na poszczególne kwestie seksualne występujące w źródłach epoki; wartościowa tabela z zebranymi synodami polskimi podejmującymi problem celibatu. Na minus: zdecydowanie najwątpliwszy rozdział wprowadzający - powtarzający błędy i uproszczenia w rozumieniu starożytnego i średniowiecznego podejścia chrześcijaństwa do seksualności ludzkiej; nie jest pracą bardzo wnikliwą i odkrywczą - autor przebadał głównie źródła drukowane (choć na szczęście oryginalne) - więc problem główny zwłaszcza dla najobfitszego w źródła czasu późnego średniowiecza czeka na szersze odkrycie przez następnych mediewistów.

Książka nie tylko prezentuje znane postaci ze słowiańskich mitów i podań, ale również odkrywa mniej znane, często zapomniane historie. Warto zaznaczyć, że prezentowane opowieści są ukazane w sposób niezwykle barwny i obrazowy. Jednym z atutów publikacji jest atrakcyjna szata graficzna.

Templariusze to bez wątpienia najbardziej znany średniowieczny zakon rycerski, choć z naszej polskiej perspektywy historycznej z pewnością ustępuje w świadomości zbiorowej miejsca Zakonowi Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego, popularnie nazywanego Krzyżakami. Jednak dla dziejów zachodnioeuropejskich, oraz ogólnie okresu wypraw krzyżowych, Zakon Świątyni stanowił organizację o ogromnym znaczeniu, a jego nagła kasacja stała się powodem do powstania rozmaitych mitów i nieporozumień. Któż bowiem z osób zainteresowanych chociażby pobieżnie historią średniowiecza nie słyszał o „klątwie Templariuszy” rzuconej ze stosu przez ostatniego mistrza zakonu, Jakuba de Molay? A co z świętym Graalem, który rzekomo mieli posiadać „ubodzy rycerze Świątyni”? I gdzie podziały się bajeczne wręcz bogactwa zakonu? Te, i wiele innych kwestii, stara się poruszyć Annaud de la Croix w swojej książce "Templariusze. W sercu wypraw krzyżowych". Do rąk czytelnika trafia całkiem przyjemna pozycja popularnonaukowa, zawierająca wiele informacji o omawianym okresie oraz kilka ciekawych spostrzeżeń. Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że nie mamy tutaj doczynienia z monografią historyczną dotyczącą zakonu Templariuszy, lecz raczej z całościowym szkicem epoki wypraw krzyżowych od momentu zdobycia przez Krzyżowców Jerozolimy aż do głośnego procesu i kasacji zakonu. Przejrzyste i treściwe rozdziały pozwalają z łatwością zachować chronologię zdarzeń i stanowią rzetelne podsumowanie prawie dwóch wieków rywalizacji chrześcijan z wyznawcami islamu o Ziemie Świętą, oraz roli, jaką w tym okresie odgrywał zakon Świątyni. Warto zwrócić uwagę na próbę całościowego ujęcia przez autora problemu funkcjonowania zakonu na tle historycznych przemian społeczeństw krajów zachodnioeuropejskich. Uwagi te pozwalają na lepsze zrozumienie fenomenu zakonu Świątyni i jednocześnie ukazują zalążki jego nagłego upadku. De la Croix mocno podkreśla, że już w momencie swojego powstania zakon wywoływał kontrowersje i podziały w środowisku duchowieństwa łacińskiego. Zbrojna walka z niewiernymi trudna była do pogodzenia z chrześcijańską ideą miłości bliźniego, a próba łączenia stanu duchownego z rycerskim odbierana była jako groźne novum i poważne naruszenie dotychczasowej społecznej struktury feudalnej. Nie bez znaczenie była też specjalna pozycja Templariuszy w ramach hierarchii kościelnej tamtych czasów. Templariusze, podlegający bezpośrednio papieżowi, cieszyli się bowiem licznymi przywilejami, które musiały wywoływać niezadowolenie wśród szeregowych przedstawicieli kleru. Dopóki jednak zakon wywiązywał się ze swojego głównego zadania, a mianowicie obrony Ziemi Świętej i chrześcijan na łacińskim wschodzie, dopóty cieszył się on ogromnym szacunkiem, przy jednoczesnym szybko postępującym procesie komasowania własności ziemskiej w ramach komturii i ogólnym bogaceniu się instytucji (szkoda jednak, że autor nie podaje tutaj żadnych danych obrazujących ten proces). Z czasem jednak, gdy stan posiadania w Ziemi Świętej zaczynał się kurczyć, bogactwo zakonu zaczęło coraz bardziej "kłóć w oczy", mimo że Templariusze, i przedstawiciele innych zakonów rycerskich, stanowili najsolidniejszą i najpewniejszą obronę przed kolejnymi atakami świata islamu, ale było ich po prostu zbyt mało, aby móc odwrócić niekorzystny trend "zwijania się" obszarów państewek powstałych na Bliskim Wschodzie po sukcesie I krucjaty. Zasadniczą jednak przyczynę głośnego upadku zakonu De la Croix widzi w procesie przemian społecznych Zachodniej Europy. Jak słusznie zwracali uwagę już średniowieczni komentatorzy – Jerozolimę zdobyli Frankowie, ale bronili jej już przedstawiciele nacji francuskich, niemieckich, włoskich itp., co było zasadniczą słabością idei krucjatowej jako takiej. Dobitnie udowodniły to kolejne nieudane krucjaty prowadzone przez europejskich monarchów. Rozwój idei narodowych, oczywiście w średniowiecznym ujęciu tego terminu, oznaczać musiał jednocześnie przeniesienie ośrodka ciężkości z europejskiej wspólnoty chrześcijańskiej na wspólnoty lokalne reprezentowane przez poszczególnych władców. Gdy zaczynała się epoka wypraw krzyżowych, władza monarsza na wielu obszarach Zachodniej Europy była słaba i sparaliżowana przez niezależność potężnych książąt terytorialnych. Upadek Akki, a więc końcówka XIII wieku, to jednak już zupełnie inny okres, jeśli chodzi o dzieje rozwoju państwowości w Europie. Końcowym wnioskiem autora jest zatem teza, że Templariusze, uparcie trwając na froncie skazanej na porażkę walki o Jerozolimę, stali się z dnia na dzień instytucją niepasującą do nowych czasów. Nie potrafili oni jak Krzyżacy przenieść odpowiednio wcześnie swojej działalności w inne regiony Europy, a będąc zakonem o wiele bogatszym od Szpitalników, stali się głównym celem dla monarchii nowego typu, którą prezentował wiecznie zadłużony król Francji Filip IV Piękny i jego doradca Nogaret. Okazało się także, że bezpośrednia podległość papieżowi, która przez dziesięciolecia pozwalała na błyskawiczny rozwój zakonu, w sytuacji podporządkowania papiestwa władzy świeckiej, stała się gwoździem do jego przysłowiowej trumny. Cnota posłuszeństwa, która stanowiła jeden z filarów zakonu Świątyni, doprowadziła koniec końców do jego spektakularnego upadku. „Aby powstał mit, potrzebny jest tragiczny koniec. Trzeba także nieco tajemnicy”. To słuszny i bardzo cenny wniosek autora, którego rozwinięcie w mojej ocenie mogłoby być jednak zdecydowanie lepsze. Ogólnie końcowe rozdziały książki stanowią jedynie zebranie i uporządkowanie wcześniejszych tez autora, uzupełnione krótkim przeglądem wniosków wcześniejszej historiografii oraz kilkoma krótkimi komentarzami, zawierającymi co prawda nieraz celne uwagi, ale jednak słabo podpartymi argumentacją. Odniesienia do współczesności moim zdaniem słabo komponują się z całością przekazu. Sądzę, że taki stan rzeczy jest spowodowany prostym faktem – poważne potraktowanie mitu wypraw krzyżowych oraz Templariuszy wymagałoby po prostu napisania osobnej książki, do której z pewnością materiałów by nie brakło. W omawianej pozycji mamy zatem tylko skrótowe ujęcie tego problemu. Nie zmienia to jednak faktu, że „Templariusze. W sercu wypraw krzyżowych” to bardzo solidna pozycja, godna polecenia dla miłośników historii średniowiecza, a w szczególności okresu wypraw krzyżowych. Autor w sposób przystępny kreśli zarys problemu, nie stroniąc przy tym od głębszych przemyśleń i refleksji. Każdy zatem znajdzie tutaj coś dla siebie.

Książka jest akurat bardzo logicznie i dobrze napisana. Naprawdę ciężko znaleźć pozycję w literaturze archeologicznej, która byłaby napisana tak przystępnym językiem i starała się rozjaśnić zwykłemu czytelnikowi zakres problematyki, którą obejmuje. Masa ciekawych zdjęć, szczególnie przydatny jest wykaz stanowisk na końcu książki. Ze spokojem mogę polecić tę pozycję wszystkim zainteresowanym.

Bardzo dobrze podana wiedza o ludach Mezoamerykańskich. Pomimo ciężkości oddzielenia mitu od wydarzeń historycznych, fabuła książki jakby utrzymuje chronologie wydarzeń, dzięki temu w opowieści nie ma chaosu. Wyjaśnione zostają systemy kalendarzy azteckich, gdzie nigdy nie słyszałam, żeby były dwa. Co do samych Azteków, to nic nie przekona mnie że tylko składali ofiary dla swoich bogów. To faktycznie, ale robili to na tak wielką skalę, że czułam się jakbym czytała horror, a nie książkę o mitologii.

"Świat papirusów" to interesująca książka o Egipcie, papirologii i w ogóle o antycznym piśmiennictwie. Autor - papirolog i archeolog klasyczny - czyni też ekskursy na temat botaniki i kodykologii. Sporo miejsca poświęca starożytnym pismom, językom i metodom pisarskim. Szczególnie spodobał mi się fragment na stroni 79, gdy zabawnie pyta Autor: „Czy nikt nigdy nie wpadł w Egipcie na pomysł pisania przy stole?”. W ostatnim rozdziale przedstawia A. Łukaszewicz dzieje papirologii, zwłaszcza w Polsce. Praca ma charakter popularnonaukowy i jest napisana ciekawym językiem. Druga jej część to wybór różnego rodzaju tekstów papirusowych przedstawiających w ciekawy sposób życie codzienne Egiptu okresu hellenistycznego i rzymskiego. Zdecydowanie godna polecenia. Tomasz Babnis

W mitologii rdzennych plemion zamieszkujących Syberię często pojawia się zima i związane z nią zwierzęta - nury, ryby, foki, sobole, niedźwiedzie, renifery, piżmowoły, króliki polarne i kruki. Są to bóstwa opiekuńcze a w zamierzchłych czasach niektóre z nich miały ludzką postać i były założycielami plemion. Ewenkowie wierzyli, że długa broda pewnego starca przymarzła do lodu, podczas czerpania wody z przerębli na rzece płynącej w zaświaty. Starzec, chcąc się wykpić od śmierci ofiarował bogom rzeki swą najmłodsza córkę i wysłał ją na lodową krę. Dziewczyna szybko oddalała się od wioski na dryfującej krze. Bardzo chciała żyć, wtedy pomógł jej niedźwiedź, który kazał się jej zabić i ofiarować swoje części ciała bogom. Wtedy jego organy zamieniły się w ludzi i tak powstało plemię Ewenków. Szczególnym kultem ludy Syberii otaczały renifery, które dostarczały ludziom mięsa, mleka, skór, siły pociągowej, towarzystwa były też ważna częścią obrzędowości. Poświęcano je bóstwom w bezkrwawej ofierze. Takie poświęcone zwierzę cieszyło się szczególnymi przywilejami, nie zaprzęgano go do pracy i maszerowało na czele stada oraz karawany. Z kolei żyjący na Dalekiej Północy Czukcze, Koriacy oraz Jakuci z uwagą obserwowali współplemieńców uwięzionych na dryfujących lodowych krach. Jeśli nieostrożny myśliwy, zajęty polowaniem na foki nie usłyszał trzasku, nie zauważył, że brzeg mu się oddala i na lodowej platformie odpłynął od swej wioski, jego los był przesądzony. Dla mieszkańców osady i własnej rodziny był już martwy, ponieważ społeczność uważała, że takiego myśliwego wzięły w posiadanie Duchy Morza. Nawet jeśli delikwent przeżył (a podobno wielu wprawnym myśliwym się to udawało) i wyszedł na brzeg, pobratymcy nie chcieli przyjąć go do wspólnoty. Musiał się błąkać po mroźnym pustkowiu, gdyż uważano, że jest upiorem. Tacy ludzie żyli samotnie jak banici poza społecznościami. Nazywano ich dzikimi ludźmi i często zabijano, gdyż pod nieobecność gospodarzy kradli z obejść żywność lub uprowadzali zwierzęta gospodarskie. Zaletą książki jest piękne wydanie - szata graficzna, kredowy papier, staranny druk (chociaż bardzo zminiaturyzowany), ładne ilustracje i twarda oprawa. Do tego może się ona wydać łakomym kąskiem dla osób, które interesują się mitologiami zapomnianych plemion. Na pierwszy rzut oka odnosi się pozytywne wrażenie. Jest mapa ukazująca rozmieszczenie ludów autochtonicznych. Przedstawiono niezbędne informacje na temat obszaru geograficznego określanego mianem Syberii. Jednak, gdy pojawia się schemat, nazwany górnolotnie "Kalendarium", można poczuć zaskoczenie. Bo czy da się w 44. jedno- lub dwuzdaniowych notatkach nakreślić, chociażby najogólniej, dzieje ludów Syberii od ok. 222 tys.p.n.e do XXI w. naszej ery? Następnie pojawia się zawiły wywód na temat podziału rdzennej ludności według grup językowych, który może wywołać w głowie czytelnika niezły chaos. Autor nie pomyślał, że takie informacje najlepiej przedstawić w sposób prosty i czytelny na schemacie strzałkowym. W sposobie przedstawiania informacji w publikacji dominuje zasada maksymalnego upraszczania, wręcz ślizgania się po temacie. Mity wprawdzie podzielono tematycznie na pięć grup, jednak dobór opowieści prezentowanych w tych grupach jest przypadkowy i chaotyczny. Przynajmniej ja nie zauważyłam tam żadnej wiodącej zasady. Sam autor z pewnością o niej nie wspomina. Na rozległych połaciach Syberii swoją obecność trwale zaznaczyło 26 wspólnot plemiennych. Ich wierzenia kształtowały się przez setki lat. I te różnorodne, bogate mitologie zostały przedstawione na 144. stronach książki. Przy czym połowę tego miejsca wypełniają ilustracje. Można więc wyobrazić sobie, jak wielka jest skala uproszczenia tematu. Do tego autor nie ma zacięcia pisarskiego i opowiada mity z niedbałą nonszalancją, jakby go to nudziło. A jeśli autor się nudzi, czytelnik nudzi się jeszcze bardziej. Moim zdaniem fascynujący temat został tutaj żywcem pogrzebany. Pogrzeb poprzedziła ceremonia złożenia marnych szczątków do eleganckiego kolorowego pudełka (okładki), a czytelnik idący w kondukcie szybko zapomni, co było w środku owego ładnego pudełka. Jednak nudę i znużenie zapamięta na długo. Przeczytane w ramach styczniowego wyzwania czytelniczego LC.

Mogła być lepiej napisana, wiadomo że bogowie są Ci sami w różnych religiach, ale mity się przeplatają, czasami nie wiadomo w której religi umiejscowić jaki mit...vniby to niepotrzebne, ale jak dla mnie sprawia wrażenie chaosu. Poza tym, to i tak najlepiej skondensowana wiedza o religiach hinduskich jaką przyszło mi czytać.

Pozycja z serii „Leksykon cywilizacje” Wydawnictwa Arkady. I tytuł cyklu dobrze oddaje charakter książki. Jest to bowiem w istotcie słownik wybranych pojęć z zakresu historii i kultury Japonii, pogrupowanych na szczęście problemowo, a nie chronologicznie. Oczywiście to źródło wiedzy dla laików, bowiem wyjaśnienie każdego z pojęć musi się zmieścić de facto na połowie strony, bowiem resztę zajmują ilustracje. A one są największym atutem tej pozycji. Po pierwsze są bowiem idealnie dobrane, po drugie zaś w komplecie kolorowe. To bardzo ważne,ze względu na to, że tak odległa od nas cywilizacyjnie Japonia wykształciła tyle odmiennych pojęć związanych z kulturą wizualną, że pisanie o nich bez możliwości odwołania się do ich przedstawienia obrazowego jest bezcelowe. Także czarno-białe ilustracje w merytorycznie lepszych publikacjach polskich autorów z lat 80-tych ubiegłego stulecia nie spełniały tego wymogu. Nie jest to zatem kompendium wiedzy o historii i sztuce kraju kwitnącej wiśni, ani nawet jego popularnonaukowa wersja. Znakomicie natomiast zdaje swój egzamin jako podręczny i zewnętrzny leksykon terminów japońskich, do jakich odwołują się powieści oraz książki historyczne i podróżnicze o tym kraju. I tak należy ją traktować.

Trudna to pozycja do płynnego i przyjemnego czytania, ale i same mitologie są trudnymi do przekazania historiami. Nie odmówię tej pozycji bycia ciekawą, ale faktycznie trzeba być mocno zainteresowanym tematem, żeby przebrnąć. Nie jest to literatura dla każdego.

Bardzo dobry przegląd historii o wampirach i wilkołakach z różnych części Europy. Nie miałam wcześniej pojęcia, że było to tak powrzechne. Tylko jedna rzecz w książce mi przeszkadzała. Było w niej sporo nazw, czy tytułów po łacinie, włosku, francusku lub grecku, których tłumaczenie nie zostało podane (w przypadku greckich nazw, nie było nawet transkrypcji na alfabet łaciński).